Trump'ın İran pazarlığında Beyaz Saray randevusu: Abluka ve Hürmüz masada

ABD ile İran arasında savaşı sona erdirmeye yönelik diplomatik girişimler, 9 Kasım Pazartesi günü Beyaz Saray'da yapılması planlanan üst düzey görüşmeyle yeni bir aşamaya taşınıyor. ABD Başkanı Donald Trump, Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile bir araya gelecek. Görüşmenin merkezinde İran'a yönelik Amerikan deniz ablukasının kaldırılması, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve nükleer müzakerelere dönüşün koşulları bulunuyor.

Katar Başbakanı Trump ve Vance ile görüşecek

Beyaz Saray'ın programına göre Trump ile Katar Başbakanı arasındaki görüşme basına kapalı gerçekleştirilecek. Al Sani'nin ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile de ayrı bir görüşme yapması planlanıyor. Katarlı liderin, Washington yönetiminden diplomatik girişimlere daha fazla zaman tanınmasını isteyeceği belirtiliyor.

Katar, son haftalarda Washington ile Tahran arasında mesaj alışverişini sağlayan başlıca arabuluculardan biri olarak öne çıktı. JD Vance'in de yaklaşık iki haftadır Katarlı ve Pakistanlı arabulucularla yoğun temas yürüttüğü biliniyor.

Ancak bugünkü görüşme, önceki diplomatik temaslardan farklı olarak İran konusunda son kararı verecek olan Trump'ın doğrudan katılımıyla gerçekleştirilecek. Bu nedenle toplantının sonucunda Washington'ın mevcut önerilere nasıl yaklaşacağı önem taşıyor.

İki günlük planda önce abluka kaldırılacak

Görüşmede ele alınması beklenen öneri, tarafların iki gün içerisinde karşılıklı güven artırıcı adımlar atmasını öngörüyor. Katar'ın arabuluculuğunda hazırlanan taslakta ABD'nin ilk gün İran'a uyguladığı deniz ablukasını kaldırması ve dondurulan İran varlıklarının bir bölümünün serbest bırakılması bulunuyor.

Buna karşılık İran'ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetçilerinin daha önce saldırıya uğrayan nükleer tesislere erişebilmesi için resmî davette bulunması öngörülüyor.

Planın ikinci aşamasında Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin müzakerelerin başlatılması hedefleniyor.

Bununla birlikte iki günlük takvim, tarafların anlaşmayı kabul ettiği veya Hürmüz'ün kesin olarak açılacağı anlamına gelmiyor. Taslak henüz bağlayıcı bir uzlaşmaya dönüşmüş değil.

İran yanıt bekliyor, Washington anlaşmaya uzak

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, 8 Kasım Pazar günü yaptığı açıklamada Tahran yönetiminin son önerisine Washington'dan yanıt beklediğini bildirdi. İran tarafı, deniz ablukasının sona erdirilmesi ve bölgesel çatışmaların durdurulması konusundaki taleplerini koruyor.

Buna karşılık ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran'la dolaylı görüşmelerde henüz önemli bir ilerleme sağlanamadığını açıkladı. Rubio, Trump'ın sorunları diplomatik yollarla çözmeyi tercih ettiğini ancak Tahran'ın bazı taleplerinin Washington açısından kabul edilemez olduğunu belirtti.

Taraflar arasındaki temel anlaşmazlık, hangi adımların önce atılacağı üzerinde yoğunlaşıyor. İran, ekonomik ve askerî baskının azaltılmasını müzakerelerin ön koşulu olarak görürken ABD yönetimi nükleer denetimlere ve güvenlik yükümlülüklerine ilişkin somut güvenceler istiyor.

Bu nedenle Beyaz Saray'daki toplantının bir anlaşmanın ilanından çok, müzakerelerin hangi koşullarda ilerleyebileceğini belirlemesi bekleniyor.

Trump askerî seçeneği gündemde tutuyor

Trump, 8 Kasım'da yaptığı açıklamada görüşmelerin ilerlemesi ve güçlü bir anlaşmaya ulaşılması durumunda İran'a yeni saldırılar düzenlenmesinin son derece düşük ihtimal olduğunu söyledi. Ancak diplomasiye yönelik bu mesaj, Washington'ın askerî seçeneklerden tamamen vazgeçtiği anlamına gelmiyor.

ABD Başkanı, görüşmelerin sonuçsuz kalması durumunda İran'daki altyapı tesislerinin yeniden hedef alınabileceği uyarısında bulundu. Washington'ın askerî hazırlıklarını sürdürmesi, arabulucuların üzerinde çalıştığı çözüm önerilerinin önemini artırıyor.

ABD'nin İran limanlarına yönelik ablukası devam ederken bölgedeki ticari gemiler de güvenlik tehdidiyle karşı karşıya bulunuyor. Hafta sonunda Hürmüz çevresinde yeni tanker olayları bildirilmesi, diplomatik ilerlemenin deniz taşımacılığında henüz güvenli bir ortam oluşturmadığını gösteriyor.

Hürmüz kararı petrol piyasalarını etkileyecek

Beyaz Saray'daki görüşmenin ekonomik açıdan en önemli başlığı, Hürmüz Boğazı'ndan petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının hangi koşullarda normale dönebileceği olacak.

Basra Körfezi'ndeki enerji üreticilerini uluslararası pazarlara bağlayan boğazdaki kısıtlamalar, petrol arzını ve taşımacılık maliyetlerini etkilemeye devam ediyor. Bölgedeki askerî risklerin azalması, tanker geçişlerinin güvenli biçimde artırılmasının önünü açabilir.

Böyle bir gelişme petrol fiyatlarındaki arz kaynaklı baskıyı hafifletebilir. Buna karşılık görüşmelerin sonuçsuz kalması ve yeni saldırıların yaşanması, enerji piyasalarında yeniden sert fiyat hareketlerine neden olabilir.

Türkiye açısından da Hürmüz'deki gelişmeler önem taşıyor. Enerji ithalat maliyetleri ve uluslararası petrol fiyatlarının akaryakıt üzerindeki etkisi nedeniyle bölgedeki diplomatik sürecin ekonomik sonuçları yakından izleniyor.

Beyaz Saray'daki görüşmeden çıkacak en önemli sonuç, tarafların yeni bir müzakere takviminde uzlaşıp uzlaşamayacağı ve Washington'ın İran'ın önerilerine nasıl yanıt vereceği olacak.