BYD’de belirsizlik derinleşti “proje beklemede, takvim yok”

Türkiye’de uzun süredir kayda değer bir otomo­tiv üretim yatırımı ha­yata geçmezken, küresel eko­nomik belirsizlikler ve bölgesel riskler yeni yatırım kararları­nı da doğrudan etkiliyor. Son dönemde yaşanan gelişmeler, Türkiye’ye yönelik büyük öl­çekli projelerin ertelenmesine veya yeniden değerlendirilme­sine neden olurken, BYD’nin Manisa yatırımı da bu tartış­maların merkezinde yer alıyor.

Manisa’da kurulması planla­nan fabrikanın alanında henüz herhangi bir inşaat çalışma­sı başlamış değil. Buna kar­şın ilk açıklamalarda üretimin 2026 yılı sonuna kadar devreye alınması hedefleniyordu. An­cak Reuters’a yapılan son açık­lamalar, projenin geleceğine ilişkin belirsizliği daha da ar­tırdı. Şirketten gelen son açık­lamalar, uzun süredir sessizli­ğini koruyan yatırım projesiy­le ilgili soru işaretlerini artırdı.

BYD Başkan Yardımcısı Stel­la Li, şirketin Avrupa’daki ön­celiğinin Macaristan olduğunu belirterek Türkiye yatırımının şu anda beklemede olduğunu açıkladı. Li, BYD’nin o fabrika­nın inşaatına henüz başlama­dığını ve projenin askıya alın­dığını söyledi. Çinli otomobil üreticisinin Türkiye’de üreti­me başlama konusunda bir za­man çizelgesi olmadığını da belirtti. Bu açıklama, Temmuz 2024’te Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın katılımıyla duyurulan ve Türkiye otomo­tiv sanayisinin son yıllardaki en büyük yatırımlarından biri olarak gösterilen BYD-Manisa projesi açısından kritik önem taşıyordu.

İkinci öncelik Avrupa’da yeni bir tesis

Stella Li, “Macaristan şu an­da bir numaralı önceliğimiz. İkinci önceliğimiz ise Avru­pa’da ikinci bir üretim tesisi bulmaya odaklanmak olacak” dedi. Türkiye’deki fabrika için ise, “İnşaata başlamadık, proje beklemede ve üretimin ne za­man başlayacağına dair bir tak­vimimiz yok” ifadelerini kul­landı. BYD’nin Avrupa’da elekt­rikli araç üretmesi, Çin yapımı elektrikli araçlara uygulanan Avrupa Birliği gümrük vergile­rinden kaçınmasına önemli bir avantaj sağlayacak. Li daha ön­ce de Türkiye’ye sadece bir üre­tim tesisi inşa etmeye gelme­diklerini belirterek, “Türkiye’yi geleceğin teknolojisinin mer­kezi, ardından inovasyon mer­kezi haline getirmek istiyoruz” demişti.

1 milyar dolarlık yatırım açıklanmış, imzalar atılmıştı

BYD ile Sanayi ve Teknolo­ji Bakanlığı arasında imzala­nan anlaşma kapsamında şir­ketin Manisa’da yıllık 150 bin araç üretim kapasiteli bir te­sis ve Ar-Ge merkezi kurması planlanıyordu. Yaklaşık 1 mil­yar dolarlık yatırımın 5 bin ki­şiye doğrudan istihdam sağla­ması ve üretimin 2026 sonun­da başlaması öngörülüyordu. Anlaşma açıklandığında Türki­ye, BYD’nin Avrupa’daki ikinci üretim üssü olarak konumlan­dırılmıştı. Şirketin amacı ise Avrupa Birliği’nin Çin menşe­li elektrikli araçlara uyguladığı ek vergilerden etkilenmemekti.

Türkiye planlardan tam olarak çıktı mı?

Daha birkaç ay önce BYD yö­neticileri, Türkiye fabrikasının 2026 yılında devreye alınacağı­nı ve Macaristan ile birlikte Av­rupa operasyonlarının temeli­ni oluşturacağını söylüyordu. Reuters’ın Mart 2025 tarihli haberinde şirket, Macaristan tesisinin 2025’te, Türkiye tesi­sinin ise 2026’da üretime baş­layacağını açıklamıştı. Ancak son açıklamalar, şirketin Avru­pa stratejisinde önemli bir de­ğişime işaret ediyor. BYD şu an­da tüm odağını Macaristan’daki Szeged fabrikasına vermiş du­rumda. Reuters’a göre şirket, Türkiye projesini askıya alır­ken Macaristan fabrikasında üretime 2026’nın son çeyreğin­de başlamayı hedefliyor.

Ceza alacak mı? Gözler Ankara’da

Yatırımın gecikmesi son ay­larda Ankara’nın da gündemin­deydi. Sanayi ve Teknoloji Ba­kanı Mehmet Fatih Kacır daha önce yaptığı açıklamalarda ya­tırım sözleşmesinin yürürlük­te olduğunu ve sürecin yakın­dan takip edildiğini belirtmiş­ti. Kacır, “BYD yatırıma başladı, hızla ilerliyor. Herhangi bir ak­saklık yok.

Ekiplerimiz gün­lük düzeyde görüşüyor. BYD firmasının ülkemizde yapaca­ğı yatırım, mevcut teşvik mev­zuatımızın çizdiği sınırlar dâ­hilinde desteklenmiştir. Söz konusu yatırımın tamamlan­masına ilişkin süre devam et­mektedir. Yatırımın öngörülen şekilde tamamlanmasına iliş­kin olarak, yatırım teşvik mev­zuatının öngördüğü çerçevede izleme ve denetim çalışmaları Bakanlığımızca eksiksiz olarak yerine getirilmektedir.

Teşvik sistemimiz kapsamında des­teklenen yatırımların öngörü­len şekilde tamamlanmaması durumunda yatırımcılara uy­gulanacak müeyyideler mev­zuatımızda düzenlenmiştir. Bu müeyyideler, bahse konu yatı­rım için de geçerlidir” demiş­ti. Ancak Reuters’a yapılan son açıklama, BYD’nin ilk kez “pro­je beklemede” ifadesini kullan­ması nedeniyle yeni bir döneme işaret ediyor. Şirket yatırımın iptal edildiğini söylemiyor an­cak inşaata başlanmadığını ve üretim takviminin bulunmadı­ğını açık şekilde kabul ediyor. Bu durumun önümüzdeki gün­lerde Ankara cephesinden yeni açıklamaları beraberinde getir­mesi bekleniyor.

Manisa’nın adı daha önce de VW ile geçmişti

BYD’nin Türkiye’de planladı­ğı 1 milyar dolarlık fabrika yatı­rımıyla gündeme gelen Manisa, daha önce de büyük bir otomo­tiv yatırımının merkezi olarak öne çıkmıştı. Volkswagen'in (VW) 2019–2020 döneminde Türkiye’de kurmayı planladığı üretim tesisi için en güçlü aday şehirlerden biri yine Manisa ol­muştu. O dönemde Manisa Or­ganize Sanayi Bölgesi ve çevre­si, VW’nin Avrupa dışı üretim genişleme stratejisinde kritik bir aday olarak değerlendiril­mişti. Ancak pandemi süreci, küresel tedarik zinciri kırılma­ları ve strateji değişiklikleri ne­deniyle VW yatırımı Türkiye’ye gelmeden iptal edilmişti.

Yatırım kararını Çin veriyor Türkiye’de sadece satış yapılıyor

BYD’nin Türkiye yatırım sürecinde en kritik ayrım, satış operasyonu ile yatırım karar mekanizmasının birbirinden tamamen farklı yapılar tarafından yönetilmesi. Türkiye’de satış ve pazarlama faaliyetleri distribütörlük anlaşması kapsamında ALJ Holding tarafından yürütülüyor. Ancak Manisa’da planlanan üretim yatırımı, doğrudan BYD’nin Çin’deki merkez yönetimi tarafından alınan stratejik bir karar niteliği taşıyor. Bu nedenle yatırım sürecine ilişkin nihai karar mekanizması Türkiye’deki distribütör yapısından bağımsız olarak Çin merkezli strateji doğrultusunda şekilleniyor.

3 yılda 61 bin 433 araç satıldı

Ortaya çıkan tablo ise dikkat çekici. BYD 2025 yılında Türkiye’de satış açısından tarihinin en başarılı dönemini geçirdi. Marka, 2025 yılında 45 bin 537 araç satarak şarj edilebilir hibrit ve yeni enerjili araç pazarında lider konuma yükseldi. Temmuz 2023 itibarıyla Türkiye pazarına giriş yapan BYD, bugüne kadar toplam 61 bin 433 adet araç satışı gerçekleştirdi. Bir yanda Türkiye pazarında rekor satışlar, diğer yanda ise henüz temeli bile atılmayan 1 milyar dolarlık fabrika yatırımı bulunuyor. Bu nedenle Reuters’ın son haberi yalnızca bir yatırım gecikmesi değil, aynı zamanda Türkiye’nin son dönemde açıkladığı en önemli otomotiv yatırımlarından birinin geleceğine ilişkin ciddi bir soru işareti olarak değerlendiriliyor.