Batık kredide taşra patlaması

İlk dokuz ayda takipteki kredi borcu en hızlı büyüyen il yüzde 152,3’le Edirne, onu yüzde 142,2 ile Karabük, yüzde 137,7 ile Adıyaman izliyor. Ordu, Bitlis, Niğde, Kayseri, Uşak, Bartın ve Siirt ilk onda yer alıyor.

Yüksek faiz, daralan iç ta­lep ve sıkı para politika­sının reel sektör ile hane halkı üzerindeki baskısı, banka­cılık sisteminin en hassas baro­metresi olan takipteki alacak­lar cephesinde giderek tüm ülke sathına yayılan bir borç ödeme krizine dönüşüyor.

Bankacılık Düzenleme ve De­netleme Kurumu (BDDK) ve­rilerine göre, 31 Aralık 2025 ile 30 Eylül 2026 arasındaki dokuz aylık dönemde, yurt içi toplam nakdi krediler yüzde 24,1 artış­la 29 trilyon 292,7 milyar lira­ya ulaşırken, bunun içinde ban­kaların tahsil edemediği ve ta­kibe aldığı sorunlu alacak stoku yüzde 55 gibi yüksek bir hızla ar­tarak 912,4 milyar TL’ye fırladı. Yurt içi toplam kredilerde 2025 sonu itibarıyla yüzde 2,5 olan takibe düşme oranı, bu yıl eylül sonunda yüzde 3,1’e çıktı. Yurt dışına açılan kredilerdeki 4,7 milyar liralık tutar da dahil edil­diğinde sektörün takibe düşmüş toplam kredi alacağı 917,1 mil­yar liraya ulaştı.

Bankacılık kredilerdeki bo­zulmanın anatomisine bakıl­dığında, sorunun metropoller­den çok, Anadolu illerinde bü­yüdüğü görülüyor. Bazı illerde takipteki alacakların büyüme hızı kredi büyümesini katlamış durumda. Ocak-eylül döne­minde takipteki kredi hacmi 81 ilin tümünde artarken, özellik­le 7 ilde yüzde 100’ün üzerin­de ve 57 ilde yüzde 50-100 ara­sında yaşanan artışlar dikka­ti çekti. Parasal sıkılaştırmaya bağlı likidite kuruluğu, krediye ulaşamayan Anadolu esnaf ve KOBİ’sini hızla bankaların ka­ra listesine taşırken, taşradaki bu hızlı bozulmanın istihdam ve üretim kayıpları üzerinden metropollere sirayet etme­si, izleyen dönemin en büyük makroekonomik riski olarak masada duruyor.

Takipteki borcu en hızlı büyüyen on il

İlk dokuz ayda takipte­ki kredi hacmindeki artışlar özellikle şu on ilde aşırı büyü­yen risk ve ekonomik durum hakkında olumsuz bir tablo ortaya koyuyor.

Edirne: Sınır ticareti ve ta­rımsal ekonomideki nakit akı­şı tıkanıklığı, ili takipteki kre­di büyümesinde zirveye taşıdı. İlin Aralık 2025’te yüzde 1,82 olan takipteki alacak oranı, 30 Eylül 2026 itibarıyla yüzde 3,54’e çıktı. Bu dönemde Edir­ne’nin takipteki alacak tuta­rı yüzde 152,3’lük alarm veren bir oranında net 2 milyar lira­dan fazla artış göstererek 3,4 milyar liraya ulaştı.

Karabük: Ağır sanayi, de­mir-çelik ve girdi maliyetle­rinin baskısı altındaki sanayi kentinde takipteki kredi ora­nı keskin bir sıçramayla yüz­de 1,81’den yüzde 4,08’e ulaş­tı. İlin takipteki borcu yüzde 142,2 oranında 1,3 milyar TL artışla 2,3 milyara çıktı.

Adıyaman: Deprem sonra­sı finansal erteleme dönem­lerinin bitmesiyle acı tablo su yüzüne çıktı. Yüzde 2,73 olan takipteki alacak oranı yüzde 5,17’e fırlarken, bu alacaklar hanesine 9 ayda yaklaşık 2 mil­yar TL daha eklendi ve toplam hacim yüzde 137,7 büyüyerek 3,4 milyar liraya ulaştı.

Ordu: Tarımsal maliyet­lerdeki fahiş artışlar ve fındık üreticisinin finansman yü­kü, kentteki takip oranını yüz­de 2,13’ten yüzde 3,48’e çıkar­dı. Takipteki alacak tutarı yüz­de 106,1 oranında net 2,6 milyar TL artışla 5,1 milyar TL’ye çıktı.

Bitlis: Kamu yatırımlarının yavaşlaması ve bölgesel tica­retin daralmasıyla yıl başın­da yüzde 2,71 olan batık oranı yüzde 4,40’a tırmandı. Kredi pastasındaki payı düşük iller­den biri olan Bitlis’te takipteki alacak hacmi yüzde 104,1 ora­nında net 712,6 milyon TL’lik büyüme ile 1,4 milyar TL’ye yükseldi.

Niğde: Tarımsal depolama ve KOBİ kanadındaki durgunluk, takip oranının yüzde 2,09’dan yüzde 3,36’ya çıkmasına yol aç­tı. Bankaların takibe aldığı top­lam tutar yüzde 103,5 oranında 1,3 milyar liralık büyüme son­rası 2,6 milyar TL’yi geçti.

Kayseri: Anadolu Kaplanla­rının merkezinde, mobilya ve tekstil ihracatındaki küresel durgunluk finansal dengeleri bozdu. Önde gelen sanayi mer­kezlerinden ve kredi pastasında önemli paya sahip illerden biri olan Kayseri’nin 2025 sonunda yüzde 1,91 olan takipteki alacak oranı bu yıl eylülde yüzde 3,0’e yükselirken, batık kredi stoku oransal bazda yüzde 101,4, ha­cimsel olarak 5,8 milyar TL ar­tarak 11,6 milyara çıktı.

Uşak: Tekstil sanayisinde­ki kapasite daralması ve istih­dam kayıplarının etkisiyle ilin 2025 sonunda yüzde 2,96 olan takip oranı yüzde 4,52’ye yük­seldi. Kentteki toplam takibe düşmüş kredi miktarı yüzde 97,3’le bir kata yakın büyüye­rek 3,5 milyar TL oldu.

Bartın: Hizmet ve yerel ti­caret sektöründeki daralma, takip oranını yüzde 2,86’dan yüzde 4,72’ye taşıdı. Borç öde­me sıkıntısı yaşayan işletme­ler nedeniyle takipteki ala­caklar yüzde 96,1 artışla 1,4 trilyon TL düzeyine çıktı.

Siirt: Bölgesel finansa eri­şim kısıtları ve borç çev­rim zorlukları nedeniyle ta­kip oranı yüzde 3,13’ten yüz­de 3,80’e çıktı. Kentteki batık alacak stoku dokuz aylık dö­nemde yüzde 92 büyüyerek 1,5 milyar TL’ye ulaştı.

İstanbul “batık havuzu”

Anadolu taşrasında batık hızı yüzde 100’leri aşan oranlarla adeta bir yangına dönüşürken, finansman pastasında asıl aslan payını elinde tutan büyük illerin oransal bazda Türkiye ortalamasının sınırlarında gezinen takibe düşmüş kredilerinin ise hacimsel büyüklüğü ürkütüyor. Özellikle İstanbul adeta “Batık Havuzu” konumunu koruyor. Yurt içi takipteki alacakların 265,8 milyar TL ile neredeyse üçte biri tek başına İstanbul’a ait. Kredi pastasında en büyük paya sahip il olan İstanbul’da nakdi krediler yüzde 21,6 artışla 9 trilyon 865 milyar liraya çıkarken, bunun içinde yer alan takipteki kısım yüzde 39 artış gösterdi. İlde takip oranı dokuz ayda yüzde 2,36’dan yüzde 2,69’a çıktı. İlin takipteki kredi oranı eylül itibarıyla yüzde 3,11’lik Türkiye ortalamasının altında kalsa da hacimsel büyüklük finansal sistem üzerindeki en büyük stres kaynağı olmaya devam ediyor. Devlet mekanizmasının ve savunma sanayisinin kalbi Ankara, kredi kalitesi bakımından metropoller arasında daha iyi durumda. İlin takipteki alacakları dokuz ayda yüzde 49,15 artışla 77,5 milyar TL’ye çıksa da takip oranının yüzde 1,82 seviyesinde kalması, kentin borç ödeme sadakatinin ve kurumsal kredi yoğunluğunun bir yansıması. İzmir’de ise sanayi ve ticaret adeta alarm veriyor. Üç büyük il arasında kredi kalitesi en hızlı bozulan metropol de İzmir. Kentte takipteki alacak stoku 9 aylık dönemde yüzde 70,92’lik bir sıçramayla 59 milyar TL’ye ulaştı. İzmir’in takip oranının yüzde 2,72’den yüzde 3,73’e yükselmesi, Ege Bölgesi’ndeki tarıma dayalı sanayi, turizm ve ihracat eksenli işletmelerin finansman yükü altında ne denli zorlandığını gösteriyor.

Sorunlu kredilerin üçte ikisi 10 ilde toplanıyor

Takipteki kredilerde hacimsel bazda üç büyük ili 33,7 milyar lira ile Bursa 33,1 miyar lira ile Gaziantep, 30,9 milyar lira ile Adana, 29,8 milyar lira ile Antalya, 26,5 milyarla Kocaeli, 23,9 milyarla Konya ve yaklaşık 20 milyar lira ile Mersin izliyor. Üç büyük ilde takibe düşmüş krediler 402,2 milyar lira toplam hacmin yüzde 43,8’ini ilk on ildeki ise 600 milyar 73,3 milyar lira ile yüzde 65,4’ünü oluşturuyor. Toplam kredi pastasının yaklaşık üçte birine sahip olan diğer 71 ilin takipteki toplam kredi tutarı ise dokuz ayda yüzde 66,4 ile ilk ona göre çok daha hızlı bir artış göstererek 312,3 milyar liraya ulaştı. Yılbaşından bu yana ilk on ilde takipteki oran yüzde 2,37’den yüzde 2,84’e çıkarken, 71 ilde yüzde 2,87’den yüzde 3,82’ye ulaştı.

Takipteki kredi oranı en yüksek olanlar ise pastada küçük paya sahip Doğu ve Güneydoğu illeri. Bu rasyoda yüzde 9,7 ile başı çeken Mardin’i yüzde 8’le Diyarbakır, yüzde 7,6 ile Şırnak, yüzde 7,4’le Şanlıurfa, yüzde 7,1’le Hakkâri izliyor.