Trump, İran anlaşması taslağı müzakerelerinde yavaşlama talimatı verdi

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, Tahran yönetimi ile devam eden ateşkes müzakerelerinde diplomatik temsilcilere sürecin hızlandırılmaması yönünde talimat verdiğini bildirdi. 8 Nisan tarihinden itibaren bölgesel aktörlerin aracılığıyla uygulanan ateşkes sürecinde taraflar arasında hazırlanan taslak metinler değerlendirmeye alınmıştı.

Pazar günü Washington'da yapılan bilgilendirmede, üzerinde çalışılan Trump İran anlaşması taslağı metninin nihai imza aşamasına gelmesi için daha fazla süreye ihtiyaç duyulduğu kaydedildi. Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, Amerika Birleşik Devletleri donanması tarafından uygulanan deniz ablukasının anlaşma onaylanana ve imzalanana kadar yürürlükte kalacağını ifade etti.

Çatışmaların arka planı ve ateşkes süreci

Orta Doğu bölgesindeki son çatışmalar, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail silahlı kuvvetlerinin 28 Şubat tarihinde İran sınırları içindeki hedeflere yönelik askeri operasyonlarının ardından başlamıştı. İran ordusu söz konusu askeri eylemlere, Amerika Birleşik Devletleri'nin bölgedeki müttefik ülkelerinde bulunan askeri varlıklarına balistik füze ve insansız hava araçları fırlatarak karşılık vermişti.

Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in ortaklaşa düzenlediği saldırılarda İran'ın dini liderinin hayatını kaybetmesi sonrasında, Lübnan merkezli Hizbullah örgütü 2 Mart tarihinde İsrail'in kuzeyine yönelik askeri eylemlere başlamıştı. Taraflar 8 Nisan tarihi itibarıyla geçici bir ateşkes kararı alırken, İran Körfez bölgesindeki ticari deniz taşımacılığına yönelik fiziki kontrollerini sürdürdü ve Amerika Birleşik Devletleri de İran limanlarına uyguladığı ablukaya devam etti.

Boğazların açılması ve nükleer müzakereler

Amerika Birleşik Devletleri yönetiminden isminin açıklanmasını istemeyen bir yetkili, pazar günü herhangi bir nihai barış anlaşmasının imzalanmayacağını gazetecilere bildirdi. Yetkililerin aktardığı taslak verilere göre, taraflar arasındaki müzakerelerde öncelikle küresel enerji ticareti rotası olan Hürmüz Boğazı'nın yeniden deniz trafiğine açılması ve Amerika Birleşik Devletleri'nin donanma ablukasının kaldırılması hedefleniyor.

İranlı diplomatlar müzakere edilen taslağın varlığını uluslararası basına doğrularken, nükleer programın sınırlandırılmasına ilişkin teknik detayların genel bir anlaşma sağlandıktan sonra 60 günlük bir ek süre boyunca müzakere edileceğini kaydetti. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise ülkesinin nükleer silah arayışında olmadığına dair güvence vermeye resmi düzeyde hazır olduklarını devlet televizyonu aracılığıyla aktardı.

Yaptırımların askıya alınması ve dondurulmuş fonlar

İran Devrim Muhafızları ordusuna yakınlığı ile bilinen Tasnim haber ajansı, Amerika Birleşik Devletleri'nin uluslararası bankalardaki dondurulmuş İran fonlarının serbest bırakılması talebi dahil olmak üzere bazı taslak maddelerini engellediğini bildirdi. Fars haber ajansı tarafından paylaşılan detaylara göre, geçici müzakere süresi boyunca İran'ın ham petrol, doğal gaz ve sıvı petrokimya ürünlerini uluslararası pazarlara satabilmesi amacıyla mevcut yaptırımların kademeli olarak kaldırılması öngörülüyor.

Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanı Marco Rubio, yedi veya sekiz bölgesel aktörün desteklediği bu aşamalı yaklaşımın ve nükleer kısıtlamaların 72 saat içerisinde tek bir oturumda sonuçlanamayacağını ifade etti. İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu da ülkesindeki resmi makamlar aracılığıyla, zenginleştirilmiş uranyum stoklarının İran topraklarından çıkarılması şartının nihai metinde yer alması gerektiğini belirtti.

Cumartesi günü Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Mısır, Ürdün, Bahreyn, Türkiye ve Pakistan heyetleri Trump ile Orta Doğu'daki müzakerelerin güncel durumuna ilişkin bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, taraflar arasındaki yeni ve yüz yüze gerçekleştirilecek müzakere turuna kısa süre içinde İslamabad kentinde ev sahipliği yapmayı planladıklarını aktardı. Geçtiğimiz günlerde Tahran'ı ziyaret eden Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir'in de liderler arasındaki bu ortak telefon görüşmesine katıldığı ve barış çabalarına ilişkin durum değerlendirmesi yaptığı bilgisi paylaşıldı.

Küresel emtia ve döviz piyasaları, önümüzdeki 60 günlük geçiş sürecinde Hürmüz Boğazı'ndaki günlük ham petrol gemi geçiş tonajlarını ve Amerika Birleşik Devletleri Hazine Bakanlığı'nın yaptırım muafiyetlerine ilişkin yayımlayacağı resmi kararnameleri takip edecek.