Küba’da şebeke dördüncü kez koptu, 10 milyon kişi karanlıkta

Küba’da yaklaşık 10 milyon kişinin elektriğini sağlayan ulusal şebeke, 2 Ağustos Pazar gecesi yeniden devre dışı kaldı. Ülkenin büyük bölümü karanlığa gömülürken kesintinin nedeni hakkında ilk saatlerde ayrıntılı açıklama yapılmadı.

Yeni arıza, yalnızca birkaç hafta içinde yaşanan dördüncü büyük şebeke kesintisi oldu. Yakıt stoklarının azalması, yaşlanan termik santraller ve iletim hatlarındaki arızalar, elektrik sistemini küçük bir sorunun tüm ülkeye yayılabileceği kadar kırılgan hâle getirdi.

Bir ayda dördüncü kesinti

Küba’nın ulusal elektrik şebekesi temmuz ayında üç kez ülke çapında devre dışı kalmıştı. Büyük kesintiler 6, 10 ve 14 Temmuz tarihlerinde yaşandı.

Son olayla birlikte ada, dört haftadan kısa sürede dördüncü büyük elektrik kesintisiyle karşılaştı. Önceki arızalarda elektriğin bazı bölgelere yeniden verilmesi saatler, bazı noktalarda ise günler sürmüştü.

Kesintilerin bu kadar kısa aralıklarla tekrarlanması, sorunun tek bir santral veya iletim hattıyla sınırlı olmadığını gösteriyor. Üretim kapasitesi ile elektrik talebi arasındaki fark büyüdükçe şebekedeki her yeni arıza daha geniş bir kesintiye dönüşebiliyor.

Açık 2 bin megavatı aştı

Küba elektrik işletmesinin 2 Ağustos için yayımladığı günlük tahminde, akşam saatlerindeki kullanılabilir üretim kapasitesi 1.035 megavat olarak hesaplandı.

Aynı saatlerde ülke genelindeki elektrik talebinin 3.200 megavata ulaşması bekleniyordu. Böylece üretim ile talep arasındaki fark 2.195 megavata çıktı.

Bu tablo, elektrik ihtiyacının yaklaşık üçte ikisinin karşılanamadığı anlamına geliyor. Talebin bu ölçüde üretimin üzerine çıkması, planlı kesintilerin uzamasına ve sistemdeki küçük dalgalanmaların daha büyük arızalara dönüşmesine neden oluyor.

Resmî verilere göre beş termik üretim ünitesi arıza nedeniyle devre dışıydı. Dört ayrı ünite de bakım çalışmaları nedeniyle elektrik üretemiyordu.

Yakıt yokluğu üretimi durdurdu

Elektrik krizinin merkezinde yalnızca eski santraller değil, üretim için gerekli yakıtın bulunamaması da yer alıyor.

Ülke genelindeki 106 dağıtık üretim tesisi, yakıt yetersizliği nedeniyle devre dışı kaldı. Küba’nın farklı bölgelerindeki bazı fuel oil santralleri ile yüzer üretim üniteleri de elektrik sağlayamadı.

Küba uzun yıllar boyunca enerji ihtiyacının önemli bölümünü Venezuela’dan gelen petrol sevkiyatlarıyla karşılıyordu. Venezuela kaynaklı tedarikin kesilmesi ve Meksika’dan yapılan sevkiyatların durması, ada yönetiminin alternatif yakıt bulmasını zorlaştırdı.

Yakıt sıkıntısı nedeniyle santraller teknik olarak çalışabilir durumda olsa bile üretime başlayamıyor. Bu durum, şebekenin arızalı ünitelerin yerine koyabileceği yedek kapasiteyi de ortadan kaldırıyor.

Yüzer santraller de sınırlı

Küba’nın elektrik açığını azaltmak için başvurduğu çözümlerden biri, limanlara bağlanan yüzer elektrik santralleri olmuştu.

Karadeniz Holding’e bağlı yüzer santraller, 2019’dan bu yana Küba’nın elektrik sistemine farklı dönemlerde destek verdi. Gemiler, kara santrali kurulmasına ihtiyaç duyulmadan kısa sürede şebekeye elektrik aktarabiliyor.

Ancak yüzer santrallerin de üretim yapabilmesi için fuel oil veya doğal gaz tedarik edilmesi gerekiyor. Küba elektrik işletmesinin son tablosunda Regla ve Melones bölgelerindeki yüzer üniteler devre dışı listelendi.

Bu tablo, Türkiye bağlantılı yüzer santral modelinin hızlı bir kapasite desteği sağlasa bile ülkenin yakıt sorununu tek başına çözemediğini gösteriyor.

Kesinti günlük hayatı kilitliyor

Ülke çapında yaşanan elektrik kesintileri yalnızca evlerin karanlıkta kalmasına yol açmıyor. Su pompaları, iletişim sistemleri, toplu taşıma ve gıda saklama altyapısı da elektrik arzına bağlı çalışıyor.

Uzun süren kesintilerde binalara su verilemiyor, buzdolaplarında tutulan gıdalar bozuluyor ve küçük işletmeler üretime ara vermek zorunda kalıyor.

Hastaneler ve diğer kritik kamu tesisleri jeneratörlerle desteklenmeye çalışılıyor. Ancak yakıt sıkıntısı, acil durum jeneratörlerinin ne kadar süre çalıştırılabileceği konusunda da risk yaratıyor.

Küba’da günlük kesintilerin bazı bölgelerde 20 saati aşması, turizmden küçük esnafa kadar ekonominin geniş bir bölümünü etkiliyor.

Enerji piyasasında kontrollü açılım

Küba yönetimi, derinleşen yakıt sıkıntısı karşısında uzun yıllardır devlet kontrolünde tuttuğu enerji piyasasında sınırlı bir açılım başlattı.

Ülkede yabancı sermaye destekli ilk yakıt ithalat girişimine izin verildi. Yaklaşık 200 Kübalı işletmeye de toptan yakıt dağıtımı yapabilmeleri için yetki sağlandı.

Bu adımların kısa vadede ülkenin petrol açığını tamamen kapatması beklenmiyor. Ancak özel işletmelerin yakıt ithalatına ve dağıtımına katılması, enerji tedarikinde yeni kanallar oluşturabilir.

Küba’nın önündeki en büyük sorun ise ithal edilecek yakıtın finansmanı ve sevkiyatların kesintisiz biçimde sürdürülebilmesi olmaya devam ediyor.

Kesintinin nedeni araştırılıyor

Ulusal elektrik işletmesi, pazar gecesi yaşanan geniş çaplı kesintinin kesin nedenini ilk açıklamasında paylaşmadı.

Aynı gün daha erken saatlerde Matanzas-Santa Clara ve Matanzas-Cienfuegos arasındaki iki ayrı 220 kilovolt iletim hattında arıza meydana geldi. Bu arıza, önce ülkenin batısındaki bazı bölgelerin şebekeden ayrılmasına yol açtı.

Yetkililerin önceliği, birbirinden bağımsız küçük elektrik sistemleri oluşturarak termik santralleri kademeli biçimde yeniden çalıştırmak olacak.

Ancak yakıt yetersizliği ve devre dışı üretim üniteleri nedeniyle elektriğin ülke genelinde kalıcı biçimde yeniden sağlanması, şebekenin yeniden bağlanmasından daha uzun sürebilir.