G7'de ortak bildiri beklenmiyor: Paris'te İran ve Ukrayna gerilimi

Dünyanın önde gelen yedi sanayileşmiş demokrasisinin dışişleri bakanları, 9 Kasım Pazartesi günü Paris'te başlayacak iki günlük toplantıda İran savaşı, Ukrayna'nın geleceği ve küresel enerji güvenliğini ele alacak. ABD ile Avrupalı müttefikleri arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle toplantı sonunda ortak bildiri yayımlanması beklenmiyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun seçimlerden sonra müttefikleriyle ilk kapsamlı temasını gerçekleştireceği toplantı, Washington'ın dış politikasının hangi yönde ilerleyeceğine ilişkin önemli işaretler verebilir.

Fransa ortak bildiri beklemiyor

Fransa'nın dönem başkanlığında gerçekleştirilecek G7 Dışişleri Bakanları Toplantısı, daha önce Marsilya'da düzenleneceği açıklanmasına rağmen son anda Paris'e taşındı. İki gün sürecek görüşmelere ABD, Almanya, Fransa, İngiltere, İtalya, Japonya ve Kanada'nın yanı sıra Avrupa Birliği temsilcileri katılacak.

Fransa, Mısır, Suudi Arabistan, Brezilya, Güney Kore ve Ukrayna'yı da toplantının belirli oturumlarına davet etti.

Görüşmelerin en dikkat çekici yönünü, ev sahibi Fransa'nın toplantı sonunda ortak bir bildiri yayımlanmasını öngörmemesi oluşturuyor. Diplomatik değerlendirmeler, ABD ile Avrupalı ortaklarının bazı önemli güvenlik konularında ortak bir tutum geliştirmekte zorlandığını gösteriyor.

G7 ülkeleri, Ukrayna'ya destek ve Orta Doğu'da çatışmaların sona erdirilmesi gibi genel hedefleri paylaşsa da bu hedeflere ulaşmak için izlenecek yöntemler konusunda farklı görüşlere sahip.

Ekim sonunda ABD'nin Atlanta kentinde düzenlenen G20 Dışişleri Bakanları Toplantısı da önemli konularda ortak uzlaşma sağlanamadan tamamlanmıştı. Paris'te benzer bir sonuç yaşanması ihtimali, Batılı müttefikler arasındaki diplomatik uyumun ne ölçüde korunabildiğine ilişkin tartışmaları artırıyor.

Rubio'ya İran'da yeni saldırı soruları

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun Paris'teki görüşmelerinde en zorlu başlıklardan birini İran oluşturacak.

Washington yönetimi, İran'ın nükleer programına ilişkin taleplerini sürdürürken yeni askerî operasyon ihtimalini tamamen gündemden çıkarmış değil. ABD Başkanı Donald Trump, müzakerelerde ilerleme sağlanması durumunda yeni saldırılara ihtiyaç duyulmasının son derece düşük ihtimal olduğunu belirtmişti.

Ancak Trump'ın bu açıklamasına rağmen ABD ile İran arasında henüz kalıcı bir anlaşma sağlanamadı. Rubio da tarafların uzlaşmaya yakın olmadığını ve İran'ın bazı taleplerinin kabul edilemez bulunduğunu açıkladı.

Avrupalı müttefikler, yeni bir askerî harekâtın Orta Doğu'daki gerilimi büyütebileceğinden ve enerji arzında yeni kesintilere yol açabileceğinden endişe ediyor.

G7 toplantısında ABD'nin askerî seçenekleri hangi koşullarda değerlendirdiği, İran'la yürütülen dolaylı görüşmelerin geleceği ve bölgesel çatışmaların nasıl sınırlandırılabileceği ele alınacak.

Ukrayna'nın güvenlik güvencelerinde kritik takvim

Paris'teki toplantının bir diğer önemli gündem maddesi, Rusya ile Ukrayna arasında devam eden savaşın sona erdirilmesine yönelik müzakereler olacak.

ABD, Rusya ve Ukrayna temsilcilerinin 10–11 Kasım tarihlerinde Abu Dabi'de gerçekleştirmesi planlanan görüşmeler öncesinde Avrupa ülkeleri, olası barış anlaşmasının güvenlik koşullarını netleştirmeye çalışıyor.

Özellikle Ukrayna'ya savaş sonrasında sağlanacak güvenlik güvenceleri, Avrupa'nın müzakerelerdeki rolü ve Rusya'nın gelecekte yeniden askerî saldırı düzenlemesini önleyecek mekanizmalar tartışılıyor.

Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, Avrupa ülkelerinin Abu Dabi'deki görüşmelerde temsil edileceğini açıkladı. Fransa'nın da görüşmelere katılması bekleniyor.

Rubio ise Ukrayna'nın savaş sonrası güvenlik düzenine ilişkin görüşmelerde ilerleme kaydedildiğini ancak henüz kesinleşmiş bir anlaşma bulunmadığını belirtti.

G7 ülkeleri, Ukrayna'nın askerî kapasitesinin güçlendirilmesi, hava savunma sistemlerinin desteklenmesi ve enerji altyapısının korunmasına yönelik yardımları da değerlendirecek.

Özellikle yaklaşan kış ayları öncesinde Rusya'nın Ukrayna enerji tesislerine yönelik saldırılarının sürmesi, elektrik arzının güvenliğini öncelikli konulardan biri haline getiriyor.

Hürmüz'deki enerji riski de masada

G7 ülkeleri açısından İran savaşının en önemli ekonomik sonucu, Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz üzerinden gerçekleştirilen enerji taşımacılığında yaşanan aksaklıklar oldu.

Basra Körfezi'ndeki petrol üreticilerini uluslararası pazarlara bağlayan Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik sorunları, tanker geçişlerini ve enerji arzını olumsuz etkilemeye devam ediyor.

Petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki yükseliş, Avrupa'nın enerji ithalat maliyetlerini artırırken sanayi üretimi ve enflasyon görünümü üzerinde de baskı oluşturuyor.

Fransa'nın toplantı gündeminde enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi, sevkiyat hatlarının güvenliğinin güçlendirilmesi ve Orta Doğu'daki çatışmaların sınırlandırılması bulunuyor.

ABD ile Avrupa ülkelerinin İran'a yönelik askerî ve diplomatik seçeneklerde ortak bir yaklaşım belirleyip belirleyemeyeceği, petrol piyasaları açısından da önem taşıyor.

Hürmüz'de ticari gemi geçişlerinin yeniden güvenli hale gelmesi, arz kaynaklı fiyat baskısını hafifletebilir. Buna karşılık yeni askerî saldırılar veya sevkiyatın daha fazla kısıtlanması, petrol ve LNG piyasalarında yeniden sert fiyat hareketlerine neden olabilir.

Çernobil için 500 milyon Euro kaynak gerekiyor

Paris'teki görüşmelerin ekonomik gündeminde Ukrayna'nın enerji altyapısının onarılması ve nükleer güvenlik yatırımları da bulunuyor.

Fransa, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası ve Ukrayna yönetiminin katılımıyla 9 Kasım'da Çernobil Nükleer Santrali'nin hasar gören koruma yapısının onarımı için uluslararası bağışçı konferansı düzenleyecek.

Şubat 2025'te Rusya'nın insansız hava aracı saldırısında zarar gören koruma yapısının tamamen onarılması için en az 500 milyon Euro gerektiği belirtiliyor.

G7 ülkeleri ekim ayında onarım çalışmaları için 260 milyon Euro finansman sağlama taahhüdünde bulunmuştu. Paris'teki konferansın amacı, kalan finansman ihtiyacını karşılamak üzere yeni uluslararası katkılar sağlamak.

Onarım çalışmalarının 2030 yılına kadar tamamlanması hedefleniyor. Hasar gören yapının uzun süre onarılmaması, nükleer tesisin korunmasına yönelik teknik riskleri artırabilir.

G7 toplantısında ayrıca yapay zekâ güvenliği, siber tehditler, insani yardım ve küresel tedarik zincirlerinin dayanıklılığı da görüşülecek.

Rubio'nun Paris programında Fransa Dışişleri Bakanı Barrot, Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile ayrı temaslar bulunuyor.

İki günlük toplantının sonunda ortak bildiri yayımlanmasa bile İran ve Ukrayna konularında yeni diplomatik adımların açıklanması ihtimali önem taşıyor. Ancak tarafların hangi konularda uzlaşabileceği henüz belli değil.