Çin, küresel ticaretin kriz hattında hava ve deniz tatbikatı başlattı

Güney Çin Denizi’nde haftalardır yükselen gerilim, Çin’in yeni askerî hamlesiyle farklı bir aşamaya geçti. Çin Halk Kurtuluş Ordusu, Scarborough Sığlığı çevresindeki deniz ve hava sahasında ortak muharebe tatbikatı gerçekleştirdi.

Çin ordusunun Güney Harekât Komutanlığı, operasyonun bölgedeki mevcut durum ve bazı ülkelerin “barış ile istikrarı bozduğu” gerekçesiyle düzenlendiğini bildirdi. Açıklamada hangi ülkelerin hedef alındığı belirtilmedi.

Tatbikat kriz hattına taşındı

Çin’in Huangyan Adası olarak adlandırdığı Scarborough Sığlığı, Filipinler’in Luzon Adası’nın yaklaşık 200 kilometre batısında bulunuyor. Bölge, Filipinler’in münhasır ekonomik bölgesi içinde yer almasına rağmen Pekin de sığlık üzerinde egemenlik iddiasında bulunuyor.

Çin, 2012’de iki ülkenin gemileri arasında yaşanan uzun süreli karşılaşmanın ardından bölgenin fiilî kontrolünü ele geçirdi. Çin Sahil Güvenliği o tarihten bu yana sığlığın çevresinde düzenli olarak gemi bulunduruyor.

Yeni operasyon yalnızca devriye faaliyetiyle sınırlı kalmadı. Çin tarafı deniz ve hava unsurlarının birlikte kullanıldığı muharebe tatbikatıyla bölgedeki askerî hazırlık seviyesini yükseltti.

Güney Harekât Komutanlığı, temmuz ayından bu yana Scarborough çevresindeki devriyelerin artırıldığını da açıkladı. Tatbikat, Pekin’in bu hattaki askerî varlığını geçici değil, sürekli bir düzene dönüştürdüğü mesajını verdi.

Su topu krizi gerilimi yükseltti

Scarborough çevresinde temmuz ayında Çin ve Filipinler’e ait gemiler arasında yeni bir karşılaşma yaşanmıştı. Filipinler, Çin Sahil Güvenliğine ait bir geminin hükümete bağlı balıkçılık teknesine su topuyla müdahale ettiğini duyurmuştu.

Pekin ise Filipin gemilerinin Çin’in yetki alanına izinsiz girdiğini savundu. Çin tarafı, uygulanan önlemlerin yasal ve profesyonel olduğunu ileri sürdü.

Washington gelişmenin ardından Çin’in Güney Çin Denizi’ndeki faaliyetlerini “rahatsız edici” olarak nitelendirdi. ABD yönetimi, Filipinler’e yönelik savunma taahhütlerinin geçerli olduğunu yeniden vurguladı.

Son tatbikat, su topu krizinin üzerinden kısa süre geçtikten sonra geldi. Bu zamanlama, operasyonun rutin askerî hazırlığın yanı sıra Filipinler ve bölgedeki ortaklarına yönelik siyasi mesaj taşıdığı değerlendirmelerini güçlendirdi.

ABD’nin savunma taahhüdü riski büyütüyor

ABD ile Filipinler arasında 1951’den bu yana karşılıklı savunma anlaşması bulunuyor. Washington, Güney Çin Denizi’nde Filipinler’in silahlı kuvvetlerine, kamu gemilerine veya uçaklarına yönelik silahlı saldırıların anlaşmayı devreye sokabileceğini belirtiyor.

Bu güvence Scarborough çevresindeki her karşılaşmanın yalnızca Çin ve Filipinler arasında kalmaması riskini doğuruyor. Bölgede yaşanabilecek kontrolsüz bir çarpışma, ABD’nin de dahil olabileceği daha geniş bir güvenlik krizine dönüşebilir.

Filipinler son dönemde ABD’nin yanı sıra Japonya, Avustralya ve Kanada ile deniz ve hava tatbikatlarını artırdı. Çin ise bölge dışındaki ülkelerin Güney Çin Denizi’ne müdahil olmasının gerilimi yükselttiğini savunuyor.

Tarafların karşılıklı tatbikatları, devriyeleri ve askerî konuşlandırmaları artırması, bölgede yanlış hesaplama riskini büyütüyor. Gemilerin ve uçakların birbirine yakın hareket ettiği operasyonlarda küçük bir temas dahi diplomatik krize dönüşebilir.

Ticaret yolları baskı altında

Güney Çin Denizi, Asya ile Avrupa, Orta Doğu ve Amerika arasındaki en önemli deniz taşımacılığı güzergâhlarından biri. Enerji ürünleri, sanayi hammaddeleri, elektronik parçalar ve tüketim malları taşıyan binlerce gemi bu sulardan geçiyor.

Scarborough Sığlığı ana ticaret rotalarının doğrudan üzerinde bulunmasa da Güney Çin Denizi’ndeki askerî güç mücadelesinin önemli merkezlerinden birini oluşturuyor. Bölgede gerilimin kalıcı hâle gelmesi deniz taşımacılığı maliyetlerini, sigorta primlerini ve tedarik zinciri planlarını etkileyebilir.

Sığlık aynı zamanda zengin balıkçılık alanları nedeniyle Filipinli balıkçılar için ekonomik önem taşıyor. Çin gemilerinin bölgede kurduğu kontrol, balıkçılık faaliyetleri ve yerel geçim kaynakları üzerinde de baskı yaratıyor.

Enerji ve ticaret rotaları açısından taşıdığı ağırlık, Scarborough çevresindeki askerî hareketliliği bölgesel bir egemenlik anlaşmazlığının ötesine taşıyor.

Manila’nın yanıtı bekleniyor

Filipinler yönetimi, Çin’in son ortak hava ve deniz tatbikatına ilişkin ilk saatlerde resmî bir açıklama yapmadı. Manila’nın diplomatik protesto verip vermeyeceği ve bölgeye yeni gemi ya da uçak gönderip göndermeyeceği izlenecek.

ABD’nin tatbikata ilişkin açıklaması da gerilimin yönü açısından belirleyici olacak. Washington’un bölgede Filipinler’le yeni bir ortak devriye düzenlemesi, Çin’in yeni karşılık vermesine yol açabilir.

Önümüzdeki günlerde Scarborough çevresindeki Çin gemilerinin sayısı, hava devriyelerinin devam edip etmemesi ve Filipinler’in sahadaki varlığı takip edilecek. Asıl risk, karşılıklı güç gösterisinin kalıcı bir askerî yığınağa dönüşmesi olacak.