Atıktan 1,5 milyar TL tasarruf sağlanacak

Ferit PARLAK

Plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar, genleştirilmiş polisti­renden (EPS-köpük) gıda kap­ları, içecek kapları ve içecek bardakları, plastik çubuklu ku­lak pamukları ve pipet gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanılması, yönetmelik deği­şikliği ile yasaklanacak.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, çevreye ve sağlığa zarar veren tek kul­lanımlık plastik ürünlerin kul­lanımdan kaldırılması için yaptığı yeni yönetmelik çalış­malarını son aşamaya getir­di. Bakanlık, yeni yönetmelik taslağını önümüzdeki günler­de kurum görüşlerine açacak. STK ve sektör temsilcilerinin görüşleri sonrası son şekli veri­lecek yönetmeliğin bu yıl için­de yürürlüğe girmesi bekleni­yor. Bu sayede yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite eş değer karbon salımı engellenecek ve yaklaşık 1,5 milyar TL’lik atık yönetim maliyetinden tasarruf edilecek.

Yüzde 40’ı tek kullanımlık plastik

Bakanlık tarafından yapılan çalışmalar sonucunda hazırla­nan rapora göre, “Bilimsel tes­pitlere göre dünya genelinde üretilen plastiklerin yaklaşık yüzde 40’ı tek kullanımlık plas­tik ürünlerden oluşuyor. Küre­sel ölçekte yetersiz atık yöneti­mi uygulamaları nedeniyle tek kullanımlık plastiklerin önem­li bir bölümü doğaya karışıyor.” Deniz çöpünün yaklaşık yüzde 80’ini tek kullanımlık plastik ürünler ile plastik içeren balık­çılık ekipmanlarının oluştur­duğu bilimsel çalışmalarla or­taya konuluyor.

AB, 2019 yılında kabul edi­len “Tek Kullanımlık Plastik­ler Direktifi” ile belirli tek kul­lanımlık plastik ürünlerin 27 AB ülkesinde piyasaya sürül­mesini yasaklama veya sıkı bi­çimde sınırlama yükümlülüğü getirdi.

Türkiye ise bu kapsam­da tüm paydaşlarla eş güdüm içinde yeni bir yönetmelik için hazırlık yapıyor. Sıfır Atık Ha­reketi kapsamında Depozito Yönetim Sistemi’ni 81 ile yaya­rak plastik, cam ve alüminyum içecek kaplarının geri dönüşü­münü artıran Çevre, Şehirci­lik ve İklim Değişikliği Bakan­lığı, su kaynaklarına ve çevreye en fazla zarar veren tek kulla­nımlık plastik ürünlerin kulla­nımına son verilerek bunların yerine doğa dostu cam, porse­len, ahşap ve karton alternatif­ler sunulacak.

Bakanlık tara­fından 2025-2028 Ulusal Dön­güsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanım­lık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastik­ler Yol Hari­tası yayımlan­dı. Bu doğrultu­da tek kullanımlık plastikler, deniz çöpleri ve mikrop­lastiklerin çevre üzerindeki olumsuz etkilerininazaltılma­sı ve “AB Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi”ne uyum sağlanması amacıyla yürütü­len yönetmelik hazırlıkları ta­mamlanma aşamasına geldi.

Etap etap gidilecek

Edinilen bilgiye göre, tek kullanımlık plastik ürünler­den ilk etapta çatal, bıçak, ka­şık, yemek çubuğu, tabaklar, genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) gıda kapları, içe­cek kapları ve içecek bardakla­rı, tamamen plastikten mamul içecek bardakları, içecek karış­tırıcıları, tamamen plastikten mamul gıda kapları, pamuklu çubuklar, pipetlerin piyasaya arzına son verilecek. Bunların yerine vatandaşlar cam, porse­len, ahşap ve karton alternatif­lere yönlendirilecek. İlerleyen süreçte kısmen plastikten ma­mul içecek bardakları, kısmen plastikten mamul gıda kapları, ebat ve ağırlıktan bağımsız kar­go poşetleri, ıslak mendiller ve ıslak yüzey temizleme havlula­rının da tüketiminin azaltılma­sı için kısıtlama ve işaretleme gibi tedbirlerin hayata geçiril­mesi hedefleniyor.

Vatandaş da istiyor

Bakanlık yeni yönetmelik için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile bir araştırma yaparak vatandaşların tek kullanımlık plastik ürünlere karşı tutumlarını inceledi.

Yapılan araştırmaya göre, fertlerin yüzde 77,65’i günlük hayatlarında tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı destekledi, yüzde 9,99’u desteklemedi.

Fertlerin yüzde 72,52’si günlük hayatlarında tek kullanımlık plastikleri daha az satın almayı desteklerken, yüzde 11,68’i desteklemedi. Araştırmaya göre, fertlerin yüzde 76,40’ı plastik pipet, tabak, çatal-bıçak, kaşık, bardak gibi bazı tek kullanımlık plastiklerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı buldu. Fertlerin yüzde 60,02’si plastik pipet, tabak, çatal-bıçak, kaşık, bardak gibi bazı tek kullanımlık plastiklerin kullanımının yasaklanmasını faydalı buldu.

AB ülkeleri neler yaptı?

● AB’nin, 2019 yılında kabul ettiği “Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi” kapsamında Fransa tek kullanımlık plastik ürünlerin birçoğunu ülke genelinde yasaklanmasını sağlayarak AB direktifinin ötesine geçen kapsamlı yasaklar ve yüksek geri dönüşüm hedefleri uygulamayı ağırlaştırdı.

● Almanya direktif maddelerini neredeyse bire bir ulusal yasaya aktararak üreticilerden raporlama talep eden ve “Tek Kullanımlık Plastikler Fonu (Single-Use Plastics Fund)” gibi finansal mekanizmalarla çevresel projeleri destekleyen uygulamaları hayata geçirdi.

● İspanya da tek kullanımlık plastiklerin satışını yasaklayan maddeleri hayata geçirirken plastik ambalajlara kilogram başına vergi gibi teşvik/ ücret uygulamalarıyla sürdürülebilir malzeme-lere geçişi teşvik etti.

● Hollanda 2023’ten itibaren belirli tek kullanımlık ürünlerde ücretlendirme uygulamaya başladı ve 2024’ten itibaren bazı ürünlerin satışını aşamalı olarak kaldırdı.

● İrlanda da direktifin ötesine geçerek ıslak mendil ve tek kullanımlık servis ürünlerini yasaklama ve bardaklar için ek ücret/“latte levy” gibi tüketimi azaltıcı vergiler planlıyor.

●İtalya AB direktifi kapsamında temel yasakları uygularken kompostlanabilir plastiklere (EN 13432) istisna tanıyan düzenlemelerle özellikle gıda ambalajlarında alternatif çözümler üretmeye çalışıyor.

●Yunanistan kamuda tek kullanımlık ürünleri yasakladı.

●Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya direktifi tamamen ulusal yasalara aktarmak için süreçleri tamamlamaya veya eksik maddeleri uygulamaya dönüştürmeye çalışıyor.

Ücretli poşet 42 milyar lira tasarruf sağladı

 Türkiye, 2019 yılında plastik poşetlerin ücretlendirilmesi uygulamasını başlattı. Bu uygulama ile 2019-2025 yıllarında plastik poşet kaynaklı 3 milyon 90 bin 586 ton plastik atığın oluşumu engellendi. Bu azalmayla plastik poşet üretimi için gerekli plastik hammadde ithali de önlenmiş oldu ve yaklaşık 42,13 milyar TL tasarruf edildi. Yaklaşık 252 bin 761 ton sera gazı emisyon salımı da engellendi.