Romanya’nın son çalışan nükleer reaktörü de kapanıyor
Romanya’da haftalardır büyüyen Tuna krizi yeni aşamaya geçti. Rekor düşük su seviyesi nedeniyle önce bir reaktör devreden çıkmış, ardından son çalışan ünite için kritik eşik uyarısı yapılmıştı. Şimdi ikinci reaktör de kontrollü biçimde şebekeden ayrılıyor.
Tuna Nehri’ndeki kuraklık, Romanya’nın enerji sistemini doğrudan vurmaya devam ediyor. Çernavoda Nükleer Santrali’nde çalışan son reaktörün de düşük su seviyesi nedeniyle kontrollü olarak devreden çıkarılması süreci başladı.
Böylece yaklaşık iki haftadır adım adım büyüyen kriz kritik noktaya ulaştı. Temmuz sonunda ilk reaktör devre dışı kalmış, ardından su seviyesinin son çalışan reaktör için de tehlikeli sınıra yaklaştığı açıklanmıştı. Bugünkü gelişmeyle birlikte o risk fiilen gerçekleşmiş oldu. ([
Kriz 30 Temmuz’da iki reaktörün kapanmasıyla başladı
Tuna’daki su seviyesinin sert biçimde gerilemesi ilk olarak temmuz sonunda Çernavoda’daki üretimi vurdu.
30 Temmuz’da Romanya’daki iki reaktörün de aynı anda devre dışı kalması, ülkenin elektrik üretiminde ciddi bir açık yaratmıştı. Her biri yaklaşık 706 megavat gücündeki üniteler normal koşullarda Romanya’nın elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 20’sini karşılıyor.
O dönemde Tuna’nın debisi tarihsel dip seviyelere yaklaşırken, sıcak hava nedeniyle klima kullanımının artması enerji sistemindeki baskıyı daha da büyütmüştü. ([Dünya Gazetesi][2])
Son reaktör için yalnızca 3 santimetre kalmıştı
Krizin ikinci kritik aşaması 11 Ağustos’ta ortaya çıktı. Tuna’nın Çernavoda’daki su seviyesi eksi 227 santimetreye kadar gerilerken santralin çalışması için kritik eşik eksi 230 santimetre olarak açıklanmıştı. Böylece son çalışan reaktörün devreden çıkmasına yalnızca 3 santimetrelik marj kalmıştı.
Yetkililer, nehir seviyesindeki düşüşün sürmesi halinde reaktörün birkaç gün içinde kapatılabileceğini açıklamıştı. Bugünkü gelişme, o tahminin gerçekleştiğini gösteriyor.
Nehri yönlendirmek için olağanüstü yöntemler denendi
Romanya, son çalışan reaktörü mümkün olduğunca uzun süre devrede tutabilmek için alışılmışın dışında yöntemlere başvurdu.
Tuna’daki akışı santralin soğutma kanalına yönlendirmek amacıyla nehir yatağındaki engeller kontrollü patlamalarla temizlendi. Ardından kaya yüklü mavnaların batırılması ve tarama çalışmalarıyla suyun yönünün değiştirilmesi denendi.
Bu müdahalelerin amacı, reaktörün çalışmasını birkaç gün daha uzatabilecek kadar ek su sağlamaktı. Ancak Tuna’daki düşüş devam etti ve alınan önlemler kalıcı çözüm oluşturamadı.
Romanya enerji açığını kömür ve ithalatla kapatacak
Son reaktörün de devre dışı kalmasıyla Romanya’nın enerji arzındaki açık büyüyor.
Hükümet bu açığı azaltmak amacıyla 330 megavatlık linyit santralini yeniden devreye aldı. Rüzgâr ve hidroelektrik üretiminden daha fazla yararlanılması planlanırken, komşu ülkelerden elektrik ithalatı da önemli seçeneklerden biri haline geliyor.
Romanya’nın sınır ötesi elektrik bağlantılarında yaklaşık 4 bin megavatlık kapasite bulunuyor. Ancak bölgedeki diğer ülkelerin de sıcak hava ve kuraklık nedeniyle enerji sorunları yaşaması, ithalatın her koşulda kolay olmayabileceğini gösteriyor.
Sanayi için elektrik kesintisi seçeneği masada
Romanya hükümeti ağustos ayı için daha önce enerji acil durumu ilan etmişti.
Vatandaşlardan özellikle akşam saatlerinde elektrik tüketimini azaltmaları istenirken, arz-talep dengesinin daha da bozulması halinde büyük sanayi tüketicilerine kademeli elektrik kesintisi uygulanması seçeneği de hazırlanan acil durum planları arasında bulunuyor.
Bu ihtimal, Tuna’daki kuraklığın yalnız enerji üretimini değil sanayi faaliyetlerini de doğrudan etkileme potansiyeli taşıdığını gösteriyor.
Tuna krizi artık bölgesel enerji sorununa dönüşüyor
Romanya’daki gelişmeler tek başına bir santral sorunu olmaktan çıkmış durumda.
Aynı kuraklık Macaristan’daki Paks Nükleer Santrali’nin üretimini de sert biçimde azaltmıştı. Tuna’daki seviyenin bir miktar yükselmesi üzerine Paks’ta bir türbin yeniden devreye alınmaya başlanırken, bölgedeki enerji dengesi hâlâ kırılgan kalıyor. ([Reuters][5])
Romanya açısından ise bugünkü kapanma süreci kritik bir dönüm noktası. İlk aşamada düşük su seviyesi üretimi sınırlamış, ardından son reaktör için santimetrelerle ölçülen bir eşik oluşmuştu. Şimdi ise ülkenin nükleer üretimi yeniden tamamen devre dışı kalma riskiyle karşı karşıya.
Tuna’daki su seviyesi toparlanmadığı sürece Romanya’nın kömür, yenilenebilir enerji ve elektrik ithalatına daha fazla bağımlı hale gelmesi bekleniyor.
