Rusya’da yakıt krizi büyüyor: Moskova’da benzine litre sınırı

Rusya’nın aylardır mücadele ettiği akaryakıt sıkıntısı Moskova’da yeniden belirginleşti. Haziran ayında gevşetilen bazı kısıtlamalar geri gelirken ülkenin en büyük petrol şirketlerine ait istasyonlarda araç başına benzin satışına farklı miktarlarda sınırlar uygulanmaya başladı.

Gazprom Neft’in Moskova’daki otomatik istasyonlarında benzin ve motorin satışı müşteri başına 40 litreyle sınırlandı. Şirketin diğer istasyonlarında benzin için üst sınır araç başına 60 litre olurken motorin satışında genel bir kısıtlama uygulanmıyor.

Rosneft ise Rusya genelindeki istasyonlarında benzin satışını araç başına 30 litreyle sınırladı. Şirket artan talep nedeniyle müşterilerin daha uzun bekleme süreleriyle karşılaşabileceği uyarısında bulundu.

Büyük zincirler tek tek sınır koydu

Kısıtlamalar yalnızca Gazprom Neft ve Rosneft ile sınırlı kalmadı. Lukoil de Moskova ve çevresindeki istasyonlarında yüksek talep, plansız rafineri bakımları ve istasyonların düzenli çalışmasını sağlama gerekçesiyle satış sınırlamaları uygulamaya başladı.

Şirket uygulanacak litre miktarını kamuoyuna açıklamazken Tatneft istasyonlarında benzin satışı araç başına 50 litreyle sınırlandırıldı. Moskova ve çevresindeki bazı istasyonlarda araç kuyruklarının oluşması, aylardır farklı bölgelerde görülen yakıt sıkıntısının yeniden başkente taşındığını gösterdi.

Moskova’da benzer kısıtlamalar yılın ilk yarısında da uygulanmış, arzın toparlanmasıyla haziran sonrasında bazı sınırlamalar gevşetilmişti. Ağustosta yeniden devreye alınan limitler, piyasadaki rahatlamanın kalıcı olmadığını ortaya koydu.

Rafinerilere yönelik saldırılar arzı daralttı

Yakıt sıkıntısının arkasındaki en önemli faktörlerden biri Ukrayna’nın Rusya’daki petrol rafinerilerine yönelik saldırıları. Yıl boyunca birçok tesiste üretimin tamamen veya kısmen durması, iç piyasaya sunulabilecek benzin ve motorin miktarını aşağı çekti.

Moskova bölgesinin en önemli tedarikçilerinden biri olan Moskova Petrol Rafinerisi de haziran ayında düzenlenen İHA saldırısında hasar gördü. Tataristan’daki TANECO rafinerisi dahil başka büyük tesislerin de saldırılardan etkilenmesi, ülkenin farklı bölgelerinde dağıtım sorunlarını artırdı.

Sorun yaz aylarında seyahat ve tarımsal faaliyetlere bağlı yakıt talebinin yükselmesiyle daha da belirginleşti. Mayıs ayında hızlanmaya başlayan sıkıntı temmuz itibarıyla Rusya’nın büyük bölümüne yayılırken bazı bölgelerde araç başına satış sınırı ve bidonla yakıt alımına yönelik kısıtlamalar getirildi.

İhracat yasağı da sorunu tamamen çözmedi

Moskova yönetimi iç piyasadaki arzı artırabilmek için son aylarda bir dizi olağanüstü önleme başvurdu. Benzin ve motorin ihracatına getirilen kısıtlamalar genişletilirken bazı petrol ürünlerinin dışarıdan ithal edilmesine de başlandı.

Hükümet ayrıca piyasaya daha fazla yakıt sağlayabilmek amacıyla bazı kalite standartlarını geçici olarak esnetti. Buna rağmen Moskova’da satış sınırlarının yeniden ortaya çıkması, arz ile talep arasındaki dengenin hâlâ kırılgan olduğunu gösteriyor.

Rusya Merkez Bankası da haziran ayına ilişkin bölgesel fiyat değerlendirmesinde benzin ve motorin fiyatlarındaki artışın üretimdeki düşüş ve geçici arz kesintileriyle bağlantılı olduğuna dikkat çekmişti.

Kriz artık başkentin pompalarında

Rusya dünyanın en büyük petrol üreticilerinden biri olmasına rağmen ham petrol üretimi ile rafine edilmiş yakıt arzı aynı anlama gelmiyor. Rafinerilerin devre dışı kalması veya düşük kapasiteyle çalışması, ülkede petrol üretimi sürerken benzin ve motorin bulunabilirliğini azaltabiliyor.

Bu nedenle rafineri altyapısına yönelik saldırıların etkisi yalnızca Rusya’nın enerji ihracatında değil, doğrudan iç piyasada da hissediliyor. Önce uzak bölgelerde ve güneyde belirginleşen yakıt sıkıntısının Moskova’daki büyük zincirlere kadar ulaşması, sorunun coğrafi kapsamının genişlediğine işaret ediyor.

Önümüzdeki dönemde kısıtlamaların ne kadar süreceğini rafinerilerde üretimin toparlanma hızı, yaz talebinin seyri ve enerji tesislerine yönelik yeni saldırıların olup olmayacağı belirleyecek. Moskova’daki litre sınırlarının başka istasyonlara yayılması ise krizin yeni aşamasının en yakından izlenen göstergelerinden biri olacak.