Dış ticaret yükünde daralma hızlandı

Aysel YÜCEL

Sanayideki daralma ve Kara­deniz hattındaki jeopolitik gelişmeler Türkiye liman­larının yük hareketlerini vurdu. Yaz sezonunun ardından yeni se­zona girilmesine rağmen yük hac­mindeki düşüş eylül ayında hız­landı. Dış ticaret yüklerinde sert gerilemeler yaşanırken, konteyner tarafında boş ihracat hareketinde­ki sıçrama dikkat çekti.

Denizcilik Genel Müdürlüğü tarafından açık­lanan eylül ayı verilerine göre, li­manlarda elleçlenen toplam yük miktarı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 1,2 azalarak 42 milyon 892 bin tondan 42 milyon 380 bin tona geriledi. Eylül ayında ihracat yükü yıllık bazda yüzde 4,6 azalarak 11 milyon 154 bin tondan 10 milyon 641 bin tona indi. Aynı dönemde ithalat yükü ise yüzde 7,1 gerileye­rek 20 milyon 314 bin tondan 18 milyon 866 bin tona çekildi. Böyle­ce limanlardaki toplam dış ticaret yükü eylülde yüzde 6,2 kayıpla 29 milyon 508 bin tona düştü.

Daralmanın hızını kabotaj ve transit yük kesti

Buna karşın eylül ayında kabotaj taşımaları yüzde 16,9 artışla 5 mil­yon 840 bin tondan 6 milyon 829 bin tona, transit yükler ise yüzde 8,2 artarak 5 milyon 582 bin tondan 6 milyon 42 bin tona yükseldi. Ka­botaj taşımalarındaki artışta, artan yakıt maliyetleri nedeniyle iç taşı­maların denize kayması etkili oldu.

Ocak-Eylül 2026 döneminde ise Türkiye’nin dış ticareti değer ba­zında yüzde 5,3 artış kaydetmesi­ne rağmen, limanlarda elleçlenen toplam yük hacmi yalnızca yüzde 0,6 artarak 412 milyon 147 bin ton olarak gerçekleşti. Toplam tonajı kabotaj ve transit taşımalar sırt­larken, dış ticaret taşımalarında sert gerileme kaydedildi.

Ocak-Ey­lül döneminde ihracat yükü yıllık bazda yüzde 5,6 azalarak 108 mil­yon 401 bin tondan 102 milyon 294 bin tona indi ve 6 milyon 107 bin ton kayıp yaşandı. İthalat yükü ise yüzde 1,7 daralarak 199 milyon 382 bin tondan 195 milyon 954 bin to­na geriledi. Böylece limanlarda iş­lem gören toplam dış ticaret yükü 9 ayda 9 milyon 535 bin ton eriye­rek 307 milyon 783 bin tondan 298 milyon 248 bin tona indi. Söz ko­nusu dönemde kabotaj taşımala­rı yüzde 17,4 artışla 50 milyon 748 bin tondan 59 milyon 601 bin tona, transit rejim yükleri ise yüzde 6,3 artışla 51 milyon 62 bin tondan 54 milyon 296 bin tona ulaştı.

Boş konteyner ihracatı yüzde 16,4 arttı

Konteyner taşımacılığında ey­lül ayında yüzde 7,6, Ocak-Eylül dö­neminde ise yüzde 2,7 artış kayde­dildi. Limanlardaki 9 aylık toplam konteyner elleçlemesi 10 milyon 485 bin TEU seviyesinden 10 mil­yon 766 bin TEU seviyesine yüksel­di. Piri Reis Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Soner Esmer, hem eylül ayında hem de 9 aylık bazda tüm gümrük rejimlerinde elleçle­nen konteyner miktarı artış göster­se de dolu ve boş konteyner denge­sinin ticaretteki yapısal bozulmaya işaret ettiğini vurguladı. İlk 9 ayda ihracat dolu konteyner hacmi yüz­de 2 azalarak 2 milyon 982 bin TEU seviyesinden 2 milyon 923 bin TEU seviyesine indi. Esmer, buna karşı­lık ihracatta boş konteyner hareke­tinin yüzde 16,4 sıçrayarak 844 bin TEU seviyesinden 983 bin TEU se­viyesine yükseldiğini belirtti.

Söz konusu dönemde transit konteyner yüzde 0,5 artışla 2 mil­yon 68 bin TEU, kabotaj kontey­ner ise yüzde 11,4 artışla 781 bin TEU oldu. Genel tabloda toplam dolu konteyner yüzde 2,1 arta­rak 7 milyon 943 bin TEU, toplam boş konteyner ise yüzde 4,4 arta­rak 2 milyon 822 bin TEU olarak kayıtlara geçti.

Yük grupları bazında makine ve konteyner grubunun en fazla iş­lem gören yük olmayı sürdürdüğü­nü belirten Prof. Dr. Soner Esmer, “Tarım ürünleri grubundaki ar­tış yüzde 24,3 ile devam etmesine karşın ağustos ayındaki yüzde 31,7 seviyesine kıyasla hız kesti. Katı mineral yakıtlar grubu ise yüzde 16,1 düşüşle en çok gerileyen grup olarak öne çıktı. Ro-Ro pazarın­da da aşağı yönlü seyir devam etti. TIR, çekici ve treyler grubu yüzde 4,5 azalarak 540 bin adetten 515 bin adede indi. Otomobil ve diğer araç grubu yüzde 19,3 gerileyerek 1 milyon 647 bin adetten 1 milyon 329 bin adede düştü. Kruvaziyer yolcu sayısı ise yüzde 4,1 azalışla 1 milyon 710 bin kişiden 1 milyon 640 bin kişiye çekildi” dedi.

Bölgesel dengelerde Mersin öne çıktı

Dokuz aylık dönemde liman başkanlıkları bazında toplam tonajda ilk iki sırada yer alan Aliağa 64 milyon ton ve yüzde 3,3 kayıpla, Kocaeli ise 62,9 milyon ton ve yüzde 0,2 kayıpla yerini korudu. İki limanda da kayıp oranlarının ağustos ayına kıyasla azaldığı görüldü. Ceyhan yüzde 7,8 artışla 39,9 milyon tona, Mersin ise yüzde 6,8 artışla 32,1 milyon tona ulaşarak büyümede öne çıktı. Konteyner elleçlemesinde Ambarlı 2 milyon 668 bin TEU ve Kocaeli 1 milyon 896 bin TEU ile ilk iki sırada yer alırken, Mersin Liman Başkanlığı yüzde 13,1 artış ve 1 milyon 629 bin TEU ile üçüncü sıradaki yerini korudu. Tekirdağ’ın yüzde 1,2 artışla 1 milyon 618 bin TEU’ya ulaşmasıyla Mersin ile Tekirdağ arasındaki fark yaklaşık 11,5 bin TEU seviyesine kadar indi. Ege bölgesinde ise kan kaybı sürdü. Dokuz ayda konteyner hacmi İzmir’de yüzde 20,4, Aliağa’da ise yüzde 5,8 geriledi.