Startup’ları büyütecek 10 altın hukuksal adım

Sevilay ÇOBAN
sevilay.coban@dunya.com

Girişim ekosistemi hem küresel hem de ulusal bazda önemli bir eko­nomik büyüklüğe ulaştı. Bu ekonominin hukuksal anlam­da da güvence altına alınması ve ticari adımların doğru ka­nun ve yönetmelikler çerçeve­sinde ilerlemesi girişimlerin ömrünü belirleyen unsurlar arasında yer alıyor. Girişim­cilik hukuku alanında uzman­lık kazanan KYO Legal Hukuk Bürosu ortağı Avukat Gamze Müge Kan, bir startup kurar­ken, heyecanla başlayan yol­culuğun sürdürülebilir ve gü­venli ilerlemesi için sağlam bir hukuki temelin şart oldu­ğuna vurgu yaptı. Gamze Mü­ge Kan, girişimcilerin büyüme sürecinde karşılaşabilecekle­ri riskleri en aza indirmek için dikkat etmesi gereken 10 te­mel adımı DÜNYA Gazetesi ile paylaştı.

1 Ortaklık yapısını doğru kurgulamak

Girişimin ilk adımı, ortaklık yapısını netleştirmektir. Tek kurucu mu olacak yoksa or­taklı bir yapı mı kurulacak? Eğer ortaklı bir model tercih ediliyorsa, ortaklık sözleşme­si mutlaka en başta hazırlan­malı. Bu sözleşmede görev da­ğılımları, karar alma süreçle­ri, sermaye oranları, kâr payı dağılımı ve ayrılma koşulları açıkça belirtilmeli. Erken dö­nemde yapılacak net anlaşma­lar, ileride yaşanabilecek an­laşmazlıkların önüne geçiyor.

2 Şirket türünü ihtiyaca göre belirlemek

Startup’lar için en uygun şir­ket türünü seçmek, hukuki ve mali sorumlulukları doğru yö­netmenin anahtarıdır. Limi­ted, anonim, şahıs veya adi şir­ket gibi farklı yapılar; sermaye gereksinimi, ortak sorumlu­luk düzeyi ve yükümlülükler açısından farklılık gösteriyor. Bu nedenle iş modeli yatırım hedefleri ve büyüme planları dikkate alınarak karar veril­melidir.

3 Marka ismini doğru seçmek ve korumak

Özgün bir isim bulmak kadar, o ismin tescil durumunu kont­rol etmek de önemlidir. Daha önce tescillenmiş bir marka kullanılması durumunda, isim hakkı kaybedilebilir ve tüm kurumsal kimliği değiştirmek gerekebilir. Uygun isim belir­lendikten sonra marka ve logo, Türk Patent ve Marka Kuru­mu nezdinde tescil ettirerek yasal koruma altına alınmalı. Aynı zamanda alan adı da gü­venceye alınmalı.

4 Fikri mülkiyet hak­larını güvence altına almak

Startup bir buluş, yazılım veya teknik yenilik geliştiriyorsa, patent veya faydalı model baş­vurusu yapılması gerekiyor. Bu sayede buluş izinsiz kulla­nılamaz ve markanın uzun va­deli değeri korunur. Aksi hal­de, özgün fikir başka işletme­ler tarafından kopyalanabilir hale geliyor.

5 Ruhsat ve izin süreçle­rini kontrol etmek

Faaliyet gösterilecek sektöre göre gerekli lisans, izin ve ruh­satların önceden alınması zo­runludur. Gıda, sağlık, finans veya e-ticaret gibi alanlarda mevzuata uygunluk sağlan­madan operasyon başlatmak, ciddi para cezalarına ve yaptı­rımlara yol açabiliyor.

6 Yasal uyumluluğu sü­reklilik haline getirmek

Yalnızca kuruluş aşamasın­da değil, faaliyet süresince de mevzuatlara tam uyum sağ­lanmalıdır. Özellikle Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında veri iş­leyen işletmelerin, gerekli bil­dirimleri yapması ve veri gü­venliği politikalarını oluştur­ması gerekiyor. Uyumsuzluk durumlarında yüksek cezalar­la karşılaşmak mümkündür.

7 Çalışan ilişkileri­ni hukuki temele oturtmak

Tüm çalışanlarla yazılı iş söz­leşmeleri imzalanmalı ve uzaktan çalışma, prim uygu­lamaları gibi detaylar sözleş­mede açıkça belirtilmelidir. Şirket büyüdükçe iç yönetme­likler hazırlanarak personel ilişkileri düzenlenmeli. Bu şe­kilde işveren ve çalışan açısın­dan şeffaflık ve güven ortamı oluşturuyor.

8 Çalışanlara ortaklık teşviki sunmak

Bütçesi sınırlı startup’lar için nitelikli çalışanı elde tutma­nın etkili yollarından biri, his­se opsiyonu sunmaktır. Be­lirli süre şirkette kalan ya da önemli bir projeyi başarıyla tamamlayan çalışanlara hisse verilmesi mümkündür. Ancak bu sürecin ileride anlaşmaz­lık doğurmaması için sözleş­me ile net bir biçimde düzen­lenmesi gerekir.

9 Teşvik ve vergi avantaj­larını kullanmak

Yeni kurulan işletmeler, ver­gi indirimleri, Ar-Ge destek­leri ve teknokent teşvikleri gibi devlet programlarından yararlanabilir. Kadın girişim­ciler ve KOBİ’ler için özel fon ve hibeler de mevcut. Bu tür destekler, finansal yükü azal­tarak büyüme sürecine ivme kazandırıyor.

10 Profesyonel sözleş­melerle şirketinizi koruyun

Faaliyet alanına uygun sözleş­meler hem müşterilerle hem de iş ortaklarıyla ilişkilerini­zi güvence altına alıyor. E-ti­caret işletmeleri için mesafeli satış sözleşmesi, hizmet veren şirketler için hizmet sözleş­meleri zorunludur. Profesyo­nelce hazırlanmış belgeler, olası anlaşmazlıklarda işlet­menizin itibarını ve hukuki pozisyonunu koruyor.

Önleyici hukuk girişimcilere kalkan olur

Ahmet Yaşar, hukuki danışmanlığın maliyeti ve faydalarından da söz ederken, şöyle konuştu: “Hukuki danışmanlık, startup’lar için önemli bir maliyet kalemi olarak görülebilir ancak uzun vadede oluşabilecek riskleri ve zararları önlemede hayati öneme sahiptir. Çalışan sözleşmeleri, müşteri sözleşmeleri, fikri mülkiyetin korunması ve kişisel verilerin korunması gibi günlük operasyonlar için danışmanlık alınması gereklidir. Hukuki eksiklikler veya riskler yatırımcıyı işlemi ertelemeye, değer düşürmeye veya vazgeçmeye sevk edebilir. Hukuki danışmanlık, yatırımcı veya potansiyel alıcı karşısına güçlü bir tabloyla çıkmayı sağlar. ‘Önleyici hukuk’ yaklaşımı, sorunlar doğmadan önce hukuki tedbirler almayı amaçlar ve bu, sorun çıktıktan sonra çözüm aramaktan çok daha etkili ve ekonomiktir.” Yaşar, Türkiye’deki büyük ve olgunlaşmış startup’larda hukuki altyapıya sahip olma oranı %60-70 civarında iken, erken aşama girişimlerde bu oran %10-20’lere kadar düştüğüne dikkat çekti.

Yatırımcı, hissedar sözleşmesine bakıyor

Startup'ların karşılaşabilecekleri yasal zorluklar ve hukuki danışmanlığın önemine değinen Avukat Ahmet Yaşar, girişimlerin genelde birden çok ortakla kurulduğuna işaret etti. Yaşar, startup'larda, ortaklıkların dağılmasını önlemek için baştan bir hissedarlar sözleşmesi imzalanması zorunluluğuna dikkati çekerek, “Bu sözleşme, taraflar arasındaki uyuşmazlıkların nasıl çözüleceğini, şirket iş planını, kimin hangi sorumlulukları üstleneceğini ve gelecekteki yatırım süreçleri gibi senaryoları düzenler. Türk Ticaret Kanunu (TTK) kapsamında, kötü niyetli veya şirkete zarar veren bir ortağın şirketten çıkarılması mekanizmasının bulunmaması nedeniyle hissedarlar sözleşmesi hayati önem taşır, hisseleri elinden alma gibi mekanizmalarla şirketi koruyabilir. Yatırımcılar da yatırım yapmadan önce hissedarlar sözleşmesi gibi belgelerin varlığını şart koşar” dedi

Aşırı regülasyon inovasyona engeller

Türkiye, ABD ve AB hukuklarını girişimcilik ekosistemi açısından ele alan Ahmet Yaşar, “Aşırı regülasyon inovasyonu engeller” ifadesini kullandı. Yaşar, ABD ve AB karşılaştırması yaparken, AB’nin aşırı regülasyon eğiliminin, inovasyon ekosistemini ABD’ye kıyasla yavaşlattığını söyledi. Türkiye’deki startup’ların Avrupa’ya, Avrupa’daki startup’ların ise ABD’ye taşınma eğiliminin de regülasyonun inovasyon üzerindeki etkisini gösterdiğini dile getirdi. Yaşar, yapay zekâ gibi yeni alanlarda regülasyonun dengeli olması gerektiği aktararak, her şeyi düzenlemenin girişimcilere hareket alanı bırakmayacağı gibi gelişimi de sekteye uğratacağını kaydetti.