Çip firmaları 5-6 ay sonrasına gün veriyor

Hamide HANGÜL

Cep telefonların­dan bilgisayara, otomobilden kre­di kartına kadar çok geniş alanda kullanılan çipler­de arz talep dengesi bozu­luyor. Yapay zekâ sistem­lerinin çalıştırılması için yüksek işlem gücüne ve ge­lişmiş bellek altyapısına ihtiyaç duyulmasıyla üre­timlerin ağırlıklı bu alana yönelmesi, küresel çip ve bellek talebini körüklü­yor. ABD ve Asyalı tekno­loji firmalarının üretim kapasitesinin talebe yeti­şememesi ve Hürmüz’ün kapanmasıyla kırılan te­darik zinciri teslimat süre­lerini de uzattı. Teknoloji firmaları tedarik için 5-6 aya gün verirken, fiyatlar da yaklaşık yüzde 50 arttı.

Ciddi arz sıkışıklığı oluştu

Kur sabit olmasına ve enflasyon aşağı doğru gev­şemesine rağmen cep te­lefonu, bilgisayar, tablet fiyatlarında son dönem­deki artışta çip etkisi olup olmadığına yönelik soru­muz üzerine Getmobil Ku­rucu Ortağı & CEO’su Meh­met Uygun, büyük ölçüde çip tarafının etkili olduğu­nu söyledi. Uygun, şu de­ğerlendirmelerde bulundu: “Özellikle bellek (DRAM/ NAND) maliyetleri. Yapay zekâ veri merkezlerine yö­nelik talep nedeniyle bellek üreticileri kapasitelerini sunucu çiplerine kaydırdı ve tüketici elektroniğinde ciddi arz sıkışıklığı oluş­tu. Bu nedenle telefon, tab­let ve bilgisayarların dolar bazlı üretim maliyeti yük­seldi. Kur sabit kalsa bile ci­hazların ithal maliyeti art­tığı için Türkiye’de fiyatlar yükselmeye devam ediyor. ÖTV ve KDV de bu artışı daha da büyütüyor.”

Fiyatı bir yılda 5 kat arttı

Infotelica Bilgi Teknolo­jileri Yönetim Kurulu Baş­kanı Halil Kaya, çip ve bil­gisayar donanımlarında tedarik sıkıntısına işaret ederken, fiyatların da yük­seldiğine vurgu yaptı. Ka­ya, şu değerlendirmelerde bulundu: “ABD’den bugün bilgisayar için bir server (sunucu), ana bilgisayar, çip ya da REM istersen hız­lı bir şekilde alamıyorsun. ABD’den sipariş verdiği­miz bir REM bize 6-8 haf­tada geliyor. Önceden iki haftada teslim alabiliyor­duk. Bu durum fiyatları da yukarı çekiyor. Donanım fiyatları şu anda yüzde 50 arttı. Çipler de hızlı gelmi­yor, 5-6 ayı buluyor. Önce­den onlar da bir ayda geli­yordu. Tedarik sıkıntısıyla REM fiyatları da bir yılda 5 katına çıktı. Üretimde de tedarikte de kriz var. Bazı teknoloji firmaları 5-6 aya gün veriyor” diye konuştu.

Çipte iki kritik darboğaz

AB Plus Teknoloji Yöne­tim Kurulu Başkanı Akın Arslan, yapay zekanın yay­gınlaşması ve büyük dil modellerindeki rekabetin yatırımları da hızlandırdı­ğını söyledi. Bu büyümenin çip tedarik zinciri üzerin­deki baskıyı artırdığını be­lirten Arslan, iki kritik dar­boğaza dikkat çekti. Arslan, şöyle devam etti: “İlk dar­boğaz, ileri üretim kapasi­tesinin ve üretim bilgisinin az sayıda şirkette yoğunlaş­masından kaynaklanıyor. Bir çip fabrikası kurmak için bina ve makine yatırı­mı yeterli olmuyor. Uzman mühendislik kadrosu, has­sas üretim süreçleri ve üre­tilen çiplerin yüksek bir bö­lümünün hatasız çalışma­sını sağlayacak deneyim gerekiyor. Sağlam çip oranı düşük kaldığında satılabilir ürün başına maliyet yükse­liyor. Bu nedenle bir tekno­lojiyi geliştirmek, seri üre­time başlamak ve yüksek hacimde ekonomik üreti­me ulaşmak farklı aşama­ları ifade ediyor. İkinci dar­boğaz, kritik üretim ekip­manlarına erişimde ortaya çıkıyor.” İleri teknoloji çip üretiminin yatırım ölçeği­nin de milyarlarca dolar­la ölçüldüğüne işaret eden Arslan, TSMC’nin ABD’nin Arizona eyaletinin Pho­enix bölgesinde 6 çip fab­rikası kurulacağını açıkla­dığını, bu yıl üç fabrikanın tamamlandığını, toplam yaıtrım yaklaşık 165 milyar dolar olduğunu söyledi.

Kritik rekabet alanı 2 nanometre çiplerde

Rekabetin önemli alan­larından birinin 2 nano­metre çiplerde yaşandığı­na dikkati çeken Arslan, TSMC ve Samsung’un, 2025’in son çeyreğine iliş­kin açıklamalarında 2 na­nometre ürünlerinde seri üretime geçtiklerini bildir­diğini kaydederek, “TSM­C’nin açıkladığı değerlere göre N2 teknolojisi, önce­ki 3 nanometre nesline kı­yasla aynı güç tüketiminde yaklaşık yüzde 10–15 hız artışı veya aynı hızda yüzde 25–30 güç tüketimi düşüşü sağlayabiliyor” dedi. Yapay zeka yatırımlarının sadece 2 nanometre çiplere dayan­madığına işaret eden Ars­lan, “Örneğin NVIDIA’nın Blackwell Ultra hızlandırı­cıları TSMC’nin 4NP üre­tim sürecini kullanıyor. Bü­yük dil modellerinin eği­timi ve çalıştırılmasında işlemcinin yanında yüksek bant genişlikli bellek, ile­ri paketleme, ağ ve yazılım altyapısı da sistemin ve­rimini belirliyor. Tedarik baskısı, daha eski üretim teknolojilerinde de hisse­diliyor. Bu alanlarda üreti­ci ve tesis seçenekleri daha geniş olsa da her fabrika her çipi üretemiyor. Yapay zeka sunucularının güç yöneti­mi ve kontrol bileşenlerine yönelik talebi, olgun üretim süreçlerinde de kapasite sı­kışmasına yol açabiliyor” diye konuştu.

Teslimlerin 40 haftaya uzaması öngörülüyor

Tayvan merkezli TrendForce’un 15 Nisan 2026 tarihli araştırmasında, genel sunucularda kullanılan güç yönetimi çiplerinin teslim sürelerinin 21–26 haftadan 35– 40 haftaya uzaması öngörülüyor. Sunucu yönetim çiplerinde ise sürelerin 11–16 haftadan 21–26 haftaya çıktığı bildirildi. Kuruluşun 12 Ekim 2026 göstergesinde DRAM bellek teslim süresi, dengeli piyasa için kullanılan 8 haftalık referansa karşılık 20 hafta olarak verildi. Fiyatlarda da benzer bir ayrışma yaşanıyor. TrendForce’un 30 Haziran 2026 araştırmasına göre, 8 inçlik üretim hatlarında dökümhane hizmet fiyatları yılın ilk ve ikinci çeyreklerinde ortalama yüzde 5–15 arttı. Artışta kapasite sıkışmasının yanında üretim hatlarının farklı ürünlere yönlendirilmesi ve ham madde maliyetleri de etkili oluyor.