Dünya Kupası'nın görünmeyen maçı: Enerji

İHSAN ERBİL BAYÇÖL
Sabancı Holding Stratejik Yatırımlar ve Operasyonlar Başkanı ve Enerjisa Üretim CEO'su

2026 Dünya Kupası, tarihin en büyük spor organizas­yonları arasında yerini al­dı. Turnuva artık çeyrek finallere ulaşırken, saha içindeki heyeca­nın yanı sıra organizasyona iliş­kin teknik, lojistik ve politik tar­tışmalar da gündemden düşmedi. Ancak bu organizasyonu yalnızca futbol üzerinden okumak, bugün dünyanın nasıl değiştiğini anla­mak açısından eksik kalacaktır. Çünkü Dünya Kupası sporun ya­nında enerji sistemlerinin, dijital altyapının, şehir yönetiminin ve kritik altyapıların aynı anda sı­nandığı küresel ölçekte bir daya­nıklılık testi niteliği taşıyor.

48 takımın mücadele ettiği, 104 maçın oynanacağı ve ABD, Kanada ile Meksika'daki 16 şeh­re yayılan dev organizasyon, fut­bolun yanı sıra, ulaşım, güvenlik, dijital altyapı ve enerji sistemleri bakımından da bugüne kadar gö­rülmemiş ölçekte bir operasyon olduğunu gösterdi.

Turnuva boyunca statlar­da 5 milyondan fazla taraftarın ağırlanması bekleniyor. Bu sa­yı, 2022 Katar Dünya Kupası'n­da yaklaşık 3,4 milyon seyirci­nin ağırlandığı organizasyonun oldukça üzerinde. Dünya Kupa­sı büyüyor ancak bu büyümenin sahadaki karşılığı kadar ener­ji sistemleri üzerindeki tesiri de dikkat çekici. Çünkü bu orga­nizasyon, milyonlarca insanın, binlerce işletmenin ve devasa bir dijital altyapının aynı anda ke­sintisiz çalışmasını mümkün kı­lan küresel ölçekte bir enerji eko­sistemini temsil ediyor.

Asıl yük sahanın dışında

Modern bir stadyumun maç gü­nü tüketimi kullanılan iklimlen­dirme ve yayın altyapısına bağ­lı olarak yaklaşık 10 ila 25 MWh arasında değişebiliyor. 104 maç­lık bir turnuvada yalnızca stadyum operasyonlarının birkaç bin MWh elektrik tüketmesi bekleniyor. An­cak asıl yük stadyumların dışın­da oluşuyor. Fan zone'lar, medya merkezleri, oteller, restoranlar, alışveriş alanları ve toplu taşıma sistemleri de hesaba katıldığında toplam elektrik tüketiminin yüz­lerce GWh seviyesine ulaşabile­ceği tahmin ediliyor. Bu büyük­lük, yaklaşık 100 bin hanenin bir yıllık elektrik tüketimine eşdeğer bir hacim anlamına geliyor. Ener­ji sistemleri açısından bakıldığın­da ise burada önemli olan tüketi­min büyüklüğünün ötesinde bu ta­lebin çok kısa zaman dilimlerinde ve eş zamanlı olarak ortaya çıkma­sıdır. İşte bu nedenle üretim kapa­sitesi kadar esnek şebeke yöneti­mi, enerji depolama teknolojileri ve dijital enerji çözümleri de kritik önem taşıyor. Üstelik turnuva yaz aylarında düzenlendiği için özel­likle ABD'nin bazı bölgelerinde za­ten yüksek olan klima kaynaklı ta­lep üzerine ilave yük biniyor.

Enerji talebinin yeni merkezi dijital altyapılar

Elektrik talebinin bir diğer mü­him kaynağı ise yayın ve dijital alt­yapı. Katar 2022 finalini yakla­şık 1,5 milyar kişi izlemişti. 2026 Dünya Kupası'nın ise turnuva bo­yunca toplam 5 ila 6 milyar kişi­lik bir erişime ulaşması bekleni­yor. Milyarlarca ekranın aynı an­da açılması, yüz binlerce saatlik canlı yayın, veri transferi ve diji­tal etkileşim; veri merkezlerinden telekom altyapılarına kadar geniş bir ekosistemi harekete geçiriyor.

Bugün veri merkezleri dünya elektrik tüketiminin yaklaşık yüz­de 1,5'ini oluşturuyor. Yapay zekâ, bulut bilişim ve gerçek zamanlı di­jital yayıncılığın hızla yaygınlaş­masıyla birlikte bu payın önümüz­deki 10 yıl içinde iki katına yak­laşması bekleniyor. Bu dönüşüm, enerji sektörünün önündeki yeni talep dinamiklerini ve geleceğin enerji sistemlerine yönelik ihti­yaçları daha da görünür hale geti­riyor. Dünya Kupası gibi küresel organizasyonlar bu yeni talep ya­pısının küçük fakat dikkate şayan örnekleri arasında yer alıyor.

Belki de Dünya Kupası'nın enerji dün­yasına ver­diği en önemli mesaj burada yatı­yor. Uzun yıllar boyun­ca elektrik talebini sanayi üretimi belirledi. Bugün ise turizm, dijital yayıncılık, veri iş­leme ve büyük ölçekli etkinlikler enerji denkleminde giderek da­ha fazla yer tutuyor. Uluslararası Enerji Ajansı'na göre dünya elekt­rik talebi yalnızca 2025-2027 dö­neminde yaklaşık 3.500 TWh ar­tacak. Bu rakam Avrupa Birli­ği'nin yıllık elektrik tüketiminden daha büyük. Dünya Kupası'nın yüzlerce GWh seviyesindeki ila­ve talebi küresel ölçekte küçük gö­rünebilir ancak enerji sektörünün geleceğine dair önemli bir işaret veriyor. Çünkü artık mesele daha fazla enerji üretmenin yanında doğru enerjiyi, doğru yerde, doğ­ru zamanda ve kesintisiz biçim­de sunabilmek. Enerji dönüşümü­nün gerçek başarısı da tam olarak burada ölçülecek. Talep artık yal­nızca büyümüyor, aynı zamanda belirli zamanlarda ve belirli bölge­lerde yoğunlaşıyor.

Henüz sona ermemiş olsa da turnuva, geleceğin enerji sis­temlerinin başarısının ne kadar elektrik ürettiklerinden ziyade, bu ani ve yoğun talep dalgaları­nı ne kadar emniyetli, esnek ve kesintisiz yönetebildikleriyle ölçüleceğini gösteren en somut örneklerden biri haline gelmiş durumda. Belki de 2026 Dünya Kupası'nın en büyük mirası yal­nızca yeni bir şampiyon çıkar­ması olmayacak. Aynı zamanda enerji sektörüne, geleceğin dün­yasında başarının üretim kapa­sitesi kadar sistem dayanıklılığı, dijital yetkinlik ve operasyonel çeviklikle de belirleneceğini gös­teren güçlü bir hatırlatma olarak hafızalarda yer edecek.