Schengen'in yeni sınır sistemi mahkemelik oldu
AB'nin Schengen sınır sistemini geliştiren IBM, Atos ve Leonardo ile yaşadığı anlaşmazlık yargıya taşındı. Sözleşme bedeli 142 milyon Euro'dan 212 milyon Euro'ya yükselirken dava yeni değil; Aralık 2025'te açılan dosya 9 Kasım'da gündeme geldi.
Avrupa Birliği'nin (AB) Schengen ülkelerindeki pasaport kontrollerini dijitalleştirmek amacıyla geliştirdiği Giriş-Çıkış Sistemi (EES), üç büyük teknoloji şirketiyle yaşanan anlaşmazlık nedeniyle mahkemeye taşındı. AB'nin büyük ölçekli bilgi sistemlerinden sorumlu kurumu eu-LISA, projenin geliştirilmesinde yaşanan gecikmeler nedeniyle ABD'li IBM, Fransız Atos ve İtalyan Leonardo aleyhine Estonya'da dava açtı. Aralık 2025'te başlatılan hukuki sürecin ayrıntıları 9 Kasım Pazartesi günü ortaya çıkarken projenin sözleşme bedelinin 212 milyon Euro'ya ulaştığı belirlendi.
Dava Aralık 2025'te açıldı
Ortaya çıkan bilgilere göre eu-LISA, üç şirketin oluşturduğu konsorsiyuma karşı Aralık 2025'te Estonya'da yasal işlem başlattı. Davanın temelinde, yeni sınır kontrol sisteminin geliştirilmesinde yaşanan tekrarlanan gecikmeler bulunuyor.
Estonya'daki Harju Bölge Mahkemesi, dava dosyasının kendilerine ulaştığını doğruladı. Ancak henüz duruşma tarihi belirlenmedi.
AB kurumu, hukuki sürecin mali çıkarlarını korumak amacıyla başlatıldığını bildirirken şirketlerin gecikmelerden ne ölçüde sorumlu olduğu mahkeme tarafından karara bağlanmış değil.
Sözleşme 142 milyon Euro'dan 212 milyona çıktı
eu-LISA, Schengen bölgesindeki merkezi Giriş-Çıkış Sistemi'nin geliştirilmesi ve bakımını kapsayan altı yıllık sözleşmeyi 2019'da IBM Belgium, Atos Belgium ve Leonardo'nun oluşturduğu konsorsiyuma verdi.
Başlangıçta 142 milyon Euro olarak belirlenen sözleşmenin değeri, 2021 yılında 212 milyon Euro'ya yükseldi. Böylece proje bedelinde 70 milyon Euro'luk artış yaşandı.
Bu tutar, başlangıçtaki sözleşme değerine göre yaklaşık yüzde 49'luk yükseliş anlamına geliyor. Ancak 212 milyon Euro davada talep edilen tazminat değil, sözleşmenin ulaştığı büyüklüğü ifade ediyor.
Şirketler para cezalarına itiraz etti
Projenin geliştirilme sürecinde AB kurumu ile teknoloji şirketleri arasında teslim takvimi ve mali yaptırımlar konusunda anlaşmazlıklar yaşandı.
IBM Belgium ve Atos Belgium, Ekim 2021'de yaptıkları itirazda uygulanan para cezasının gerekçesine ve belirlenme yöntemine karşı çıktı. Şirketler, gecikmelerin bir bölümünün Kovid-19 salgını gibi kendi kontrolleri dışındaki nedenlerden kaynaklandığını savundu.
Şubat 2022'de ise konsorsiyumdaki üç şirket, eu-LISA tarafından belirlenen yeni teslim tarihlerine itiraz etti. Konsorsiyum, takvimin gerçekçi olmadığını ve proje yönetiminde sorunlar bulunduğunu ileri sürdü.
Taraflar arasındaki anlaşmazlık, sonraki yıllarda hukuki sürece dönüştü.
Sistem dört yıl gecikmeli tamamlandı
Schengen bölgesindeki yeni sınır sisteminin başlangıçta 2022 yılında devreye alınması öngörülüyordu. Ancak yazılım, donanım ve uygulama aşamalarında yaşanan sorunlar nedeniyle takvim birkaç kez ertelendi.
EES, 12 Ekim 2025'te kademeli olarak kullanılmaya başlandı. Sistem, 10 Nisan 2026 itibarıyla Schengen bölgesindeki dış sınır geçiş noktalarında tamamen faaliyete geçti.
Uygulama sırasında bazı havalimanlarında biyometrik tarama cihazlarıyla ilgili aksaklıklar ve uzun yolcu kuyrukları yaşandı.
Sistemin geliştirilmesine ilişkin ilk sözleşme 2025'te sona ererken yönetim ve bakım sorumlulukları daha sonra başka bir konsorsiyuma devredildi.
Türk yolcuları da ilgilendiriyor
EES, Schengen bölgesine kısa süreli seyahat eden AB dışındaki ülke vatandaşlarının giriş ve çıkışlarını dijital olarak kaydediyor.
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları da kısa süreli Schengen seyahatlerinde, muafiyet kapsamına girmedikleri sürece bu sisteme tabi oluyor. Geçerli oturma izni veya uzun süreli vize sahibi bazı yolcular ise uygulamanın dışında tutuluyor.
Sistem kapsamında yolcuların pasaport bilgileri, yüz görüntüleri ve parmak izleri elektronik ortamda kaydediliyor. Böylece izin verilen kalış süresinin aşılması ve kimlik sahteciliği gibi durumların daha etkin tespit edilmesi hedefleniyor.
EES, Avrupa'daki 29 ülkede uygulanıyor.
Mevcut sınır kontrolleri etkilenmeyecek
eu-LISA, şirketlerle yaşanan hukuki anlaşmazlığın EES'nin mevcut işleyişini etkilemediğini açıkladı.
Dava, sistemin bugün kullanılmasından kaynaklanan yeni bir arızaya değil, geliştirme ve teslim aşamalarındaki gecikmelere ilişkin.
Bu nedenle hukuki sürecin başlaması, Schengen ülkelerindeki biyometrik pasaport kontrollerinin durdurulacağı veya sistemin askıya alınacağı anlamına gelmiyor.
Davanın sonucu, kamu kaynaklarıyla finanse edilen büyük teknoloji projelerinde gecikmelerin mali sorumluluğunun nasıl paylaşılacağı açısından da önem taşıyor.
