TCMB'den yeni analiz: Hanehalkı enflasyon beklentileri artık yeni anketle ölçülecek

TCMB'nin Veri Yönetişimi ve İstatistik Genel Müdürlüğünde Kıdemli Uzman Dilek Bölükbaş, Uzman Özlem Sevinç, Uzman Ezgi Deryol, Uzman Yardımcısı Kübra Yıldız Özertaş tarafından hazırlanan "Hanehalkı Beklentilerinin Ölçümünde Yeni Yaklaşım: Hanehalkı Beklenti Anketi" başlıklı analiz bankanın blog sayfası Merkezin Güncesi'nde yayımlandı.

Analizde, TCMB'nin para politikasını oluştururken farklı sektörlerin beklentilerini temel göstergelerden biri olarak dikkate aldığı, bu kapsamda tüketim ve tasarruf davranışlarını anlamaya yönelik anketlerin önemli bir veri kaynağı olduğu belirtildi. Türkiye'de hanehalkı beklentilerinin TÜİK tarafından yürütülen Tüketici Eğilim Anketi ile derlendiği hatırlatılırken, Avrupa Komisyonu eşgüdümündeki bu anketin standart yapısı nedeniyle ülkeye özgü ayrıntılı sorulara sınırlı imkân tanıdığı vurgulandı. Bu nedenle TCMB'nin, enflasyon ve ilgili ekonomik göstergelere dair beklentileri daha kapsamlı analiz edebilmek amacıyla Hanehalkı Beklenti Anketi'ni özel bir çerçevede tasarlayarak TÜİK iş birliğiyle uygulamaya aldığı ifade edildi.

Anketler arası farklar

Hanehalkı Beklenti Anketinin Tüketici Eğilim Anketi'nden ayrışan en belirgin yönünün yazım dili ve enflasyon beklentilerine ilişkin soru kapsamının artması olduğu belirtilen analizde, Tüketici Eğilim Anketi'ndeki hanehalkının enflasyon beklentilerini ölçmeye yönelik soru ifadelerinin katılımcılar tarafından farklı yorumlanabildiği bildirildi.

Analizde, literatürde hanehalkının enflasyon algı ve beklentilerinin soru diline duyarlı olduğunun vurgulandığı belirtilerek, bu nedenle Hanehalkı Beklenti Anketi'nde soru dilinin 'enflasyon oranı' ifadesiyle sadeleştirildiği ifade edildi. Ankette enflasyonun yanı sıra konut fiyatları, dolar kuru ve yatırım tercihlerine ilişkin beklentilerin de ölçüldüğü aktarıldı. Ayrıca katılımcılara mevcut enflasyon verisi paylaşıldıktan sonra beklentilerinin sorulması şeklindeki 'bilgi tedavisi' uygulamasıyla ölçüm kalitesinin ve içsel tutarlılığın artırılmasının hedeflendiği belirtildi.

Anketin, Tüketici Eğilim Anketi'nden farklı olarak üç aylık rotasyonlu panel yapıda tasarlandığı; her ay katılımcıların üçte birinin yenilendiği bu sistem sayesinde hem yeni görüşlere ulaşıldığı hem de beklentilerin zaman içindeki değişiminin izlenebildiği kaydedildi.

12 ay sonrası enflasyon beklentileri 

Analizde, 2026 Ocak verisi itibarıyla TCMB'nin Sektörel Enflasyon Beklentileri bülteninde hanehalkı beklentilerinin hesaplanmasında kullanılan Tüketici Eğilim Anketinin yerini Hanehalkı Beklenti Anketinin aldığı bildirildi.

Hanehalkı Beklenti Anketinin fiyat seviyesi yerine doğrudan tüketici enflasyonuna odaklanan soru yapısı ve önceki aya ait yıllık enflasyon bilgisinin katılımcılarla paylaşılmasının beklentilerin daha net bir referans çerçevesinde oluşmasına katkı sağladığı belirtilen analizde, "Yeni veri kaynağının kullanılmasıyla birlikte, hanehalkının 12 ay sonrası enflasyon beklentileri ocak ve şubat aylarında Tüketici Eğilim Anketine kıyasla sırasıyla 3,3 ve 2,3 puan daha düşük olarak ölçülüyor." ifadesine yer verildi.

Analizde, şubat ayında katılımcıların gelecek 12 ayda tüketici fiyatları enflasyonunun yüzde 48,8, konut fiyatları artışının yüzde 35,4 seviyesinde gerçekleşmesini beklerken, dolar kurunda yüzde 19 ile görece sınırlı bir artış öngördüğü vurgulandı.

Döviz kuru beklentilerinin, enflasyon beklentilerinin altında kalmasının hanehalkının belirtilen dönemde Türk lirasında reel değerlenme öngördüğünü ima ettiği kaydedilen analizde, öte yandan, konut fiyatlarındaki artış beklentisinin enflasyon beklentilerinin altında kalmasının konut fiyatlarının reel olarak gerileyeceğinin beklendiğine işaret ettiği belirtildi.

Beklentiler demografik kırılımda da yayımlanıyor

Analizde, TCMB'nin bu yeni anketle birlikte katılımcıların beklentilerini cinsiyet, yaş, gelir ve eğitim durumlarına göre demografik kırılımda da yayımladığı bildirildi.

Şubat ayında gelecek 12 aya ilişkin enflasyon beklentileri demografik kırılımlarda incelendiğinde, gruplar arasında sınırlı farklılıklar bulunduğu ve beklentilerin dar bir aralıkta kümelendiğinin görüldüğü aktarılan analizde, şunlar kaydedildi:

"Anket kapsamına alınan diğer bir yeni soru ile katılımcılara, enflasyon ve kur beklentileri ışığında, şu anda yatırım yapabilecekleri nakit varlıkları olsa öncelikli olarak hangi yatırım aracını tercih edecekleri soruluyor. Sonuçlar hanehalkının geleneksel yatırım araçlarına yönelme eğiliminin yüksek olduğuna işaret ediyor. Şubat ayında, katılımcıların yüzde 55,5'i altını öncelikli yatırım aracı olarak sıralarken, yüzde 30'u gayrimenkulü öne çıkarıyor. Döviz tercihinin ve diğer finansal araçlara yönelimin ise oldukça sınırlı kaldığı görülüyor. Özetle Hanehalkı Beklenti Anketi hanehalkının beklentilerini Türkiye'ye özgü bir yaklaşımla, enflasyonu merkeze alan bir çerçevede daha net ve kapsamlı biçimde ölçme imkanı sağlıyor. Bu iyileştirmeyle birlikte, anket 2026 Ocak ayı itibarıyla Sektörel Enflasyon Beklentilerinde hanehalkı beklentilerinin temsilinde kullanılmaya başlıyor. Para politikasındaki sıkı duruşun ve dezenflasyon sürecinin devamıyla birlikte hanehalkının enflasyon beklentilerindeki iyileşmenin sürmesini ve beklentiler ile enflasyon arasındaki farkın kademeli olarak azalmasını bekliyoruz."

Enflasyon beklentisi geriledi, hanehalkında iyimserlik azaldıEkonomi