Fransa’da akaryakıt krizi büyüyor: İstasyonlarda pompalar boş kaldı

Hürmüz Boğazı'nda yaşanan kriz ve küresel petrol arzındaki aksaklıklar Avrupa'da akaryakıt piyasasını sıkıştırmaya başladı. Fransa'da benzin ve motorin bulunamayan istasyonların oranı yükselirken, dizel fiyatları da tarihi zirveye yaklaştı.

Fransa'da akaryakıt tedarikinde yaşanan sorun giderek daha görünür hale geliyor. 18 Eylül itibarıyla ülkedeki akaryakıt istasyonlarının yüzde 11'inde benzin veya motorin stoklarının tükendiği bildirildi. Bu oran iki gün önce yüzde 9 seviyesindeydi.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, yaşanan gelişmeler üzerine Élysée Sarayı'nda 2027 cumhurbaşkanlığı seçimlerinin önde gelen adaylarının da katıldığı acil bir toplantı gerçekleştirdi.

Avrupa'nın rafineri kapasitesi geriledi

Fransa'daki sorunun arkasında yalnızca son dönemde yaşanan jeopolitik gelişmeler bulunmuyor. Avrupa'nın son yıllarda azalan rafineri kapasitesi de akaryakıt tedarikindeki kırılganlığı artırıyor.

Avrupa Birliği genelinde 2009 ile 2024 yılları arasında yaklaşık 30 rafineri kapandı. Emisyon düzenlemeleri kapsamında günlük yüz binlerce varillik ek kapasite de devreden çıktı.

Özellikle dizelde dış kaynaklara daha bağımlı hale gelen Avrupa, geçmişte ihtiyacının önemli bölümünü Rusya'dan karşılıyordu. 2022 sonrasında Rus petrol ürünlerine getirilen kısıtlamalarla birlikte Orta Doğu ve ABD'den yapılan ithalatın önemi arttı.

Ancak Hürmüz Boğazı'nda yaşanan kriz Orta Doğu'dan yapılan sevkiyatları sekteye uğratırken, Rusya'daki rafinerilere yönelik saldırılar ve Moskova'nın dizel ihracatına uyguladığı kısıtlamalar da Avrupa'nın alternatiflerini azalttı.

Fransa'da istasyonların yüzde 16'sında yakıt kalmadı

Yakıt sıkıntısı Fransa'nın bazı bölgelerinde daha sert hissediliyor. Fransa Ekonomi Bakanlığı verilerine göre Grand Est bölgesindeki istasyonların yüzde 16'sında yakıt bulunamazken Occitanie'de bu oran yüzde 14'e ulaştı. Île-de-France'da ise oran yüzde 7 olarak kaydedildi.

Ülkedeki dizel fiyatları da hızla yükseldi. Motorinin litre fiyatı 18 Eylül'de ortalama 2,378 euroya çıkarak nisan ayında görülen tarihi zirvenin hemen altında kaldı. Fiyatlardaki aylık artış yaklaşık yüzde 7'yi buldu.

Macron hükümeti artan enerji maliyetlerinin vatandaş üzerindeki etkisini azaltmak amacıyla 1 Ekim'den itibaren yeni bir destek mekanizması üzerinde çalışıyor.

Suudi Arabistan'daki saldırı krizi büyüttü

Avrupa'nın petrol tedarikindeki baskıyı artıran son gelişmelerden biri de Suudi Arabistan'da yaşandı.

Ülkenin doğusundaki petrol sahalarını Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu'ya bağlayan ve Hürmüz Boğazı'na alternatif oluşturan Doğu-Batı petrol boru hattı 10 Eylül'deki insansız hava aracı saldırısının ardından devre dışı kaldı.

Aramco'nun Avrupa'daki rafineri müşterilerine uzun vadeli sözleşmeler kapsamında ekim ayında ham petrol sevkiyatı yapılamayacağını bildirdiği aktarıldı.

Söz konusu gelişme, Avrupa'nın petrol ve dizel tedarikindeki baskının önümüzdeki haftalarda da sürebileceği endişesini artırdı.

Küresel dizel arzı yüzde 25 düştü

Enerji piyasasındaki sıkışıklık yalnızca Fransa ile sınırlı değil. Küresel dizel ihracatı ağustos ayında günlük ortalama 5,85 milyon varile geriledi. Böylece ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 25 azaldı.

Brent petrol ise 18 Eylül'de 104 dolar civarında kapanmasının ardından 21 Eylül'de 108 dolara kadar yükseldi.

Avrupa'nın artan dizel ihtiyacını ABD'den karşılamaya yönelmesi, Amerikan piyasasında da fiyat baskısının güçlenmesine yol açıyor. ABD'deki rafinerilerin kullanım oranlarının yaz boyunca yüzde 97 civarında seyretmesi, üretimi kısa sürede daha fazla artırma imkanını sınırlıyor.

Akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin etkisi yalnızca araç sahipleriyle sınırlı kalmıyor. Dizel; taşımacılık, tarım, lojistik ve dağıtım sektörlerinde yoğun şekilde kullanıldığı için artan maliyetlerin ürün fiyatlarına ve dolayısıyla enflasyona yansıma riski bulunuyor.

Piyasalar şimdi Suudi Arabistan'daki kritik boru hattının yeniden devreye alınacağı tarihe odaklandı. Hatta kısmi akışın birkaç gün içerisinde, tam kapasitenin ise yaklaşık altı hafta içinde sağlanması bekleniyor.