Sürdürülebilir bir kalkınma: Ekoloji olmadan ekonomi olur mu?

Ekonomist – Bankacı UĞUR GÜNDÜZ

Çevre hassasiyeti ve ekonomik gelişme arasında karmaşık ve çok yönlü bir ilişki vardır. Zira es­kiden beri ekonomik büyüme ve çevre duyarlılığı arasında bir denge kurmak zor olmuştur.

Ekolojik denge bozulduğunda, bu durumun ekonomik maliye­ti genellikle onarılmasından çok daha yüksektir. Modern sürdürü­lebilir kalkınma anlayışı, ekoloji­yi ekonominin bir alt kümesi değil, onun üzerine inşa edildiği temel ze­min olarak kabul eder.

ABD, Kanada ve Avustralya gi­bi yaklaşık 10 milyon km2’lik ülke­ler bile ormanlar, meralar ve tarım alanları konusunda katı kurallar getirirken, onların onda biri büyük­lüğündeki ülkemizde ormanların maden sahası olarak ilan edilmesi, ekolojik denge açısından doğru bir kaynak yönetimi değildir.

Ülkemizin yaklaşık yüzde 30’u ormanlarla kaplı olup bunun da yaklaşık yüzde 30’u sadece Karade­niz bölgesindedir. Yani ülkemizin akciğerleri Karadeniz bölgesidir.

Gelecek nesillere daha iyi bir dünya bırakmak istiyoruz. Ama şu anki hızımızla, bırakabileceğimiz tek şey, 'Kullanım Kılavuzu: Nasıl Hayatta Kalınır?' adlı bir kitap ola­cak gibi duruyor.

Ancak sürdürülebilir kalkınma kavramının ortaya çıkmasıyla bir­likte, bu iki hedefi uzlaştırmanın mümkün olduğu giderek daha fazla kabul görmektedir. Çevre duyarlı­lığı ve ekonomik gelişmeyi bir ara­da konuşmak, sanki diyet yapar­ken kebap yemek gibi. İkisi de güzel ama dengeyi bulmak zor!

Geleneksel davranış ve çevre etkileri

Geçmişte, ekonomik büyüme genellikle çevre maliyetleri göz ardı edilerek sağlanmıştır. Sana­yi devrimi ve sonraki yıllarda, do­ğal kaynakların aşırı kullanımı, kirlilik ve atık üretimi, ekonomik büyümenin kaçınılmaz sonuçları olarak görülmüştür.

Bu yaklaşıma göre, çevre koru­ma önlemleri, işletmelerin mali­yetlerini artırarak ekonomik bü­yümeyi yavaşlatır.

●Maden sahalarının açılma­sı için geniş ormanlık alanlar yok edilmiş, doğal bitki örtüsü tah­rip edilmiştir. Özellikle açık ocak madenciliği, dağların ve tepelerin önemli ölçüde şeklini değiştirmiş, habitat kaybına ve biyoçeşitliliğin azalmasına neden olmuştur.

●Su kirliliği: Maden çıkarma ve işleme, ağır sanayi üretim sü­reçlerinde kullanılan kimyasallar, ağır metaller ve asit maden drena­jı gibi atıklar su kaynaklarına ka­rışarak nehirleri, gölleri ve yeraltı sularını ciddi şekilde kirletmiştir. Bu durum, sucul ekosistemlere za­rar vermiş ve insan sağlığı için risk oluşturmuştur.

●Toprak erozyonu ve ve­rimlilik kaybı: Ormanların yok edilmesi ve toprağın kazılması, toprak erozyonunu hızlandırmış ve tarım arazilerinin verimliliği­ni düşürmüştür.

●Hava kirliliği: Kirliliği engel­leyen sistemler olmaksızın yapılan sanayi üretimi sırasında ortaya çı­kan toz ve zararlı gazlar hava kali­tesini düşürmüş, özellikle maden bölgelerinde yaşayan insanların sağlığını olumsuz etkilemiştir.

Gerek kendi toprakları gerek­se sömürge topraklarında yapılan tahribatların sonunda zengin­leşen ekonomiler/ülkeler daha sonra bu tür çevresel duyarlıkları kendi ülkeleri için göstermiş, ya­tırım yaptığı ülkelerde ise göz ar­dı etmeye başlamıştır.

Sürdürülebilir kalkınma, hem mevcut hem de gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde ekonomik büyüme, sosyal gelişme ve çevre korumasını bir araya ge­tirmeyi amaçlar.

Bu yaklaşım, çevre korumanın ekonomik gelişme için bir engel değil, bir fırsat olduğunu vurgular:

●Yenilenebilir enerjiye yapılan yatırımlar, hem çevreyi korur hem de yeni iş imkanları yaratır.

Ülkemizde elektrik üretiminin yüzde 55’i fosil (kömür+doğal gaz) yakıtlardan, yüzde 45’i yenilene­bilir enerji kaynaklarından yapıl­maktadır. Güneş cenneti olan ülke­mizde yenilenebilir enerjide gidi­lecek çok yol var.

●Kaynak verimliliği sağlayan teknolojiler, YZ araştırmaları ve kullanımı işletmelerin maliyetle­rini düşürür ve rekabet güçlerini artırır.

●Eko-turizm, doğal alanları ko­ruyarak yerel ekonomilere kat­kı sağlar. Tam tersi durumunda ise turizm büyük darbe alır ve sür­dürülebilir önemli bir kaynaktan mahrum kalınmış olur.

Çevre hassasiyetinin ekonomik gelişmeye etkileri

●Uzun vadeli büyüme: Çev­reye duyarlı politikalar, doğal kay­nakların korunmasını sağlayarak uzun vadeli ekonomik büyümeyi destekler. Ormanlar, su kaynakla­rı ve tarım alanları geleceğin en de­ğerli ekonomik faktörleri olacak.

●İnovasyon ve rekabetçilik: Çevre dostu teknolojilere yapılan yatırımlar, inovasyonu teşvik eder ve işletmelerin rekabet gücünü ar­tırır. Günümüzde çevreyi öncele­yen teknoloji yatırımları ve buluş­lar, katma değeri yüksek ihracat ve kalkınma demektir.

●Yeni iş imkanları: Yeşil eko­nomi, yenilenebilir enerji, atık yö­netimi ve eko-turizm gibi sektör­lerde yeni iş imkanları yaratır.

●Yaşam kalitesi: Temiz hava, su ve toprak, insanların sağlığını ve yaşam kalitesini artırarak üretken­liği ve refahı destekler.

Sonuç olarak çevre hassasiyeti ve ekonomik gelişme arasında kar­maşık bir ilişki vardır. Ancak sür­dürülebilir kalkınma ilkeleri doğ­rultusunda hareket ederek, her iki hedefi de aynı anda gerçekleştir­mek mümkündür. Hükümetler, iş­letmeler ve bireyler, çevreye du­yarlı politikaları ve uygulamala­rı benimseyerek, gelecek nesiller için daha sağlıklı ve refah içinde bir dünya yaratabilirler.

Bunun için öncelikle geleneksel davranış içeren yatırımlara izin ve­rilmemesi ve yapılacak her türlü yatırımın sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde değerlendi­rilmesi gerekir.

Geleceğe yatırım yaparken, gele­ceğin de bir çevresi olduğunu unut­mamalıyız.