Rusya Ukrayna’nın Tuna kapısını vurdu: Tahıl ticaretinde risk büyüyor

Rusya-Ukrayna savaşında limanlar üzerindeki baskı yeniden artıyor. Rusya’nın gece saatlerinde düzenlediği saldırıda Ukrayna’nın Romanya sınırındaki İzmail bölgesinde liman altyapısı hedef alınırken, Odesa’daki ayrı saldırıda yabancı bayraklı sivil bir gemi de hasar gördü.

Son saldırı yalnızca askeri gerilimin yeni halkası değil. İzmail’in Ukrayna’nın Karadeniz limanlarına alternatif olarak kullandığı en önemli ticaret kapılarından biri olması, gelişmeyi ülkenin tahıl ihracatı ve Avrupa’ya uzanan lojistik hatlar açısından da kritik hale getiriyor.

İzmail’de liman altyapısı vuruldu

Ukraynalı yetkililer, gece saldırısında İzmail bölgesindeki liman altyapısının hedef alındığını ve saldırı sonrasında çıkan yangınların söndürüldüğünü açıkladı. İzmail, Tuna Nehri üzerinde Romanya sınırının hemen karşısında bulunuyor ve Ukrayna’nın nehir üzerindeki en büyük limanı konumunda.

Moskova ise saldırıda limandaki askeri amaçlı altyapının hedef alındığını öne sürdü. Rusya Savunma Bakanlığı, gemilerden askeri yük boşaltıldığı belirtilen bir terminal ile Batı menşeli askeri ekipmanların bulunduğunu iddia ettiği hangar ve depoların vurulduğunu açıkladı. Bu iddialar bağımsız olarak doğrulanmış değil.

İzmail birkaç gün önce de saldırıya uğramıştı. 13 Ağustos’taki saldırıda liman altyapısının zarar gördüğü ve kentin güneydoğusunda elektrik kesintisi yaşandığı açıklanmıştı. Arka arkaya gelen saldırılar, Karadeniz’deki sevkiyat sorununa alternatif olması beklenen Tuna hattını da daha kırılgan hale getiriyor.

Odesa’da sivil gemi hasar gördü

Aynı gece Odesa bölgesindeki saldırılar da deniz ticaretini yeniden gündeme taşıdı. Rusya, Odesa’da bir devriye botu ile yakıt depolarının vurulduğunu açıklarken bölgesel yetkililer Togo bayraklı sivil bir geminin saldırıda hasar gördüğünü bildirdi.

Olayda dört kişinin yaralandığı açıklandı. Geminin hangi yükü taşıdığına veya hasarın sefer programını nasıl etkileyeceğine ilişkin ilk açıklamalarda ayrıntı verilmedi.

Sivil gemilerin ve liman tesislerinin son haftalarda art arda zarar görmesi, taşımacılık şirketlerinin karşı karşıya olduğu güvenlik riskini büyütüyor. Güvenlik riskindeki artış yalnızca gemilerin limana uğrama kararlarını değil, savaş sigortası maliyetlerini ve navlun fiyatlarını da etkileyebilecek bir unsur haline geliyor.

Tahıl ihracatı zaten sert düşmüştü

Saldırının ekonomik ağırlığını artıran asıl unsur Ukrayna’nın ihracat rotalarındaki mevcut sıkışıklık. Ülkenin buğday, mısır ve yağlı tohum ihracatının yaklaşık yüzde 90’ı normal koşullarda Karadeniz üzerinden gerçekleştiriliyor.

Ancak Karadeniz limanlarına yönelik saldırılar ve fiili trafik sorunları nedeniyle ağustos ayının ilk bölümünde Ukrayna’nın tahıl ihracatının geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 76 gerilediği açıklanmıştı.

Ukrayna son sezonlarda küresel buğday ihracatının yaklaşık yüzde 6’sını, mısır ihracatının ise yaklaşık yüzde 11’ini gerçekleştiriyor. Bu nedenle sevkiyatların uzun süre aksaması yalnızca Ukraynalı üreticilerin gelirini değil, özellikle Afrika ve Orta Doğu’daki ithalatçı ülkelerin tedarik maliyetlerini de etkileyebilecek bir risk taşıyor.

Tarımın Ukrayna’nın ihracat gelirleri içindeki yüksek payı düşünüldüğünde liman trafiğinin kesintiye uğraması Kiev açısından döviz geliri ve çiftçi finansmanı üzerinde de baskı yaratıyor. Hasadın yoğunlaştığı dönemde siloların dolması ve yeni ürün için depolama alanının azalması, lojistik problemin üreticiye daha hızlı yansımasına yol açıyor.

Tuna rotasının kapasitesi de sınırlı

Karadeniz limanlarında yaşanan sorunların ardından Ukrayna demiryolu, karayolu ve Tuna Nehri üzerinden alternatif ihracat hatlarını yeniden büyütmeye çalışıyor. Ancak bu yolların Karadeniz limanlarının kapasitesini tamamen karşılaması mümkün görünmüyor.

Ukrayna hükümetinin hesaplamalarına göre alternatif rotalar istikrarlı biçimde çalışmaya başlasa bile Karadeniz limanlarının aylık yaklaşık 6 milyon tonluk kapasitesinin yalnızca yüzde 50-55’ini karşılayabilecek.

Alternatif taşımacılığın maliyeti de daha yüksek. Demiryolu, karayolu ve diğer güzergâhlara yönelmenin üreticilere ton başına yaklaşık 45-50 dolar ek lojistik maliyeti yaratabileceği hesaplanıyor.

Tuna üzerindeki tarihi düşük su seviyeleri de nehir taşımacılığını sınırlayan ikinci sorun haline geldi. Bu nedenle İzmail gibi limanların güvenli biçimde çalışması, Kiev’in Karadeniz’deki kaybını telafi etme çabaları açısından daha önemli hale geliyor.

30 milyon tonluk ürün için rota aranıyor

Ukrayna’nın 2026 yılında yaklaşık 80 milyon ton tahıl ve yağlı tohum hasadı beklediği, bunun yaklaşık 60 milyon tonunun ihraç edilmesinin planlandığı açıklanmıştı. Mevcut alternatif lojistik hatların ise bunun yaklaşık yarısını taşıyabilecek kapasitede olduğu değerlendiriliyor.

Ukraynalı yetkililer, deniz taşımacılığındaki sorun çözülmezse 30 milyon tonun üzerinde tahıl ve yağlı tohumun uluslararası pazarlara ulaştırılmasında ciddi sıkıntı yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.

Bu nedenle İzmail’e yönelik yeni saldırı, yalnızca tek bir limanın hasar görmesi anlamına gelmiyor. Karadeniz limanlarının kapasitesinin düştüğü bir dönemde Tuna güzergâhının da güvenlik ve su seviyesi sorunlarıyla karşı karşıya kalması, Ukrayna’nın ihracat seçeneklerini aynı anda birkaç cepheden daraltıyor.

Önümüzdeki dönemde İzmail ve Odesa’daki limanların operasyonlarını ne ölçüde sürdürebileceği, Tuna’daki su seviyeleri ve alternatif demiryolu hatlarının devreye alınma hızı yakından izlenecek. Limanlara yönelik saldırıların sürmesi halinde lojistik maliyet, navlun ve küresel tahıl arzı üzerindeki baskının daha görünür hale gelmesi mümkün.