Armatörler 18 yıl sonra ilk kez ‘cold laid up’a hazırlanıyor

Aysel YÜCEL

Karadeniz'de tica­ri gemilere yöne­lik insansız hava aracı saldırılarının şiddet­lenmesi, bölge ticaretinde krizi yeni bir boyuta taşıdı. Savaşın başlamasından bu yana saldırıya uğrayan ti­cari gemi sayısı 200'e yak­laşırken, artan can kayıp­ları güvenlik endişelerini zirveye çıkardı.

Armatör­lerin Rusya ve Ukrayna li­manlarına sefer konu­sunda daha temkinli dav­ranması nedeniyle yükler limanlarda, antrepolarda ve fabrikalarda birikme­ye başladı. Seferlerde ya­şanan aksamalar üzerine koster armatörleri gemile­rini "cold laid up" (uzun sü­reli hizmet dışı bekletme) uygulamasına hazırlarken, Koster Armatörleri ve İş­letmecileri Derneği (KOS­DER) de önceki akşam üyeleriyle olağanüstü top­lantı yaparak sektörün yol haritasını masaya yatırdı.

Krizin derinleşmesi ne­deniyle KOSDER, üyeleri­ni acil toplantıya çağırdı. Önceki akşam koster üye­si armatörlerin de katılı­mıyla geniş kapsamlı bir çevrim içi istişare toplan­tısı düzenlendi. Toplan­tıda hukukçular, sigorta uzmanları ve kulüp tem­silcileri de yer aldı.

Ticari gemilere yönelik saldırı­lar, savaş sigortaları, gemi adamlarının can güvenli­ği, uluslararası hukuk çer­çevesinde tazmin süreç­leri, sigorta uygulamaları ve navlun piyasasında ya­şanan gelişmeler ele alın­dı. Ayrıca hasat dönemin­de yük arzı dikkate alına­rak navlunların işletme maliyetlerinin altına düş­memesi için atılabilecek adımlar değerlendirildi. Toplantıda ortaya çıkan görüş ve önerilerin ilgili kamu kurumlarına iletil­mesi kararlaştırıldı.

DÜNYA'ya konuşan KOSDER Onursal Başka­nı Salih Zeki Çakır, özel­likle Karadeniz ve Akde­niz'de faaliyet gösteren küçük tonajlı koster filo­sunun ciddi baskı altında olduğunu söyledi. Çakır, "Yükler bekliyor, gemiler bekliyor. Güvenlik riski nedeniyle birçok armatör bölgeye sefer yapmak is­temiyor. Bu nedenle yük­ler limanlarda birikir­ken gemiler de çalıştırıla­madığı için 'cold laid up' (uzun süreli hizmet dışı bekletme) uygulamasına alınabilecek güvenli alan­lar aranıyor" dedi.

Uzayan krizde "cold laid up" kaçınılmaz

Gemilerin bekleme şek­linin krizin süresine göre değiştiğini anlatan Çakır, kısa süreli durgunluklar­da "hot laid up" (kısa süre­li hizmete hazır bekletme), uzun sürecek krizlerde ise "cold laid up" (uzun süre­li hizmet dışı bekletme) yönteminin tercih edildi­ğini söyledi.

"Hot laid up" (kısa süreli hizmete hazır bekletme) uygulamasında geminin personelinin bü­yük bölümünün görevde kaldığını, makinelerin ça­lışır durumda tutulduğu­nu ve geminin her an sefe­re çıkabilecek şekilde hazır bekletildiğini belirten Ça­kır, bu yöntemin daha çok birkaç haftalık veya birkaç aylık durgunluklarda uy­gulandığını ifade etti.

Krizin uzaması halinde ise maliyetleri minimuma indirmek amacıyla gemi­lerin "cold laid up" (uzun süreli hizmet dışı beklet­me) uygulamasına alındı­ğını dile getiren Çakır, şu bilgileri verdi: "Bu uygula­mada geminin ana ve yar­dımcı makineleri tama­men devreden çıkarılıyor.

Personel minimum sevi­yeye indiriliyor. Yakıt tü­ketilmiyor, işletme gider­leri mümkün olduğunca azaltılıyor. Bu yöntem kı­sa süreli değil, aylar hatta yıllar sürebilecek krizler için uygulanıyor. Ancak açıkta demirde 'cold laid up' uygulanamaz. Bunun mutlaka korunaklı liman­larda veya tersanelerde, gerekli izinler alınarak ya­pılması gerekiyor."

"Tersaneler pahalı, devlet çözüm üretmeli"

Türkiye'de gemilerin ‘cold laid up’ uygulamasına alınabileceği uygun alan­ların yetersiz olduğunu be­lirten Çakır, tersanelerin ise bu amaç için ekonomik olmadığını söyledi. Çakır, "2008 küresel finans kri­zinde bunun örnekleri ya­şandı.

O dönemde birçok gemi limanlarda ve belir­lenmiş bekleme bölgelerin­de uzun süre bağlı kaldı. Pi­re Limanı örneği uzun sü­re konuşulmuştu. Devletin belirli bölgeleri 'cold laid up' alanı oluşturması, ge­milerin güvenli şekilde az personelle bekletilmesini sağlaması gerekiyor. Tersa­neler tamir için var. Gemi­lerin 'cold laid up' amacıy­la tersaneye gitmesi hem maliyetleri artırıyor hem de tersanelerin kapasitesi­ni gereksiz şekilde meşgul ediyor"diye konuştu.

"İki-üç ay dayanılır, sonrası ağır olur"

Çakır, Kıyı Emniyeti Ge­nel Müdürlüğü ile Liman Başkanlıklarının uzun sü­reli beklemeye ilişkin pro­sedürleri bulunduğunu, sigorta kapsamının devam edebilmesi için gemilerin belirlenen teknik ve emni­yet kriterlerini karşılama­sının zorunlu olduğunu da vurguladı.

Sorunun bugün daha çok Karadeniz ve Akde­niz'de çalışan 3 bin-12 bin DWT arasındaki koster fi­losunu etkilediğini belir­ten Çakır, krizin uzaması halinde tablonun ağırla­şacağı uyarısında buluna­rak şunları kaydetti: "Bu­gün büyük tonajlı gemiler aynı ölçüde etkilenmiyor. Ancak küçük tonajlı ge­miler ciddi sıkıntı yaşıyor. İki-üç ay herkes dayanabi­lir ama altı ayı, bir yılı bu­lan bir kriz sektör üzerinde çok ağır hasar bırakır. Bu­gün yük var ama riski alıp o yükü taşıyacak gemi bul­mak giderek zorlaşıyor."

Karadeniz'de yaşanan güvenlik krizi, Türkiye'nin dış ticareti açısından da önemli risk oluşturuyor. Türkiye'nin Rusya ve Uk­rayna pazarları dış ticaret­te stratejik önemini koru­yor. Bu yılın ilk yarısında Türkiye'nin Rusya'ya ihra­catı yaklaşık 2,7 milyar do­lar, Ukrayna'ya ihracatı ise 2,1 milyar dolar oldu. Yılın ilk beş ayında Rusya'dan yapılan ithalat 17,3 milyar dolar, Ukrayna'dan yapılan ithalat ise 1,2 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Yükler limanlarda ve fabrikalarda yığıldı

UTİKAD Başkanı Bilgehan Engin, saldırıların konteyner ve kuru yük gemilerini etkilediğini belirterek, gerginliğin sürmesi halinde Köstence'nin ardından Türkiye limanlarında da tıkanıklık yaşanabileceğini söyledi. Bu hat için güçlü bir alternatif bulunmadığını vurgulayan Engin, liman ve antrepolardaki doluluğun lojistik maliyetlerini artıracağını ifade etti.

SEDEFED Başkan Yardımcısı Ayşem Ulusoy ise denizyolundaki aksamaların tedarik zincirinde belirsizliği artırdığını, yüklerin bir bölümünün karayoluna kayacağını ancak kapasite, sınır geçişleri ve gümrük işlemleri nedeniyle karayolunun denizyolunun yerini kısa vadede tamamen alamayacağını söyledi. Almark Logistics Genel Müdürü Onur Güvenler de henüz karayolunda fiili yük artışı görülmediğini, ancak navlun sorgularının hızlandığını belirtti.

"Cold laid up" (uzun süreli hizmet dışı bekletme) nedir?

-Geminin ana ve yardımcı makineleri tamamen devreden çıkarılır.

-Mürettebat asgari seviyeye indirilir.

-Yakıt tüketimi ve işletme giderleri minimum seviyeye çekilir.

-Gemi aylar hatta yıllar boyunca sefere çıkarılmadan bekletilebilir.

-Uygulama yalnızca korunaklı limanlarda veya izin verilen bekleme alanlarında yapılır.

Armatörler Birliği'nden uluslararası denizcilik örgütlerine acil çağrı

Türk Armatörler Birliği (TAB), Karadeniz'de ticari gemilere yönelik saldırılar sonrası başta BIMCO, ICS, INTERTANKO ve INTERCARGO olmak üzere yaklaşık 10 uluslararası denizcilik kuruluşunu ortak tavır almaya davet etti.

DÜNYA'ya konuşan TAB Genel Sekreteri Hüseyin Çınar, birlik tarafından hazırlanan çağrı yazılarının uluslararası örgütlere de iletildiğini belirterek, "Sivil ticaret gemileri ve gemi insanlarının korunması konusunda küresel denizcilik camiasının ortak hareket etmesi gerekiyor" dedi. TAB, yayımladığı kınama mesajında da ticaret gemilerini hedef alan saldırıları en güçlü şekilde kınayarak, uluslararası denizcilik kuruluşlarını güçlü dayanışma göstermeye ve gemi insanlarının güvenliği için somut adımlar atmaya çağırdı.