Çin'de borsa çöküşüne 15 milyar dolarlık müdahale: Merkez Bankası harekete geçti

Çin Merkez Bankası (PBOC), ülke borsalarında ekim ayında yaşanan sert kayıpların ardından piyasaları desteklemek için 100 milyar yuanı (15,04 milyar dolar) aşan yeni bir likidite programı başlatacağını duyurdu. 2 Kasım Pazartesi günü açıklanan karara göre menkul kıymet şirketleri ve fon yöneticilerinin başvurduğu takas işlemleri 3 Kasım Salı günü gerçekleştirilecek. Program, finans kuruluşlarının ellerindeki varlıkları daha kolay nakde çevirebilmesini ve hisse senedi alımlarını finanse etmesini sağlayacak.

Pekin yönetiminin müdahalesi, Çin borsalarının yaklaşık 10 yılın en ağır aylık satış dalgalarından birini yaşamasının ardından geldi. Ekim ayında gösterge CSI 300 endeksi yüzde 8,5 gerilerken özellikle teknoloji ve büyüme hisselerinde kayıplar derinleşti. Piyasalardaki düşüş, yatırımcı güveninin yanı sıra finansal sistemin istikrarına yönelik endişeleri de artırdı.

31 finans kuruluşundan 100 milyar yuanı aşan talep

Çin Merkez Bankasının açıklamasına göre yeni program kapsamında 31 menkul kıymet ve fon yönetim şirketi başvuruda bulundu. Kurumların toplam talebi 100 milyar yuanı aşarken takas işlemlerinin vadesi bir yıl olarak belirlendi. Merkez Bankası, gerekli görülmesi halinde işlemlerin vadesinin uzatılabileceğini de bildirdi.

Program sayesinde finans kuruluşları, ellerindeki likiditesi düşük varlıkları Merkez Bankası aracılığıyla daha kolay finansman sağlanabilen yüksek likiditeli varlıklarla değiştirebilecek. Böylece kurumların hisse senedi piyasalarında yatırım yapabilmesi için ilave kaynak oluşturulacak.

Açıklanan tutar, borsaya doğrudan aktarılmış veya kesin olarak tahsis edilmiş para anlamına gelmiyor. 100 milyar yuanı aşan rakam, kurumların programa yönelik başvuru talebini gösteriyor. Gerçekleşecek işlem tutarı, 3 Kasım'daki uygulamanın sonucunda netleşecek.

Çin borsalarında 10 yılın en sert satışlarından biri

Çin hisse senedi piyasaları ekim ayında ekonomik büyümeye ilişkin endişeler ve teknoloji şirketlerindeki değer kayıpları nedeniyle ağır bir satış baskısıyla karşılaştı. CSI 300 endeksinin yüzde 8,5 gerilemesi, 2016 yılının başından bu yana en kötü aylık performans olarak kaydedildi.

Kayıplar özellikle teknoloji ağırlıklı endekslerde yoğunlaştı. Shenzhen ChiNext ve STAR piyasası göstergelerinde aylık düşüşler yüzde 20'yi aşarken Şanghay Bileşik Endeksi ekim ayını yüzde 6,33 kayıpla tamamladı.

Piyasalarda yaşanan sert gerileme, şirketlerin hisse senedi ihracı yoluyla finansman sağlama imkânları ve yatırımcıların risk alma isteği üzerinde baskı oluşturdu. Çinli yetkililer, satış dalgasının daha geniş bir finansal istikrarsızlığa dönüşmesini önlemek amacıyla mevcut destek araçlarının kullanımını artırmaya yöneldi.

Yeni program nasıl işleyecek?

Menkul kıymet, fon ve sigorta şirketlerine yönelik takas imkânı, Çin Merkez Bankasının 2024 yılında oluşturduğu piyasa destek mekanizmalarından biri. Uygulama kapsamında uygun finans kuruluşları, tahvil, hisse senedi yatırım fonları ve belirli borsa hisseleri gibi varlıklarını teminat olarak göstererek yüksek likiditeli kamu borçlanma araçları veya merkez bankası senetleri edinebiliyor.

Kurumlar daha sonra bu varlıkları finansman işlemlerinde kullanarak hisse senedi ve borsa yatırım fonlarına yatırım yapabilecek kaynak sağlayabiliyor. Bu yöntemle Merkez Bankası doğrudan hisse satın almak yerine finansal kuruluşların piyasaya kaynak aktarabilmesini kolaylaştırıyor.

Programdan elde edilen finansmanın sermaye piyasalarındaki yatırımlarda kullanılması öngörülüyor. Böylece finans kuruluşlarının hisse alımlarıyla piyasadaki satış baskısının hafifletilmesi ve likiditenin güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Daha önce 105 milyar yuanlık destek sağlanmıştı

Çin Merkez Bankası, aynı mekanizmayı daha önce iki kez kullandı. Ekim 2024'te gerçekleştirilen ilk işlemde 50 milyar yuan, Ocak 2025'teki ikinci işlemde ise 55 milyar yuan tutarında takas yapıldı. Böylece önceki iki uygulamanın toplam büyüklüğü 105 milyar yuana ulaştı.

İlk iki işlemde 20'şer finans kuruluşu yer almıştı. Yeni uygulamaya yönelik talep bildiren kuruluş sayısının 31'e yükselmesi, programın finans sektörü tarafından daha geniş ölçekte kullanılmak istendiğini gösteriyor.

Çinli finans otoriteleri, 2 Kasım'da düzenlenen toplantılarda piyasa destek mekanizmalarının kullanımını artırmaya yönelik seçenekleri de değerlendirdi. Görüşmelerde finans kuruluşlarının sağlanan imkânlardan daha hızlı yararlanması ve kaynakların hisse senedi piyasalarına yönlendirilmesi üzerinde duruldu.

Çin borsaları destek beklentisiyle yükseldi

Merkez Bankasının müdahale hazırlığı, 2 Kasım işlemlerinde Çin borsalarında toparlanmayı beraberinde getirdi. CSI 300 endeksi günü yüzde 0,8 yükselişle 4.016,92 puandan tamamlarken Şanghay Bileşik Endeksi yüzde 1,1 değer kazandı. Şanghay'daki yükseliş, 27 Ağustos'tan bu yana en güçlü günlük artış oldu.

Teknoloji hisselerindeki toparlanma daha belirgin gerçekleşti. Büyük çip üreticilerinin ağırlıkta olduğu STAR Market 50 endeksi yüzde 3,1 yükselirken Shenzhen ChiNext endeksi yaklaşık yüzde 2 değer kazandı.

Bununla birlikte piyasadaki toparlanmanın kalıcı olup olmayacağı, açıklanan destek programının ne ölçüde kullanılacağına ve ekonomik koşullardaki gelişmelere bağlı olacak. Finans kuruluşlarının elde ettikleri kaynakları ne hızla hisse senedi alımlarına yönlendireceği de yakından izlenecek.