Yapay zekâ çipleri e-ticareti geride bıraktı, hava kargo rotaları değişti

Yapay zekâ veri merkezleri için gereken gelişmiş bellek çipleri, işlemciler, sunucular ve üretim makineleri Asya’daki hava kargo trafiğinin yeni büyüme motoruna dönüştü.

Havayolları, kargo uçuşlarını Çin merkezli düşük fiyatlı e-ticaret paketlerinden yarı iletken üretim merkezlerine kaydırmaya başladı. Japonya, Güney Kore, Tayvan ve Güneydoğu Asya arasındaki yeni üretim zinciri, Avrupa ve Kuzey Amerika’ya uzanan rotaları da değiştiriyor.

Hava yoluyla taşınan yapay zekâ ürünleri toplam yük miktarının küçük bölümünü oluşturuyor. Buna karşılık ürünlerin yüksek fiyatı, hassas yapısı ve veri merkezi yatırımlarındaki sıkışık teslim takvimleri, havayollarının bu yüklerden elde ettiği geliri hızla artırıyor.

Kargo geliri yüzde 46 arttı

Korean Air’in ikinci çeyrek kargo geliri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 46 artarak 1,54 trilyon wona ulaştı. Bu tutar yaklaşık 1,07 milyar dolara karşılık geliyor.

Şirket, büyümenin ana kaynağının yapay zekâ çipleri, sunucu rafları ve veri merkezi altyapısı olduğunu bildirdi. Söz konusu ürünler, daha önce kargo faaliyetlerinin en güçlü dayanağı olan Çin kaynaklı e-ticaret gönderilerinin önüne geçti.

Gelişmiş yüksek bant genişlikli bellek çipleri ile işlemciler için verilen siparişlerin iki ila üç yıllık döneme yayıldığı belirtiliyor. Arzın talebe yetişememesi, çiplerin ve üretim ekipmanlarının mümkün olan en hızlı taşıma yöntemiyle gönderilmesini zorunlu kılıyor.

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliğinin verilerine göre yapay zekâ bağlantılı ürünler, 2025 yılında hava yoluyla taşınan yüklerin hacim olarak yalnızca yüzde 7’sini oluşturdu. Aynı ürünlerin toplam taşınan mal değerindeki payı ise yüzde 53,5’e ulaştı.

Bu fark, havayollarının neden daha az yer kaplayan ancak daha yüksek gelir sağlayan teknoloji yüklerine yöneldiğini gösteriyor. Bellek çipleri, grafik işlemcileri ve sunucu parçaları küçük hacimlerde taşınabilmesine rağmen milyonlarca dolarlık değer yaratabiliyor.

E-ticaret tarafında ise ters yönde bir hareket yaşanıyor. ABD’nin Çin’den gelen düşük değerli paketlere uygulanan gümrük muafiyetini kaldırması ve Avrupa Birliği’nin benzer bir düzenlemeye gitmesi, sınır ötesi küçük paket taşımacılığını yavaşlattı.

Çin’in düşük değerli ürün ve e-ticaret ihracatı mayıs ayında yüzde 7 geriledi. Böylece bu alandaki düşüş üst üste altıncı aya taşındı.

Asya’nın kargo haritası değişiyor

Yapay zekâ yatırımlarının oluşturduğu yeni üretim düzeninde ülkeler farklı görevler üstleniyor. Japonya yarı iletken üretim makineleri ihraç ederken Güney Kore gelişmiş bellek çiplerinde, Tayvan ise ileri teknoloji işlemci üretiminde merkez konumunda bulunuyor.

Vietnam, Malezya, Tayland ve Singapur da yapay zekâ sunucularının üretim ve montajında daha fazla pay almaya başladı. Bu ülkelerde hazırlanan ekipmanlar, ağırlıklı olarak Kuzey Amerika ve Avrupa’daki veri merkezlerine gönderiliyor.

Singapur Changi Havalimanı’nda taşınan hava kargosu ikinci çeyrekte geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 9,8 artarak 567 bin tona çıktı. Yarı iletken talebi, havalimanındaki büyümenin temel nedenlerinden biri oldu.

Japonya’dan yapılan hava kargo ihracatındaki artışın büyük bölümünü de teknoloji ürünleri oluşturdu. Havayolları, Taipei, Bangkok ve Hanoi gibi üretim merkezlerini Tokyo üzerinden Kuzey Amerika ve Avrupa’ya bağlayan uçuşlarını artırıyor.

Tayvan merkezli havayolları ise Güneydoğu Asya’ya daha fazla kargo seferi düzenliyor. Üretimin Çin dışındaki ülkelere yayılması, bölge içindeki kısa mesafeli uçuşların yanı sıra kıtalar arası kargo hatlarını da büyütüyor.

Yapay zekâ yükleri klasik e-ticaret paketlerinden farklı taşıma koşulları gerektiriyor. Çip üretim makineleri, grafik işlemcileri ve tamamlanmış sunucu raflarının darbe, nem, sıcaklık ve titreşimden korunması gerekiyor.

Bazı havayolları, yüklerin uçağa nasıl yerleştirileceğini ve hangi koşullarda sabitleneceğini belirleyen özel yazılımlar kullanmaya başladı. Bu ihtiyaç, hava kargo şirketlerini yalnızca taşıma kapasitesine değil, teknoloji yüklerine uygun depolama ve elleçleme altyapısına da yatırım yapmaya zorluyor.

Talebin hızlanması, Tayvan’daki hava kargo merkezlerinde kapasite sıkışıklığına yol açtı. Temmuz ayında Taipei’den ABD’ye ve Asya içindeki bazı rotalarda kargo alanı bulmak zorlaştı.

Türkiye için aktarma fırsatı

Asya ile Avrupa arasındaki hava kargo rotalarının yeniden kurulması, Türkiye’nin aktarma merkezi konumunu da daha önemli hale getirebilir.

İstanbul’un Avrupa, Orta Doğu, Orta Asya ve Afrika’ya kısa bağlantılar sağlayan coğrafi konumu; çip, elektronik parça ve veri merkezi ekipmanı taşıyan şirketler için alternatif dağıtım güzergâhları oluşturabilir.

Türkiye açısından olası fırsat yalnızca taşıma gelirleriyle sınırlı değil. Yüksek değerli teknoloji ürünleri; güvenli depolama, gümrükleme, sigorta, hızlı aktarma ve hassas yük elleçleme hizmetlerine yönelik talebi de artırabilir.

Bununla birlikte Asya’daki havayolları henüz Türkiye’ye yönelik özel bir yapay zekâ kargo kapasitesi açıklamadı. Türkiye’nin bu büyümeden alacağı pay, havayollarının sefer planlarına, İstanbul’daki kargo altyapısına ve Asya-Avrupa hatlarındaki navlun rekabetine bağlı olacak.

Orta Doğu’daki jeopolitik gerilim de rotalar üzerindeki önemli risklerden biri olmayı sürdürüyor. Hava sahalarının kapanması, yakıt maliyetlerinin yükselmesi veya uçuşların uzaması, yapay zekâ ürünlerinin taşıma maliyetini artırabilir.

Buna karşılık büyük teknoloji şirketlerinin yeni işlemcileri piyasaya çıkarması ve veri merkezi yatırımlarını sürdürmesi halinde hava kargo talebinin 2026’nın ikinci yarısında da güçlü kalması bekleniyor.

Havayolları için yeni yarış, en fazla paketi taşımaktan çok en değerli ve teslimatı en acil teknoloji yüklerini taşıyabilmek üzerine kurulacak.