Ekonomide daralma işaretleri belirginleşti

Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!

Ekimde harcamalar yüzde 29,9 artarken, vergideki artış yüzde 16,9, toplam bütçe gelirindeki yüzde 13,2’de kaldı, açık yüzde 115,5 büyüyerek 481,1 milyar lira oldu. Aylık açıkta faizdeki hızlı-vergi tahsilatındaki düşük artış etkili olurken, faiz dışı denge de 179,8 milyar lira ile açık verdi.

Bütçe harcamalarının fa­izdeki hızlı artışa rağ­men toplamda man­şet enflasyonla paralel arttığı ekim ayında, ana kaynağı ver­gi tahsilatı olan gelirlerde ise ciddi bir ivme kaybı yaşandı, bu da bütçe açığını ikiye katla­dı. Özellikle ÖTV gelirlerinde­ki yavaşlama, ekonomideki so­ğumanın belirginleştiğine işa­ret etti.

Hazine ve Maliye Bakanlı­ğı’nın açıkladığı verilere göre, bütçenin harcamalar ayağında faiz ödemeleri 301,3 milyar li­ra ile geçen yıla kıyasla yüzde 91,4 artarken, faiz dışı harca­malar yüzde 21,9’la enflasyo­nun altında bir artışla 1 trilyon 473,1 milyar lirada kaldı. Böy­lece toplam bütçe harcamala­rı yüzde 29,9 artışla 1 trilyon 779,4 milyar lira oldu. Ekimde 1 trilyon 298,3 milyar lira olan toplam bütçe geliri ise yüzde 13,2 ile enflasyonun çok altın­da bir artış kaydetti. Gelirlerin 1 trilyon 141,1 milyar TL’sini, bütçenin ana motoru olan vergi tahsilatı oluşturdu. Vergi geli­rinde geçen yılın aynı ayına gö­re artış yüzde 16,9’la düşük kal­ması, gelir cephesini zayıflattı, açığı büyüttü.

Vergi tahsilatının hız kes­mesi ve faiz ödemelerinin hız­lı artması bütçe açığını rekor düzeyde büyüttü. Aylık bazda 481,1 milyar lira ile geçen yı­lın aynı ayına göre yüzde 115,5 daha büyük açık verildi. Top­lam gelirlerin faiz dışındaki harcamalara dahi yetmeme­si nedeniyle faiz dışı dengede de 179,8 milyar liralık bir açık oluştu. Faiz dışı açıktaki yüzde 173,3’lük büyüme, faiz yükü ta­mamen bir kenara bırakılsa bi­le bütçenin rutin yönetim har­camalarında dahi dengesini kaybettiğini gösteriyor.

Ekonomide daralmanın işareti

Ekim ayı bütçe verileri, eko­nomide daralma işareti olarak vergi tahsilatındaki yavaşla­manın belirginleştiğini orta­ya koydu. Enflasyonun olduk­ça altındaki nominal artışta, kurumlar vergisinin iadeler nedeniyle negatife dönmesi ve akaryakıt ile otomotivdeki ÖTV kaybı ana belirleyici ol­du. Gelir ve kazançtan alınan “doğrudan” vergilerin lokomo­tifi olan gelir vergisi tahsilatı yüzde 31,3 artışla 398,2 milyar liraya çıkarken, bunun 393,9 milyar lira ile tamamına yakı­nı maaş ve ücretlerden yapılan kesintileri içeren tevkifattan geldi. Buna karşılık kurumlar vergisinde, bu yıl beyana daya­nan kısımdaki 28 milyar lira­lık iade/mahsup etkisiyle top­lamda eksi 19,3 milyar liralık aylık negatif gerçekleşme kay­dedildi.

ÖTV geliri eridi

Dahilde mal ve hizmetler­den alınan “dolaylı” vergilerde de belirgin bir yavaşlama ya­şandı. Bunun ana kaynağı ise yıllık bazda yüzde 19,8 gerile­yerek 149,3 milyar liraya inen Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) oldu. Akaryakıtta eşel mobil sisteminin 1 Ekim itibarıyla sona ermesine karşın, pompa­da ani fiyat şokunu önlemek amacıyla devreye alınan kade­meli vergi geçişi kapsamında litre başına maktu tutarların geçen yılın oldukça altında kal­ması tahsilatı baskıladı. Buna bağlı olarak petrol ve doğalgaz ürünleri ÖTV’si yüzde 59,8 dü­şüşle 48,8 milyar liradan 19,6 milyar liraya geriledi. İç talep­teki soğumayı yansıtan motor­lu taşıtlar ÖTV’si de yüzde 26,4 azalarak 67,5 milyar liradan 49,7 milyar liraya indi. ÖTV ka­lemleri içinde tahsilatta yüzde 30,4 artışla 16,6 milyar TL olan alkollü içkiler, yüzde 11 artışla 48 milyar TL tütün mamulleri ve yüzde 68,4 artışla 2,2 milyar TL düzeyinde gerçekleşen ko­lalı gazozlar pozitif ayrıştı.

KDV ve ithalat vergileri dengeledi

Tüketim vergilerindeki ÖTV kaybını dahilde ve ithalde alı­nan KDV bir miktar telafi etti. Dahilde alınan KDV yüzde 30,7 artışla 209,6 milyar liraya yük­selirken, dış ticaret ve muame­lelerden alınan vergiler yüz­de 29,8 artarak 245,3 milyar li­raya çıktı. Bu kalemde ithalde alınan KDV yüzde 31,4 artışla 208,2 milyar lira, gümrük ver­gileri ise yüzde 21,7 artışla 36,5 milyar lira olarak gerçekleşti.

Aylık tahsilat bazında Banka ve Sigorta Muameleleri Ver­gisi (BSMV) yüzde 22,4 artış­la 70,1 milyar liraya, harçlar yüzde 28,6 artışla 39,7 milyar liraya, damga vergisi ise yüz­de 25,2 artışla 26,3 milyar lira­ya ulaştı. Şans oyunları vergi­si yüzde 29,9 artışla 7,5 milyar lira, özel iletişim vergisi yüz­de 29,6 artışla 5,8 milyar lira ve mülkiyet üzerinden alınan ver­giler yüzde 16,9 artışla 4,1 mil­yar lira oldu. Buna karşılık di­jital hizmet vergisi yüzde 46,3 düşüşle 2 milyar liraya, konak­lama vergisi ise yüzde 37,2 aza­larak 1,4 milyar liraya geriledi.

Ekonomide daralma işaretleri belirginleşti - Resim : 1

OVP hedeflerine göre on aylık gerçekleşme

Eylül ayında açıklanan 2027-2029 dönemi Orta Vadeli Programı’nda (OVP) 2026 yıl sonu için aşağı yönlü revize edilen 2 trilyon 631,9 milyar liralık bütçe açığı tahmininin yüzde 88,2’si yılın ilk on ayında tüketildi. Merkezi yönetim bütçesinin on aylık açığı 2 trilyon 321,4 milyar liraya ulaştı. Buna göre program tahmininin tutturulabilmesi için kasım ve aralık aylarındaki toplam açığın 310,5 milyar lirada tutulması gerekiyor.

Bütçe açığını büyüten en kritik kalem olan faiz harcamalarında on aylık gerçekleşme 2 trilyon 552,4 milyar liraya ulaştı. OVP’de yılın tamamı için öngörülen 2 trilyon 824,9 milyar liralık faiz gideri tahmininin yüzde 90,4’ü ilk on ayda harcandı. Son iki ayda faiz ödemeleri için sadece 272,5 milyar liralık bir pay kalması, yıl sonu tahmininin aşılma riskini artırdı.

Toplam bütçe giderleri ocak-ekim döneminde 15 trilyon 727,5 milyar lira ile OVP’deki 19 trilyon 660,1 milyar liralık yıl sonu tahmininin tam yüzde 80’ine ulaştı. Faiz hariç harcamalar ise 13 trilyon 175,1 milyar lira ile 16 trilyon 835,2 milyar liralık OVP öngörüsünün yüzde 78,3’ünde kalarak görece kontrollü seyretti. Bu sayede yılın tamamı için 193 milyar lira olarak öngörülen faiz dışı fazla, ilk on ayda 231 milyar lira ile yıllık tahminin yüzde 19,7 üzerine çıktı. Ancak yıl sonu itibarıyla geleneksel olarak aralık ayında yoğunlaşan kamu harcamaları, bu fazlanın erime riskini gündemde tutuyor.

Bütçe gelirleri on ayda 13 trilyon 406,1 milyar lira olarak gerçekleşti. Bu tutar, OVP’de yıl sonu için tahmin edilen 17 trilyon 28,2 milyar liralık gelir büyüklüğünün yüzde 78,7’sine karşılık geldi. Gelirlerin omurgasını oluşturan vergi tahsilatı ise 11 trilyon 543,1 milyar lira ile 14 trilyon 585,7 milyar liralık OVP gerçekleşme tahmininin yüzde 79,1’ini yakalayabildi. Son aylarda kurumlar vergisindeki daralma ve ÖTV kaybıyla ivme kaybeden vergi gelirlerinin OVP hedefini tutturabilmesi için kasım ve aralık aylarında toplam 3 trilyon 42,6 milyar lira (aylık ortalama 1,52 trilyon TL) tahsilat yapılması gerekiyor

Olası gerçekleşmeler

Hazine’nin kasım–aralık borç itfa takvimi, on aylık bütçe gerçekleşmeleri ve vergi mevsimselliği birlikte değerlendirilerek yapılan analizlerde, 2026 yıl sonu bütçe açığının OVP’deki tahminin üzerinde kapanması bekleniyor. Yılın son iki ayındaki düşük borç servisi dikkate alındığında yıllık faiz giderlerinde 2,8 trilyon liralık OVP öngörüsünün tutması, hatta bunun altında kalınması olasılığı bulunuyor. Buna karşılık, kasımdaki geçici kurumlar vergisi ve aralıkta eski seviyesine dönecek akaryakıt ÖTV’sinin desteğine rağmen yıllık vergi tahsilatının OVP hedefini bir miktar geriden takip edeceği hesaplanıyor. Aralık ayındaki geleneksel kamu harcaması yoğunlaşmasıyla birlikte, faiz ödemelerindeki tasarrufun vergi ve diğer gelirlerdeki eksik tahsilatı kısmen telafi etmesiyle bütçenin programa yakın ama sınırın hafif üzerinde bir açıkla yılı tamamlaması bekleniyor.

Yazara Ait Diğer Yazılar
Piyasa Özeti
Borsa 11.841,81 -0,01 %
Dolar 50,4120 0,05 %
Euro 55,4830 0,06 %
Euro/Dolar 1,0996 0,00 %
Altın (GR) 6.310,71 -0,48 %
Altın (ONS) 3.856,40 0,13 %
Brent 90,2675 -0,50 %