Yasın evrensel hikayesi

Meltem KERRAR
meltemkerrar@gmail.com

Sevdiğimiz kitaplar sadece sözcüklerle sınırlı kalmaz, aklımızda pek çok fotoğ­raf bırakır bize, yıllarca cebimiz­de taşıyacağımız. Kimi karakter­ler, kimi sokaklar, kimi ev kokula­rı saklar bu fotoğraflar… Bu hafta anlatacağımız ise tam tersi bir hi­kaye olarak karşımızda! İsmet Örs’ün “Morbidus” adını taşıyan fotoğraf kitabı, kelimelerden ba­ğımsız salt fotoğraflarla anlatıyor hikayesini. Örneğini çok görme­diğimiz bu fotoğraf kitabı, özenli kağıt ve renk ayrımı ile dikkat çe­ken baskıya sahip. Her bir sayfa­sının ayrılabilir tasarımı da fotoğ­raf meraklıları için başka bir ar­tı. Noks Book tarafından basılan “Morbidus” geçtiğimiz günlerde gerçekleşen CI Bloom’un 5. edis­yonunda izleyiciyle buluştu. As­ker kökenli İsmet Örs, emekli bir SAT komandosu. Sert doğa koşul­ları içinde özel eğitimler içeren bu geçmiş deneyimler, bakışına da yansımış elbet.

İsmet Örs ile aile kayıplarından başlayıp toplumsal hafızada orta­lık hissine giden “Morbidus”u ve fotoğraf yolculuğunu konuştuk.

Fotoğrafa ilginiz nasıl baş­ladı ve evrildi?

1978 yılında, akrabamız Adil ağabeyimin doğum günümde he­diye ettiği Diana F+ marka fotoğ­raf makinesiyle başladı ilk mera­kım. Yanında iki rulo film de var­dı. O yıllarda elimden geldiğince ailemi, dostlarımı ve çevremi fo­toğraflıyordum. Ortaokulu bitirip askeri okulu kazandıktan sonra bu merakım uzun bir süre kesin­tiye uğradı. 1983’te askeri okul­dan mezun olup donanmaya ka­tıldığımda, ilk yurt dışı görevimde İtalya’dan bir fotoğraf makinesi alarak bu ilgiyi yeniden canlan­dırdım. Ardından edindiğim fark­lı makinelerle uzun süre fotoğraf çekmeye devam ettim. Fotoğra­fın benim için asıl anlamı, zaman­la değişti. Başlangıçta sadece ‘anı kaydetme’ isteğiyken, ilerleyen yıllarda bir ‘ifade biçimine’ dö­nüştü. Özellikle zorlu dönemler­de, zihinsel olarak nefes aldığım bir alan haline geldi. Bugün benim için gördüğümü kaydetmekten çok, hissettiğimi ve düşündüğü­mü anlatmanın bir yolu fotoğraf.

Özel eğitimin yansımaları

SAT komandosu geçmişiniz vizörünüze nasıl yansıdı pe­ki?

Donanmada iki yıl görev yap­tıktan sonra Sualtı Taarruz Ko­mandosu (SAT) olmak için İstan­bul’a geldim ve 1986 yılında bu zorlu eğitimi tamamladım. SAT kursu, insanı hem fiziksel hem de zihinsel olarak sınırlarının ötesi­ne taşıyan bir süreçtir. Bu eğitim, bildiklerinizi sorgulatan, sizi zor­layan ve sonunda yeniden şekil­lendiren bir deneyim sunar. ‘Bit­ti’ denilen noktada yeniden aya­ğa kalkmayı öğrenirsiniz. Güncel deyişle SAT kursunu bitirebilen­ler yeni versiyonları ile tanışır. Bu süreçte fotoğraf makinem hep yanımdaydı. Elbette bulunduğu­muz alanlar askeri yasak bölge­ler olduğu için her zaman fotoğraf çekmek mümkün değildi. Ancak uygun anlarda vizörden bakmak, deklanşöre basmak, filmi banyo­ya verip günler sonra sonucu gör­mek benim için büyük bir zihinsel rahatlama sağlıyordu. Zorlu eği­tim temposu içinde bu küçük din­lenme anları, üzerimdeki baskıyı dengeleyen bir alan oluşturdu. Bir sonraki sürece daha regüle daha güçlü başlayabiliyordum. Zaman­la bu bakış açısı fotoğraflarıma da yansıdı. Daha sade, daha doğru­dan ve daha derin bir anlatım dili gelişti. Görünenin ötesine, insa­nın iç dünyasına ve kırılma anla­rına odaklanmaya başladım.

Morbidus kitabınızın hi­kayesi ve oluşum sürecinden bahseden misiniz?

Morbidus, planlanmış bir pro­jeden çok, zaman içinde biriken bir sürecin sonucunda ortaya çıktı. Başlangıç noktası aile için­de yaşanan hastalık dönemleriy­di. O süreçte çektiğim fotoğraflar, farkında olmadan bir arşive dö­nüştü. Daha sonra bu arşive bak­tığımda bunun sadece kişisel bir hikâye olmadığını fark ettim. Mi­mar Sinan Üniversitesi Fotoğraf Uygulama ve Araştırma Merke­zi’nde (FUAM) katıldığım atölye, süreci daha da derinleştirdi. Gün­lük hayatta karşılaştığım detay­ları kendi kurgusal anlatımımın bir parçası haline getirmeye baş­ladım. Bu anlatıları zamanla fo­tozin ve kitap formatına dönüş­türdüm. Like Me, Yetersiz Bakiye, Kapan ve Kapak gibi fotozin ça­lışmalarım bu sürecin ürünleri oldu. Morbidüs da bu yolculuğun daha yoğun ve bütünlüklü bir ifa­desi olarak ortaya çıktı.

Kitaptaki ‘yaralı’ ve ‘eksik’ insanlar kim?

“Morbidus” benim için sade­ce bir kelime değil; bir dönem, bir ruh hâli ve bir tür miras. Aile için­de yaşanan hastalık süreçlerinde çektiğim fotoğraflar, zamanla o eksilmelerin ve yavaş çöküşlerin bir belgesine dönüştü. Geriye dö­nüp baktığımda, bu çalışma hem kişisel bir arşiv hem de ailece ya­şanan bir yasın görsel ifadesi ha­line geldi. Zamanla fark ettim ki bu durum yalnızca bizimle sınırlı değil. Sokağa çıktığımda aynı yor­gunluğu, aynı tükenmişliği ve kı­rılganlığı insanların yüzlerinde ve şehirlerin dokusunda da gör­meye başladım.

Bu anlamda Morbidus, sadece bireysel bir hikâye değil; daha ge­niş bir ruh hâlinin ifadesi. Siya­set, ekonomi, göç, yalnızlık ve top­lumsal baskılar da bu kırılgan ya­pının parçaları.

Fotoğraflar bazen bir anı, bazen de bir tür otopsi kaydı gibi. Bir yü­zü sevgiyle, diğer yüzü kayıpla şe­killenmiş. Benim için bu kareler, kaybettiklerime bir selam, geride kalanlara ise bir tanıklık. Morbi­dus bir iyileşme hikayesi değil; da­ha çok, bu hâlin farkına varma ve onunla yaşamayı öğrenme çabası.