26 °C

Yatırımlar yeterince teşvik ediliyor mu? -3-

Yatırımlar yeterince teşvik ediliyor mu? -3-

 

Hasan AKDOĞAN

Önceki iki makalemde, yatırım teşvik genel bilgisinin yanı sıra sağlanan kolaylıklardan, mahrece iade-kullanılmış makine ve teçhizat ithalatı-devir, satış, ihraç ve kiralama gibi konularda açıklamalarda bulunmuştum. Bu makalemde ise; kaldığımız yerden konun başka boyutlarına bakacağım.

Kıymet, miktar, adet ve menşe ülke farklılıkları

İthal edilecek eşya ile yurtdışından temin edilecek makine ve teçhizat listesinde kayıtlı eşyanın cins, nevi, nitelik ve adedinde hiçbir farklılık olmaması hususu önemlidir. Yükümlülerce gümrüğe ibraz edilen yurtdışından temin edilecek makine ve teçhizat listesi ile sevk faturası arasında kıymete veya menşe ülkeye yönelik değişiklik olması halinde;

Gümrük idarelerince, kalem bazında %30'a kadar (30 dahil) kıymet farklılıklarında 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 23 ila 31'inci maddeleri göz önünde bulundurularak ve fatura kıymeti esas alınarak işlem yapılıyor.

Kalem bazında %30' un dışında kalan kıymet farklılıklarında teşvik belgesini düzenleyen ilgili merci tarafından (Hazine Müsteşarlığı veya ilgili sanayi odası) makine ve teçhizat listesinde gerekli düzeltmenin yapılması sağlanıyor.

Menşe ülke ile ilgili olarak meydana gelebilecek değişiklikler için, makine ve teçhizat listesinde herhangi bir değişiklik istenilmeden ithal işlemi gerçekleştirilebiliyor.

Kısmi ithalatta, yurt dışından temin edilecek makine ve teçhizat listesinde belirtilen adet ve miktara bağlı kalınıyor.

Yurt dışından temin edilecek makine ve teçhizat listesinde; set, ünite, komple tesis ve bunun gibi ifadelerle tanımlanan ancak, bir defada ithal edilemeyen ve ayrıntılı dökümü yapılamayan makine ve teçhizatın adet ve miktarı aynı kalmak kaydıyla ithalatına izin verilebiliyor.

Kısmi ithalatı yapılacak eşyanın faturaları, yatırımcı firmalar tarafından tasdik edilir ve gümrük idarelerine bu faturalarla birlikte kısmi ithalatı yapılacak eşyanın yurt dışından temin edilecek makine ve teçhizat listesinin hangi kalemine (set, ünite veya komple tesis) ait olduğuna ilişkin taahhütname verilip, söz konusu eşyanın kıymeti üzerinden düşüm yapılarak ithalat işlemi gerçekleştirilebiliyor.

Bu tür işlemler sonucunda gerçekleştirilen kısmi ithalatın kalem bazındaki toplam kıymetinin, yurt dışından temin edilecek makine ve teçhizat listesinde kayıtlı o kaleme ait toplam kıymet üzerinden %30 oran içerisinde (30 dahil) kalmasına dikkat ediliyor.

Teşvik belgesi süresi ve beyannameler

İthalat sırasında, teşvik belgesinin geçerlilik süresine (ek süreler de dahil) dikkat edilir. Sona ermiş teşvik belgesine istinaden, hiçbir şekilde beyanname tescil ve kabul işlemi yapılmıyor. Teşvik belgesi kapsamındaki makine ve teçhizat ithalatının yatırım süresi içerisinde sonuçlandırılmaması durumunda, yatırım süresi içerisinde kambiyo mevzuatında yer alan ödeme şekillerinden herhangi biri ile ithalat işlemlerine başlanılmış veya bedeli kısmen veya tamamen ödenmiş olduğunun tevsik edilmesi halinde, yatırım mallarının ithaline yatırım süresi bitiş tarihini izleyen 4 ay içerisinde doğrudan gümrük idareleri tarafından izin veriliyor. Teşvik belgesi kapsamı yatırım eşyasının ithaline ilişkin yükümlülerce yapılacak taleplerde, teşvik belgesi ile yurt dışından temin edilecek makine ve teçhizat listesinin aslı olmadan beyannamenin tescil ve kabul işlemi yapılamıyor.

Beyannamenin tescili ve kabulü sırasında beyan edilen eşyanın, yurt dışından temin edilecek makine ve teçhizat listesinde kayıtlı olması gerekiyor. Aksi takdirde, söz konusu eşya belge kapsamında değerlendirilmiyor.

Beyannamenin tescili ve kabulünden sonra yapılacak işlemler

Muayene ile görevli memurca eşyanın tespiti ve tahakkuku yapıldıktan sonra uygunluğunun görülmesi durumunda, yurt dışından temin edilecek makine ve teçhizat listesinin aslına gerekli meşruhat düşülerek yükümlüye iade ediliyor.

Fatura ile yurt dışından temin edilecek makine ve teçhizat listesi arasında kıymet ve miktar yönünden farklılık bulunması halinde;

a) Kıymete yönelik kalem bazında %30'a kadar (30 dahil) farklılık için, 4458 sayılı Gümrük Kanunu göz önüne alınmak kaydıyla yurt dışından temin edilecek makine ve teçhizat listesinin üzerinde herhangi bir düzeltme yapılmasına gerek kalmadan ithal işlemi, fatura kıymeti esas alınarak gerçekleştiriliyor.

b) %30'u aşan farklılıklar için yurt dışından temin edilecek makine ve teçhizat listesinde teşvik belgesini düzenleyen ilgili merci tarafından (Hazine Müsteşarlığı veya ilgili sanayi odası) gerekli düzeltme yapıldıktan sonra işlem sonuçlandırılıyor.

c) %30'u aşan fazlalığa isabet eden katma değer vergisi ve varsa gümrük vergisinin yükümlü tarafından peşin ödenmesinin talep edilmesi durumunda yurt dışından temin edilecek makine ve teçhizat listesinde herhangi bir değişikliğe gerek kalmadan bu tutarlar tahsil edilerek, ithalata izin verilebiliyor.

Menşe ülke farklılığında, yurt dışından temin edilecek makine ve teçhizat listesinin üzerinde herhangi bir düzeltmeye gidilmeden işlem tamamlanabiliyor.

4458 sayılı Gümrük Kanunu gereğince; gümrük idaresince tescil edilmiş veya kabul edilmiş beyanname, ait olduğu eşyanın vergileri ve para cezalarından dolayı taahhüt niteliğinde beyan sahibini bağlayacağından, teşvik belgeli işlemlerde de beyanla beyan konusu eşyanın birbirine uyumlu olması esastır. Ancak beyanla beyan konusu eşyanın uyumuna karşın, yurtdışından temin edilecek makine ve teçhizat listesi ile beyan olunan eşya arasında nitelik yönünden farklılık bulunması durumunda söz konusu listenin beyana uygun olarak teşvik belgesini düzenleyen ilgili merci tarafından (Hazine Müsteşarlığı veya ilgili sanayi odası) düzeltilmesini müteakip işlem ikmal edilebiliyor.

Hazine Müsteşarlığınca onaylanan teminatlı ithal edilecek makine ve teçhizat listesine istinaden yapılacak ithalat için;

a) Beyanname tescili sırasında, Gümrük Müsteşarlığının (Gümrükler Kontrol Genel Müdürlüğü) uygunluk yazısı ve Hazine Müsteşarlığınca onaylı teminatlı ithal edilecek makine ve teçhizat listesi aranıyor.

b) Alınacak teminat tutarı; yürürlükteki İthalat Rejimi Kararında öngörülen oranda gümrük vergisi ve katma değer vergisi ile bunlara ait faizi kapsayacak şekilde olacaktır. Gümrük vergisi muafiyetinin öngörülmemesi halinde ise, bu husus katma değer vergisinin tahakkukunda dikkate alınır. Ancak, teminatlı ithalat işleminde, teminatlı ithal edilecek makine ve teçhizat listesinde kayıtlı eşyanın, teşvik belgesine dahil edilmesi halinde bile gümrük vergisi veya katma değer vergisinin birinin veya her ikisinin yatırım teşvik mevzuatına göre muafiyet ve istisna kapsamı dışında tutulacak olması halinde, muafiyet ve istisna uygulanmayarak vergi peşin alınıyor.

Daha önceki yıllara ait bakanlar kurulu kararlarına istinaden düzenlenmiş teşvik belgeleri için uygulanabilecek hükümler

Daha önceki yıl kararlarına göre teşvik belgesine bağlanan yatırımlarla ilgili uygulamalara, teşvik belgesinin istinat ettiği karar ile diğer ilgili kararlarda belirtilen hükümler çerçevesinde devam olunacağı anlaşılıyor. Talep edilmesi halinde bu Tebliğin istinat ettiği Kararın lehe gelen hükümleri uygulanabiliyor. Ancak ithal eşyası için kayıtlı bulunduğu yurtdışından temin edilecek makine ve teçhizat listesinde gümrük vergisi ve fon öngörülmüş olması halinde bu vergi ve fon tahsil ediliyor.

Yatırımlarda devlet yardımları hakkındaki karar ve tebliğ hükümlerinin ihlali halinde gümrük idarelerince yapılacak işlemler

Gerek yürürlükte olan karar ve tebliğ, gerekse daha önceki karar ve tebliğ hükümleri gereğince teşvik belgesi kapsamında yurt dışından getirilerek serbest dolaşıma sokulan makine ve teçhizatın tümünün veya bir bölümünün ithal tarihi üzerinden istinat ettiği karar ve tebliğlerde belirtilen süre geçmeden izinsiz olarak satışı, devri veya temlikinin tespiti halinde ithalat sırasında uygulanan destek unsurları 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun çerçevesinde geri alınıyor.

İthal makine ve teçhizatın tümünün veya bir bölümünün ithal tarihi itibariyle süre dolmadan izinsiz olarak satışı, devri veya temliki ile ilgili fiillerin 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğinden, teşvik belgesinin iptal edildiği veya belge kapsamındaki makine ve teçhizat için destek unsurlarının kaldırıldığı hallerde;

a) Yararlanılan destek unsurlarının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkındaki Kanun çerçevesinde tahsili sağlanıyor.

b) Yatırımcıların haklı bir neden olmaksızın, tahsis amacına yönelik olarak ithal ettikleri eşyayı, ithal amacı dışında yatırım teşvik belgesinde belirtilen şartlara aykırı veya izinsiz olarak kullandıkları veya sattıklarının tespiti halinde, 5607 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin 6 ncı fıkrası hükmüne muhalefet nedeniyle suç duyurusunda bulunuluyor.

c) Yukarıda belirtilen eylemden dolayı aynı zamanda ceza koyan diğer yasa hükümlerinin

de ihlali halinde (evrakta sahtecilik suçlarında TCK hükümleri gibi) söz konusu yasa hükümleri uyarınca işlem yapılıyor.

Netice olarak; yatırım teşvik kurallarının ihlal edilmesi halinde uygulanacak cezaların ağırlığı dikkate alındığında, söz konusu süreçte atılan her adımın önemi kendisini hissettiriyor ve başlangıçtan itibaren önemli bir planlamanın yapılmış olması halinde sistemin yararlı olacağı anlaşılıyor.

 

Güncel gelişmelerden anında haberdar olun!
dunya.com'a girmeden de haberleri takip edebilirsiniz.