Girişim yatırımcılarına özel 12 adımlık hukuki yol haritası

Sevilay ÇOBAN

Girişim ekosisteminde başarı, doğru girişimi bulmak kadar aynı za­manda doğru yatırım yapısını kurmakla mümkün. Yatırımcı­lar, sermayelerini büyütürken hukuki riskleri kontrol altın­da tutmak ve stratejik hakları­nı güvence altına almak duru­munda.

Çünkü yatırım sade­ce pay sahibi olmak ve şirketin hak ve yükümlülüklerine ortak olmak anlamına geliyor. Bu sü­reç; sözleşme yönetiminden düzenleyici uyuma kadar bir­çok kritik aşamanın dikkat­le yürütülmesini gerektiriyor. KYO Legal Hukuk Bürosu or­tağı avukat Furkan Köse, yatı­rımcıların girişim yatırımları­nı güvenli, şeffaf ve güçlü bir ze­minde gerçekleştirebilmeleri için 12 temel adımın detayları­nı DÜNYA Gazetesi ile paylaştı.

1 Yatırım stratejisinin belirlenmesi

Her yatırım finansal olmakla birlikte hukuki bir strateji ge­rektiriyor. Yatırımcı, sermaye­sini yönlendireceği sektörü, gi­rişimin aşamasını (pre-seed, Series A, growth vb.) ve bekle­diği kontrol seviyesini önceden netleştirmeli. Bu, yatırımın po­tansiyel getirisini ve beraberin­de doğuracağı yükümlülükleri de öngörebilmesini sağlar.

2 Hukuki ve mali durum tespiti (due diligence)

Durum tespiti (due diligen­ce), yatırımın kalbidir. Yatırım­cı, hedef şirketin hukuki, finan­sal ve operasyonel durumunu detaylı biçimde analiz ederek görünmeyen riskleri tespit eder. Bu süreçte davalar, vergi borçları, lisans ve ruhsatların geçerliliği, sözleşme yükümlü­lükleri, fikri mülkiyet hakları ve çalışan ilişkileri mercek altına alınır. Amaç, risk tespiti ve de­ğerleme doğrulamasıdır.

3 Cap table (ortaklık yapısı) analizi

Ortaklık yapısı (cap table), bir yatırımcının şirketteki ger­çek etkisini gösteren en önemli tablodur. Şirketin pay oranları, imtiyazlı hisseler, rehinli pay­lar, kurucu opsiyonları ve geç­miş yatırımcıların sahip olduğu haklar detaylı incelenmelidir. Bu tablo, yatırımcıya şirketin karar alma mekanizmasında­ki konumunu net biçimde gös­terir. Ayrıca yatırım öncesinde cap table’daki karmaşalar çö­zülmelidir.

4 Yatırım modelinin seçilmesi

Her yatırım tipi, fark­lı bir hukuki ve mali etki doğu­rur. Doğrudan sermaye artırı­mı, şirkete nakit girişini sağlar ve büyüme odaklı yatırımlar için uygundur. Buna karşın mevcut pay devri, girişimcinin pay oranını azaltır ancak şir­kete fon girişi sağlamaz. Con­vertible note (dönüştürülebilir borç/senet) ve SAFE (Simple Agreement for Future Equity - Gelecekteki pay sahipliği için basit anlaşma) gibi araçlar ise esneklik sunar ve erken aşama yatırımlarda tercih edilir. Yan­lış yapılandırılmış bir model, yatırımcının haklarını zayıfla­tabilir ve sermayesinin geri dö­nüşünü zorlaştırabilir.

5 Değerleme ve ‘term sheet’ müzakeresi

Term sheet (niyet mektubu/ ön protokol), yatırımın finan­sal ve hukuki çerçevesini belir­leyen ilk resmi adımdır. Değer­leme, yatırım oranı, yatırımcı hakları, anti-dilution (payların seyreltilmesini önleme) koru­ması, liquidation preference (tasfiye payı önceliği) ve çıkış koşulları burada kararlaştırı­lır. Müzakerelerde dikkat edil­mesi gereken nokta, yatırım­cının çıkarlarını korurken, kurucu motivasyonunu zede­lememektir. Özellikle değerle­me aşırı düşük tutulduğunda, kurucuların şirketten uzaklaş­ma riski doğabilir.

6 Pay sahipleri sözleşmesi (SHA)

Pay sahipleri sözleşmesi, ya­tırımcının tüm haklarını, şir­ketle ve kurucularla olan iliş­kisini hukuken güvence altına alır. Bu belge, yönetim kurulu temsili, oy oranları, veto hak­ları, bilgi alma hakkı, temet­tü politikası, tag-along (bir­likte satma/katılma hakkı) ve drag-along (birlikte satmaya zorlama hakkı) hükümleri gibi yatırımcının gelecek­teki konumunu belirleyen tüm maddeleri içerir. Her ya­tırımcı, kendi pay oranı kadar değil, sahip olduğu koruma hü­kümleri kadar güçlüdür.

7 Ana sözleşme değişiklikleri ve kapanış sonrası yükümlülükler

Yatırım tamamlandığında, şirketin ana sözleşmesi artık yeni ortaklık yapısını yansıt­malıdır. Ana sözleşme; sermaye artırımı, imtiyazlı pay düzenle­meleri, genel kurul asgari üye sayıları, oy çoğunlukları ve yö­netim kurulu yapısını içerecek şekilde revize edilir. Bu reviz­yon, SHA’da tanımlanan hakla­rın uygulanabilir olmasını sağ­lar. Yatırımcı açısından bu aşa­ma, yalnızca formalite değildir.

8 Rekabet hukuku ve bildirim yükümlülükleri

Yatırımın büyüklüğü ve­ya tarafların piyasa payı be­lirli eşikleri aşıyorsa, Rekabet Kurumu’na bildirim yapılma­sı zorunludur. Bu yükümlülü­ğün ihlali, yapılan yatırımın geçersiz sayılmasına ve ciddi para cezalarına yol açabilir. Ya­tırımcılar özellikle portföyle­rinde benzer sektörlerde faa­liyet gösteren şirketler varsa, yatay rekabet riskine karşı dik­katli olmalıdır. Bu analiz, sade­ce hukuki değil aynı zamanda itibar yönetimi açısından da önem taşır.

9 Sektörel regülasyonlara uyum

Her sektör, yatırım açısın­dan farklı düzenlemelere tabi­dir. Fintech, sağlık, enerji, sa­vunma veya kripto varlıklar gi­bi alanlarda faaliyet gösteren şirketler için lisans ve izin sü­reçleri yatırımı doğrudan et­kiler. Örneğin BDDK onayı ol­mayan bir ödeme kuruluşuna yatırım yapmak, yatırımcıyı da sorumluluk altına sokabi­lir. Yatırımcı, hedef şirketin il­gili kurumlar nezdinde gerekli izinleri alıp almadığını, lisans­larının geçerliliğini ve faaliyet raporlarını kontrol etmelidir. Uyumsuzluk tespiti hâlinde, yatırım sözleşmesine “ön ko­şul” eklenerek uyum tamam­lanmadan yatırımın gerçekleş­memesi sağlanabilir.

10 Fikri mülkiyet haklarının korunması

Teknoloji ve inovasyon te­melli girişimlerde yatırımın gerçek değeri, şirketin sahip ol­duğu fikri mülkiyet hakların­dan kaynaklanır. Patent, mar­ka, yazılım kodları, tasarımlar ve veri tabanları gerçekten şir­kete mi ait, yoksa kurucuların bireysel mülkiyetinde mi? Bu soru, yatırımın kaderini belir­ler. Fikri mülkiyetin ihlali hâ­linde yatırımcıyı koruyacak tazmin hükümleri sözleşme­lere dâhil edilmelidir.

11 Fonun iç yükümlülükleri

Yatırım bir fon aracılığıy­la yapılıyorsa, fonun Limited Partnership Agreement (LPA - Sınırlı Sorumlu Ortaklık An­laşması) hükümleri dikkate alınmalıdır. Bu belge, fonun ya­tırım sınırlarını, sektörel kısıt­larını, yatırım süresini ve ortak yatırım şartlarını belirler. Bazı fonlar aynı şirkete birden faz­la turda yatırım yapamaz veya belirli ülke/regülasyonlarda iş­lem yapma yetkisine sahip de­ğildir. Yatırımcı fonlar, bu sı­nırları göz ardı ettiğinde, kendi LP’leri nezdinde yükümlülük ihlali riski doğar.

12 Yatırım sonrası yönetim ve raporlama

Yatırım tamamlandıktan sonra yatırımcı için asıl sü­reç başlar. Yönetim kurulunda temsil, mali raporlama hakkı ve bütçe onay mekanizmaları yatırımcının denetim gücünü belirler. Profesyonel yatırımcı, yalnızca kârlılığı değil, yöneti­şim kalitesini de ölçer. Düzenli raporlama, bağımsız denetim ve finansal şeffaflık, yatırım­cı ile girişim arasındaki güve­nin sürdürülmesini sağlar. Bu süreçte yatırımcı pasif kalırsa, yatırım üzerindeki etkisini za­manla kaybeder.