Kirleten ödeyecek ekonomiye ek 1 milyar dolar gelecek

Recep ERÇİN

Türkiye adım adım depozi­to sistemine geçiyor. De­pozitosu Olan Ambalaj­lar (DOA) Sistemi'nin ilk fazı olan yerli ve milli yazılım, makine üre­timi ve pilot bölge uygulamaların­dan sonra 1 Temmuz 2026 itibarıy­la ikinci faza geçildi. Geçen 2 hafta­lık süreçteki gelişmeleri aktarmak üzere bir basın sohbet toplantısı düzenleyen Çevre, Şehircilik ve İk­lim Değişikliği Bakanlığına bağlı Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) Baş­kanı Nurullah Öztürk, entegrasyon döneminin 2 yıl süreceğini bildirdi.

Öztürk, sistemin şu anda herhangi bir şekilde depozito ücreti maliye­ti doğurmadığını, finansmanın ise yine GEKAP kapsamında “kirleten öder” anlayışıyla sağlandığını ve merkezi bütçeye herhangi bir yük getirilmediğini önemle ifade etti.

Amaçlarının Türkiye’de yıllık orta­ya çıkan 25 milyar adet içecek am­balajının tamamını sisteme kazan­dırmak olduğunu anlatan Öztürk, “Alüminyum, pet ve cam olmak üzere üç çeşit içecek ambalajı mev­cut. Ambalajlar toplanmadığın­da çevre kirliliğine neden oluyor. Dünyada da depozito sistemini uy­gulayan örnek ülkeler var. Almanya bunlardan biri ama biz dünyadan farklı bir iş yaptık. Sistemimiz ta­mamen yerli ve milli kaynaklarla oluşturuldu. Diğer ülkeler de bizi izliyorlar. Bu bakımdan sistemin ihracatı gündeme gelebilir” bilgile­rini paylaştı.

İşletmelerin ağırlığı daha fazla

DOA Sistemi’nde makinelere bir ambalaj atıldığında üzerinde yer alan etiketteki barkodun okundu­ğunu kaydeden Öztürk, halihazır­da hem yurt içinde üretilen ürün ambalajlarına hem de yurt dışın­dan gelenlere barkod basıldığını söyledi. Etiketi sahte olan amba­lajları makinelerin almadığını ve­ya alma durumu olsa bile ödeme gerçekleşmediğini belirten Öz­türk, “ATM gibi doğrulama birimi var” dedi. Sistem sayesinde hem çevre kirliliğinin önüne geçildiği­ni hem de ambalajı üretmek için gerekli hammaddenin yerli atık­lardan tedarik edildiğini kayde­den Öztürk, “Sağlıkla ilgili olarak bakıldığında plastikler doğada çö­zünmüyor. Bunları balıklar yiyor. Onları da biz tüketiyoruz” ifadele­rini kullandı.

Öztürk, entegrasyon sürecinde esas ağırlığın bireylerden ziyade işletmelere kayacağını not etti. Bu­na göre, 25 milyarlık ambalajın 16 milyar adetlik kısmı otel, restoran gibi işletmelerde ortaya çıkıyor.

Yüzde 65’i sadece üç ilden

Otel ve restoranlar başta olmak üzere işletmeler sisteme dahil ol­duğunda artık depozitosu olan ürünü çöpe atamayacaklarını ve bunun yaptırımı olacağını anla­tan Öztürk, giren ve çıkan ürünle­rin takip edileceğini, toplama iş­leminde ise kapsamlı bir lojistik operasyonunun hayata geçeceği­ni belirtti. İşletmelerin ambalaj­larının toplu alınacağını ve ope­ratörler vasıtasıyla bu işlemlerin gerçekleştirileceğini vurgulayan Öztürk, İstanbul, İzmir ve Antal­ya’nın toplam ambalajın yüzde 65’ini barındırdığı bilgisini aktar­dı.

Geçen 15 günlük süreçte DOA uygulamasının 2,5 milyon indir­meye ulaştığını ifade eden Öztürk, 4 yıl sonra 35 milyona ulaşmayı hedeflediklerini söyledi. Öztürk’e göre, 25 milyar adet ambalaj DOA üzerinden ekonomiye kazandırıl­dığında yıllık 1 milyar dolarlık bir büyüklük ortaya çıkarken, 20-25 bin de ilave istihdam sağlanacak.

Depozito bedeli alınmıyor su zammının DOA ile ilgisi yok

DOA’nın devreye alınmasıyla ambalajlı suya gelen zamlara ilişkin bir soruyu yanıtlayan TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk, “Biz şu anda depozito bedeli almıyoruz. Bedel de ödemiyoruz. Teşvik bedeli ödüyoruz. İçecek üreticisi zaten GEKAP (Geri Kazanım Katılım Payı) bedeli ödüyor. Mantık şu; kirleten öder. Depozito katılım bedeli olduğunda herkes istediği anda iade noktası bulduğunda depozito bedeli alacak. Avrupa'daki gibi A marka su KDV dahil 30 lira, depozito bedeli 3 lira şeklinde olacak. O zaman o ürünün ambalajını getirip ödemenizi geri alırsınız. Biz şu anda ona geçmedik. Bireylere ambalaj başına 1 TL ödenirken bu işletmeler için 0,25 TL olacak. Geçiş tamamlandığında depozito bedellerinden ödemeler yapılacak” dedi.

AVM’lerde ve meydanlarda da olacak

Öztürk’ün toplantıda verdiği bilgilere göre, şu anda 2 bin depozito iade makinesi çeşitli bölgelerde kuruldu. Bu sayının kısa sürede 10 binin üzerine çıkması sağlanacak. Daha sonra sayı 30 bine ulaşacak. Özellikle belli merkezler ve AVM’lere geniş kapasiteli makineler konumlandırılacak. Şu ana kadar makine üretimi için 6 firma lisans aldı. Bu makineleri isteyen firmalar üretebilecek ve lisans alması durumunda kullanılacak. Geçen iki haftada 35 milyon ambalaj toplandı. İşletmeler dahil edildiğinde günde 50 milyon adede ulaşılacak. 2 yıllık entegrasyon dönemi bittiğinde yılda 12 milyar adet atık toplanması hedefleniyor.

Çoklu girişlere karşı tedbir alınıyor

DOA Sistemi’nde birey başına günlük ambalaj yükleme limiti bulunuyor. Fakat bazı bireyler başkalarının kimlik numaraları veya cep telefonları ile sisteme birkaç kişi adına giriş yapmaya başladılar. Sosyal medyada gündem olan bu kötü niyetli kullanımın diğer kullanıcıları mağdur etmemesi için düzenlemeye gidiliyor. Sistem şimdilik tek girişe müsaade edecek şekilde düzenlendi. Merkezler çoğaldığında diğer kanallar açılacak. Öte yandan DOA’ya dahil olacak ambalajlardan elde edilecek hammadde sanayiye operatörler eliyle kazandırılacak. Hammadde operatöre o günkü tarifelere göre satılacak.