Amazon’un yapay zekâsı sahte etiketi buluyor ama, müşteriyi uyarmıyor

Amazon (AMZN) ve Walmart’ın (WMT) alışveriş asistanları, bir ürünün başlığındaki “ABD’de üretildi” ifadesiyle menşe bilgileri arasındaki çelişkiyi belirleyebiliyor. Yeni bir araştırmaya göre iki şirket, bu teknolojik imkânı şüpheli ilanları sistematik biçimde işaretlemek için kullanmıyor.

Araştırmacılar, bazı ürünlerin başlık veya tanıtım alanlarında ABD üretimi olarak sunulmasına rağmen menşe bölümünde “Çin” veya “ithal” ifadelerinin yer aldığını belirledi. Yapay zekâ araçları sorulduğunda çelişkileri ortaya çıkarırken müşteriler alışveriş sırasında aynı uyarıyı görmüyor.

Yapay zekâ çelişkiyi gördü

Columbia Hukuk Fakültesi Hukuk ve Ekonomi Merkezi, Amazon’ın Alexa for Shopping ve Walmart’ın Sparky adlı alışveriş asistanlarını farklı ürün aramalarıyla test etti.

Araştırmada yapay zekâ araçlarının ürün başlığı, menşe bilgisi, üretici kimliği, satıcı geçmişi ve fiyat gibi verileri karşılaştırabildiği belirtildi. Sistemler, “ABD’de üretildi” beyanıyla ürünün ithal olduğuna ilişkin bilgi arasındaki uyuşmazlığı kısa sürede belirledi.

Çalışma sırasında iki platformda toplam değeri binlerce doları bulan onlarca şüpheli ürün bulundu. Araştırmacılar, karşılaşılan örnek sayısını sınırlayan unsurun ürün yokluğu değil, inceleme için ayrılan süre olduğunu bildirdi.

Amazon’ın kendi hazırladığı bazı ürün karşılaştırma içeriklerinde de ithal ürünlerin ABD üretimi gibi gösterildiği öne sürüldü. Alexa for Shopping’in sorulduğunda yanlış bilgiyi tespit ettiği ve tanıtım içeriğinin üçüncü taraf satıcıdan değil Amazon sisteminden geldiğini belirttiği aktarıldı.

Yüzlerce filtre var, menşe yok

Araştırma, Amazon ve Walmart’ın müşterilere çok sayıda ayrıntılı arama filtresi sunmasına rağmen üretim ülkesine göre seçim imkânı vermediğine işaret etti.

Oyuncak bebek aramasında Amazon’da 29 kategori altında yaklaşık 269 filtre seçeneği bulundu. Walmart’ta ise 23 kategori ve yaklaşık 299 seçenek yer aldı. Her iki platformda da “üretim ülkesi” veya “ABD’de üretildi” filtresi bulunmadı.

Amazon’dan menşe filtresi eklemesini ve ürünlerde üretim ülkesini zorunlu kılmasını isteyen 2018 tarihli çevrim içi kampanyanın imza sayısı Temmuz 2026 itibarıyla 25 bin 460’a ulaştı.

Araştırmacılar ayrıca Alexa for Shopping’in doğrudan “ABD’de üretilen” ürünler sorulduğunda bilgiye erişemediğini belirten bir yanıt verdiğini, aynı ürünlerin Çin’de üretilen versiyonları sorulduğunda ise kapsamlı öneriler sunduğunu kaydetti.

Soru kalıbındaki küçük bir değişiklik sonrasında sistemin ABD üretimi ürünleri de bulabildiği belirtildi. Araştırma, verinin sistemde bulunduğunu ancak doğrudan sorgularda son kullanıcıya gösterilmediğini savundu.

Satış teşviki tartışması

Amazon ve Walmart, yapay zekâ alışveriş araçlarını müşterinin ürün bulmasını, seçenekleri karşılaştırmasını ve satın alma işlemini hızlandıran sistemler olarak konumlandırıyor.

Raporda aktarılan şirket verilerine göre Sparky kullanan Walmart müşterilerinin ortalama sipariş tutarı diğer müşterilere kıyasla yaklaşık yüzde 35 daha yüksek. Amazon yönetimi ise yapay zekâ alışveriş asistanının yıllık satışlara 10 milyar dolara kadar ek katkı sağlayabileceğini öngörüyor.

Araştırmacılar, platformların her satıştan gelir elde etmesiyle yanıltıcı ilanları denetleme sorumluluğu arasında çıkar çatışması oluşabileceğini savundu. Yapay zekâ araçlarının teknik olarak çelişkiyi tespit ettiği ancak proaktif denetim mekanizmasının devreye alınmadığı belirtildi.

Rapora göre alışveriş asistanları, neden daha güçlü önlem alınmadığı sorulduğunda düşük hukuki ve ticari baskıya işaret eden yanıtlar verdi. Araştırmacılar, hareketsizliğin teknik sınırlamadan çok şirketlerin sistemleri nasıl kullanmayı tercih ettiğine ilişkin olduğunu ileri sürdü.

Amazon menşe bilgisini savundu

Amazon, mevcut olduğu durumlarda ürünlerin menşe bilgilerinin ayrıntı sayfalarında gösterildiğini açıkladı. Şirket, Alexa for Shopping üzerinden bu bilgilerin müşteriler için daha kolay erişilebilir hale getirilmesine yönelik çalışmaların sürdüğünü bildirdi.

Walmart ise araştırmaya ilişkin ilk aşamada kamuoyuna ayrıntılı bir değerlendirme yapmadı.

ABD Federal Ticaret Komisyonu kurallarına göre bir ürünün koşulsuz biçimde “ABD’de üretildi” olarak tanıtılabilmesi için nihai montajın, önemli üretim süreçlerinin ve bileşenlerin tamamının veya neredeyse tamamının ABD kaynaklı olması gerekiyor.

Komisyon, geçen yıl Amazon ve Walmart’tan üçüncü taraf satıcıların menşe beyanlarını daha yakından denetlemelerini istemişti. İki şirketin satıcı politikaları da ürün bilgilerinin doğru girilmesini zorunlu tutuyor.

Platformlara denetim çağrısı

Araştırmada düzenleyici kurumlara platformlardaki menşe yanıltmacalarını inceleme, şirket içi sahtecilik tespit verilerine erişme ve düzeltme süreçlerini denetleme çağrısı yapıldı.

Öneriler arasında üçüncü taraf satıcı denetiminin satış birimlerinden bağımsız hale getirilmesi ve platformların her bir milyon ilanda tespit edilen sahtecilik oranını düzenli olarak açıklaması bulunuyor.

Araştırmacılar ayrıca yanlış ilanların ortalama ne kadar sürede düzeltildiğinin ve düzenleyici kurumlara kaç başvuru yapıldığının yayımlanmasını önerdi.

Amazon ve Walmart’ın araştırma sonrasında ürün menşei filtrelerini veya yapay zekâ uyarılarını değiştirip değiştirmeyeceği izlenecek. ABD düzenleyici kurumlarının rapor üzerine yeni bir inceleme başlatması da gündeme gelebilir.