AB’nin Rusya yaptırımları gece yarısı düşebilir: İki isim krizi büyüttü

Avrupa Birliği’nde Rusya’ya yönelik yaptırımların en büyük bireysel listelerinden biri kritik saatlere girdi. Üye ülkeler uzatma kararında oybirliği sağlayamazsa seyahat yasağı ve mal varlığı dondurma tedbirlerini içeren liste gece yarısı hukuki dayanağını kaybedebilir.

Yaklaşık 3 bin isim için saat işliyor

Krizin merkezinde Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik savaşı nedeniyle kişi ve kuruluşlara uygulanan bireysel yaptırım rejimi bulunuyor.

Listede yaklaşık 3 bin kişi ve kuruluş yer alıyor. Tedbirler gerçek kişiler açısından AB topraklarına giriş ve transit geçiş yasağını, kişi ve kuruluşlar açısından ise AB’deki mal varlıklarının dondurulmasını ve bunlara fon veya ekonomik kaynak sağlanmasının yasaklanmasını kapsıyor.

AB ülkeleri bu listeyi belirli aralıklarla oybirliğiyle yenilemek zorunda.

Mevcut sürenin 15 Eylül’de dolması bekleniyordu ancak üye ülkeler arasındaki anlaşmazlığın çözülememesi üzerine yaptırımlar bir haftalığına uzatıldı. Son tarih böylece 22 Eylül 2026’ya taşındı.

Yeni karar çıkmazsa mevcut uzatma Brüksel saatiyle salı gece yarısında sona erecek. Bu saat Türkiye’de 23 Eylül 01.00’e karşılık geliyor.

AB büyükelçileri bugün Brüksel’de yeniden bir araya geldi. Bu haber hazırlanırken yeni bir uzlaşma kararı açıklanmış değildi.

İki milyarder yaptırım listesini kilitledi

Krizin merkezindeki iki isim Rusya bağlantılı milyarderler Alisher Usmanov ve Mikhail Fridman.

Her iki isim de 2022’den bu yana AB’nin yaptırım listesinde bulunuyor. Listeden çıkarılmaları halinde AB’de uygulanan mal varlığı dondurma ve seyahat kısıtlamaları sona erecek.

Fransa, Usmanov’un listeden çıkarılmasını istiyor.

Fridman’ın çıkarılması yönündeki taleplerde ise Lüksemburg ve Slovakya’nın isimleri öne çıkıyor. Fridman’ın Lüksemburg’a karşı yaklaşık 16 milyar dolarlık tazminat talebini içeren bir tahkim süreci yürütmesi de tartışmanın ekonomik boyutunu büyütüyor.

Masadaki uzlaşma formülüne göre Usmanov ve Fridman listeden çıkarılacak, buna karşılık diğer kişi ve kuruluşlara yönelik yaptırım rejimi mevcut kısa yenileme dönemleri yerine 36 ay boyunca yürürlükte tutulacak.

Ancak bu formül henüz bütün üye ülkelerin desteğini almış değil.

Fransa'nın Usmanov talebinde Azerbaycan bağlantısı

Usmanov dosyasındaki anlaşmazlığı daha sıra dışı hale getiren unsur, Fransa’nın talebinin Rusya politikasının ötesinde başka bir diplomatik dosyayla bağlantılı olduğu iddiası.

Avrupalı diplomatik kaynaklara göre Paris yönetiminin Usmanov’un yaptırım listesinden çıkarılmasını istemesi, Azerbaycan’da tutulan iki Fransız vatandaşının serbest bırakılması için yürütülen görüşmelerle bağlantılı.

Fransa talebini “ulusal güvenlik” gerekçesiyle savunuyor.

Diplomatik kaynaklar ise Azerbaycan’ın Usmanov meselesinin çözülmesini Fransız vatandaşlarının serbest bırakılmasıyla ilişkilendirdiğini öne sürüyor.

Azerbaycan tarafı kendisine yöneltilen baskı iddiasını reddediyor.

Bu nedenle Usmanov’un kişisel yaptırım dosyası, AB’nin Rusya politikası ile Fransa-Azerbaycan ilişkilerinin kesiştiği daha geniş bir diplomatik pazarlığa dönüşmüş durumda.

Letonya uzlaşmayı durdurdu

İki kişinin listeden çıkarılması karşılığında yaklaşık 3 bin kişi ve kuruluşa yönelik yaptırımların üç yıl uzatılması önerisi özellikle AB’nin doğu kanadında rahatsızlık yarattı.

Letonya mevcut uzlaşma formülüne karşı çıktı.

Baltık ülkeleri başta olmak üzere bazı üyeler, belirli kişilerin ulusal çıkarlar veya ikili diplomatik pazarlıklar nedeniyle yaptırım listesinden çıkarılmasının ileride benzer taleplerin önünü açabileceği görüşünde.

Ukrayna yönetimi de Usmanov ve Fridman’ın yaptırım listesinden çıkarılmasına karşı çıktı.

Bununla birlikte AB’de bireysel yaptırım listesinin yenilenmesi için 27 üye ülkenin tamamının onayı gerekiyor. Tek bir ülkenin itirazı bile kararın alınmasını engelleyebiliyor.

Bu nedenle sorun yalnızca iki milyarderin listede kalıp kalmayacağı değil. Uzlaşma sağlanamazsa çok daha geniş bir yaptırım listesinin hukuki süresinin sona ermesi riski bulunuyor.

Ekonomik yaptırımlar devam ediyor

Gece yarısı yaklaşırken kritik bir ayrım önem taşıyor.

Süresi dolabilecek rejim, AB’nin Rusya’ya uyguladığı bütün yaptırımlar değil.

Ticaret, enerji, finans, petrol taşımacılığı, çift kullanımlı teknolojiler ve bazı Rus finans kuruluşlarına yönelik sektörel ekonomik yaptırımlar ayrı bir hukuki çerçevede uygulanıyor.

AB bu ekonomik yaptırımların süresini haziran ayında bir yıl daha uzatarak 31 Temmuz 2027’ye taşıdı.

Dolayısıyla bugün bireysel yaptırım listesinin yenilenememesi halinde Rusya’ya yönelik genel ticari ve ekonomik yaptırım sistemi ortadan kalkmayacak.

Ancak yaklaşık 3 bin kişi ve kuruluş üzerindeki mal varlığı dondurma ve fon sağlama yasaklarının devamı açısından ciddi bir hukuki boşluk ortaya çıkabilecek.

Türkiye için yaptırım trafiği neden önemli?

Türkiye AB üyesi olmadığı için Avrupa Birliği yaptırımlarını otomatik olarak uygulamakla yükümlü değil.

Buna karşılık Türk şirketlerinin AB bankaları, sigorta kuruluşları, lojistik şirketleri veya Avrupa merkezli ticari ortaklarla yürüttüğü işlemlerde yaptırım listeleri doğrudan önem taşıyor.

Bir Rus şirket veya kişinin AB yaptırım listesinden çıkarılması; ödeme, finansman, sigorta, taşıma veya ticari sözleşmelerde Avrupa tarafının uyguladığı uyum kontrollerini değiştirebilir.

Ancak AB listesinden çıkmak küresel ölçekte bütün yaptırımların kalkması anlamına gelmiyor. ABD ve İngiltere başta olmak üzere farklı ülkelerin kendi yaptırım listeleri ve hukuki rejimleri bulunuyor.

Türkiye merkezli şirketler de son dönemde AB’nin Rusya yaptırım paketlerindeki üçüncü ülke listelerine dahil edildi. Bu nedenle Brüksel’deki karar yalnızca Rus kişi ve şirketleri değil, Rusya ile iş yapan üçüncü ülke şirketlerinin uyum politikalarını da yakından ilgilendiriyor.

Bu geceki müzakerelerin sonucu, AB’nin iki isim üzerindeki anlaşmazlığı çözerek yaklaşık 3 bin kişilik listeyi yeniden yürürlüğe koyup koyamayacağını belirleyecek.