Üç ayda yarım milyon genç NEET’e düştü
Mevsimsellikten arındırılmış manşet işsizlik oranı, temmuz-eylül döneminde önceki çeyreğe göre sadece 0,1 puan artarak yüzde 8,1 oldu. Umutsuzlar ve eksik istihdamdakilerle birlikte geniş tanımlı işsizlerin sayısı ise 12,6 milyon kişi ve oranı yüzde 30,9’la tarihi en yüksek düzeylerinden birine ulaştı, özellikle kadınlarda yüzde 40,2 ile rekor düzeyde.
Sadece aktif iş arayanların esas alındığı dar tanımdaki işsizlik oranı yılın üçüncü çeyreğinde de yerinde sayarken, umudunu yitirip iş aramayı bırakmışlar ile tam zamanlı iş bulamayan, düzensiz ve yetersiz sürelerle çalışanları da kapsayan ve piyasadaki gerçek işgücü ataletini gösteren geniş tanımlı işsizlik (âtıl işgücü) tarihi en yüksek düzeylerinden birine ulaştı.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) ankete dayalı tahmin yöntemiyle gerçekleştirdiği Hane halkı İşgücü Araştırması’nın temmuz-eylül dönemine ait mevsimsellikten arındırılmış verilerine göre; ülke genelinde 15 ve daha yukarı yaştaki nüfus 3’üncü çeyrekte 183 bin kişi artarak 67 milyon 105 bin kişi olurken, bunun içinde iş gücüne dâhil olanların sayısı ise 17 bin kişi azalarak 35 milyon 304 bine geriledi. İşgücünün 32 milyon 434 bininin istihdamda olduğu, aktif iş arayanları baz alındığında işsiz sayısının ise 46 bin kişi artarak 2 milyon 870 bine yükseldiği tahmin edildi. Buna göre de nisan-haziran dönemini kapsayan 2’nci çeyrekte yüzde 8 olan manşet işsizlik oranı 0,1 puan artarak yüzde 8,1 düzeyine çıktı. 3’üncü çeyrek itibarıyla söz konusu işsizlik oranı erkeklerde yüzde 6,8 kadınlarda yüzde 10,7 olarak ölçüldü. Bu verilere göre iş gücüne katılma oranı çeyreklik bazda 0,2 puan düşerek yüzde 52,6, istihdam oranı da 0,3 puan düşerek yüzde 48,3 oldu.
TÜİK verilerine göre, 15- 24 yaş grubunu kapsayan genç nüfusta işsizlik oranı önceki çeyreğe göre 0,1 puanlık artışla yüzde 14,1 oldu. Bu yaş grubunda işsizlik oranı; erkeklerde yüzde 10,4, kadınlarda ise yüzde 21,3 olarak tahmin edildi.
Mevsim etkisinden arındırılmış verilere göre istihdam edilenlerin sayısı önceki çeyreğe göre tarım sektöründe 58 bin kişi, sanayi sektöründe 133 bin kişi azalırken inşaat sektöründe 9 bin, hizmet sektöründe 120 bin kişi arttı. İstihdam edilenlerin yüzde 13,6’sı tarım, yüzde 19,3’ü sanayi, yüzde 6,8’i inşaat, yüzde 60,3’ü ise hizmet sektöründe yer aldı.
İstihdam edilenlerden referans döneminde işbaşında olanların, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi önceki çeyreğe göre değişim göstermeyerek 42,3 saat olarak gerçekleşti.
5,3 milyon umudu tüketmiş
Anketin referans dönemindeki belirlemelerde; çalışma çağındaki kişilerden iş aramasa bile çalışmaya hazır olanlar veya iş bulma umudunu yitirdiği için iş aramayı bırakanlar dahil çalışmaya hazır bekleyen kesimi ifade eden “potansiyel iş gücü” de 3’üncü çeyrekte 5 milyon 340 bin kişi olarak hesaplandı.
Potansiyel işgücü; referans haftasında ne istihdamda ne de işsiz olan çalışma çağındaki kişilerden; iş arayan ancak kısa süre içerisinde işbaşı yapabilecek durumda olmayanlarla, iş aramadığı halde çalışma isteği olan ve kısa süre içerisinde işbaşı yapabilecek durumda olan kişilerden oluşuyor. İşbaşı yapabilecek olup iş bulacağına inanmadığı için iş aramayanlar, çeşitli nedenlerle bir iş aramayan, ancak 2 hafta içinde işbaşı yapmaya hazır olduğunu belirten kişiler, son dört hafta içinde en az bir iş arama kanalını kullanan ancak iki hafta içinde işbaşı yapamayacak olan kişiler bu kategoride. Kamuoyunda daha çok “umutsuzlar” olarak bilinen bu kesim iş gücü dışında sayıldıkları için ne istihdamda ne de işsiz kategorisinde yer alıyorlar.

4,4 milyon düzensiz çalışan
TÜİK’in belirlemelerinde tam zamanlı iş bulamayan, çeşitli işlerde ancak yetersiz sürelerle çalışma olanağı bulabilen, düzenli çalışma ve gelir imkânı arayan kişilerin sayısı, 3’üncü çeyrek itibarıyla 4 milyon 367 binle küçük bir ülke nüfusu kadar. Toplam istihdamın 62 bin kişi azaldığı 3’üncü çeyrekte 374 bin kişi artan bu kesim, manşet işsiz sayısının bir buçuk katı düzeyinde. “Zamana bağlı eksik istihdam” olarak tanımlanan bu kategorideki kişiler, toplam istihdamın yüzde 13,5’ini, iş gücünün de yüzde 12,4’ünü oluşturuyor. Hane halkı işgücü anketinde; esas işinde ve diğer işinde/işlerinde toplam olarak 40 saatten daha az süre çalışmış olup, daha çok gelir amacıyla daha fazla süre çalışmak istediğini belirten ve mümkün olduğunda çalışmaya başlayabilecek kişiler “zamana bağlı eksik istihdam”; bu kapsamda yer almamak koşuluyla referans haftasında istihdamda olan ve son 4 hafta içinde mevcut işini değiştirmek için ya da buna ek olarak bir iş aramış olan ve böyle bir iş bulursa iki hafta içinde çalışmaya başlayabilecek olan kişiler ise “yetersiz istihdam” kapsamında yer alıyor.
Geniş tanımda 12,6 milyon işsiz %30,9 düzeyinde işsizlik oranı
TÜİK verilerine dayalı hesaplama, resmî dar tanımda ölçülen manşet işsiz sayısına zamana bağlı eksik istihdamdakiler ve potansiyel iş gücünün de eklenmesi ile oluşan geniş tanımlı işsiz kitlesinin önceki çeyreğe göre 409 bin kişi artarak 12 milyon 577 bin kişiye ulaştığını gösteriyor. TÜİK’in “âtıl işgücü” olarak tanımladığı bu kişilerin sayısı, potansiyel işgücü de eklenmiş geniş tanımlı işgücü sayısına oranlandığında geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 30,9 çıkıyor. Geçen yıl 3’üncü çeyrekte yüzde 30,5 düzeyinde bulunan bu oran, bu yıl 2’nci çeyrekte yüzde 29,9’a inmişti. Âtıl işgücü oranı, şu ana kadarki en yüksek düzeyine ise yüzde 32 ile 2025 yılının II. çeyreğinde ulaşmıştı.
Temmuz-eylül dönemi itibarıyla dar ve geniş tanımlı işsizlik oranı arasında 22,8 puanlık fark bulunuyor. Manşet (dar tanımlı) işsizlik ile geniş tanımlı işsizlik (âtıl işgücü) arasındaki makasın açılması, istatistiksel yöntemdeki sıkı tanımlama kuralları ile piyasadaki gerçek işgücü ataletinin (sosyal olgunun) farklılaşmasından kaynaklanıyor. Ekonomik durgunluk veya belirsizlik dönemlerinde manşet işsizlik yatay kalsa bile geniş tanımlı işsizlik yükseliyor.
“Genç ataleti” derinleşiyor
Üçüncü çeyrek işgücü verileri, Türkiye ekonomisinin en yumuşak karnı olan “genç ataleti”ndeki derinleşmeyi tüm çıplaklığıyla ortaya koydu. Türkiye’nin genç nüfus havuzu daralırken, üretim ve eğitim dışında kalan gençlerin sayısındaki tırmanış devam ediyor. 15-24 yaş grubundaki toplam genç nüfus bir önceki çeyreğe göre, yüzde 0,2 oranında 18 bin kişi, geçen yılın aynı çeyreğine göre de yüzde 0,8 oranında 95 bin kişi azalarak 11 milyon 394 bine gerilerken ne eğitimde ne de istihdamda olan (NEET) gençlerin sayısı önceki çeyreğe kıyasla yüzde 20 oranında 507 bin kişi, yıllık bazda ise yüzde 4,2 oranında 123 bin kişi artarak 3 milyon 45 bine ulaştı. Toplam genç nüfus küçülürken âtıl kesimin büyümesinin yarattığı çifte etkiyle, genç nüfus içindeki NEET oranı bir önceki çeyrekteki yüzde 22,2’den 4,5 puanlık sıçramayla yüzde 26,7’ye çıktı; geçen yılın aynı döneminde bu oran yüzde 25,4 düzeyindeydi.
Eğitim düzeyine göre dağılıma bakıldığında ise diploma seviyesi yükseldikçe işsizlik ve atalet riskinin de büyüdüğü çarpıcı bir tablo göze çarpıyor. 15-24 yaş grubundaki gençler arasında kendi eğitim kademesi içinde ne eğitimde ne de istihdamda olma oranının en yüksek olduğu kesim, yüzde 89,5’le okuma yazma bilmeyenler. Bu kesimi yüzde 39,6 ile yükseköğretim mezunları izliyor. Söz konusu oran; genel lise mezunlarında bu oran yüzde 31,2, doğrudan ara eleman olarak piyasaya kazandırılması hedeflenen mesleki veya teknik lise mezunlarında yüzde 29,8 düzeyinde. En düşük oran ise yüzde 18,3’le lise altı eğitimlilerde.