Bakırda 93 bin ton kayıp: BHP'nin üretimi yüzde 19 düştü

Küresel bakır piyasasında arz kaygıları sürerken dünyanın en büyük madencilik şirketlerinden BHP (BHP), yeni mali yılın ilk çeyreğinde üretim kaybı yaşadığını açıkladı. Şirketin 20 Ekim'de yayımladığı faaliyet raporu, Şili ve Avustralya'daki madenlerde yaşanan aksaklıkların üretimi önemli ölçüde azalttığını ortaya koydu. Buna karşılık bakır satışlarında gerçekleşen ortalama fiyatın geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 53 artması dikkat çekti.

Bakır üretiminde 93 bin tonluk kayıp

BHP'nin temmuz-eylül dönemini kapsayan 2027 mali yılının ilk çeyreğinde bakır üretimi 400 bin 700 ton olarak gerçekleşti. Geçen yılın aynı döneminde 493 bin 600 ton olan üretim, böylece yaklaşık 93 bin ton azaldı. Yüzde 19'a karşılık gelen düşüş, şirketin bir önceki çeyrekteki üretim miktarına göre de aynı oranda gerileme anlamına geliyor.

Üretimdeki kaybın temel nedenleri arasında bakır cevherinin kalitesindeki planlı düşüş, bakım çalışmaları ve madenlerde yaşanan operasyonel sorunlar bulunuyor. Şili'deki şiddetli hava koşulları ile Avustralya'daki bir yer altı taşıma bandında meydana gelen arıza da üretimi olumsuz etkiledi.

Şirketin açıkladığı veriler, üretimdeki gerilemenin tek bir tesisten kaynaklanmadığını gösteriyor. Şili'deki büyük bakır madenlerinde üretim azalırken Avustralya'nın güneyindeki operasyonlarda da kayıp yaşandı. Peru'daki Antamina madeninde kaydedilen artış ise diğer tesislerdeki gerilemeyi yalnızca kısmen karşılayabildi.

Dünyanın en büyük bakır madeninde üretim geriledi

Üretim kaybının en önemli bölümü Şili'deki Escondida madeninde yaşandı. Dünyanın en büyük bakır üretim tesislerinden biri olan Escondida'da çeyreklik üretim geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 23 düşerek 252 bin 600 tona geriledi. Şirketin toplam bakır üretimindeki düşüş üzerinde bu tesisteki gelişmeler belirleyici oldu.

Escondida'da işlenen cevherin bakır içeriği geçen yılın aynı dönemindeki yüzde 0,94 seviyesinden yüzde 0,81'e indi. Cevherin daha düşük oranda bakır içermesi, aynı miktarda maden malzemesi işlense bile daha az metal elde edilmesine neden oluyor. Planlı bakım çalışmaları ve temmuz ile ağustos aylarında yaşanan şiddetli hava koşulları da üretimi sınırladı.

Madende 23 Eylül'de meydana gelen ölümcül iş kazasının ardından faaliyetler geçici olarak durduruldu. Şirket, olayla ilgili incelemelerin sürdüğünü açıkladı. BHP'nin Şili'deki bir diğer önemli bakır tesisi Spence'te ise üretim yüzde 15 azalarak 47 bin 400 tona geriledi.

Avustralya'daki arıza da üretimi vurdu

BHP'nin Avustralya'nın güneyindeki bakır operasyonlarında da üretim düşüşü kaydedildi. Copper South Australia adı altında raporlanan tesislerin toplam üretimi yüzde 16 gerileyerek 60 bin 700 tona indi. Bu düşüşte, Carrapateena yer altı madenindeki taşıma bandında meydana gelen arıza önemli rol oynadı.

Arızalanan bandın yerine yenisi takılırken sistem yedi hafta içinde yeniden çalışır duruma getirildi. Üretim eylül ayı boyunca kademeli olarak artırıldı ve şirket, taşıma bandının yeniden tam kapasitede çalıştığını bildirdi. Bu gelişme, söz konusu tesisteki üretim kaybının ilerleyen dönemlerde telafi edilmesi açısından önem taşıyor.

Diğer taraftan Peru'daki Antamina madeninde farklı bir tablo ortaya çıktı. Daha yüksek cevher kalitesi ve güçlü operasyonel performans sayesinde BHP'ye düşen bakır üretimi yüzde 18 artarak 40 bin tona ulaştı. Ancak Antamina'daki artış, Şili ve Avustralya'daki toplam üretim kaybını dengelemeye yetmedi.

Bakırın satış fiyatı yüzde 53 arttı

Üretimdeki sert düşüşe rağmen BHP'nin bakır satışlarında gerçekleşen ortalama fiyat önemli ölçüde yükseldi. Şirketin temmuz-eylül dönemindeki ortalama bakır satış fiyatı geçen yılın aynı dönemindeki libre başına 4,59 dolardan 7,01 dolara çıktı. Böylece yıllık artış yüzde 53 olarak gerçekleşti.

Bu rakam, BHP'nin ilgili dönemde gerçekleştirdiği satışlardan elde ettiği ağırlıklı ortalama fiyatı gösteriyor. Dolayısıyla küresel bakır piyasasında 20 Ekim günü oluşan anlık fiyatla karıştırılmaması gerekiyor. Bununla birlikte veriler, şirketin daha az üretim gerçekleştirdiği bir dönemde daha yüksek fiyatlardan satış yapabildiğini ortaya koyuyor.

BHP'nin diğer önemli faaliyet alanı olan demir cevherinde ise bunun tersine bir görünüm oluştu. Çeyreklik demir cevheri üretimi yüzde 4 artarak 66,5 milyon tona yükselirken gerçekleşen ortalama satış fiyatı yüzde 9 düşüşle ton başına 76,27 dolara geriledi. Böylece şirketin iki ana ürününde üretim ve fiyat hareketleri farklı yönlerde gerçekleşti.

BHP yıllık üretim hedefini değiştirmedi

BHP, ilk çeyrekteki sert düşüşe rağmen 2027 mali yılı için bakır üretim tahminini değiştirmedi. Şirket, Haziran 2027'de sona erecek mali yıl boyunca 1 milyon 650 bin ile 1 milyon 800 bin ton arasında bakır üretmeyi hedefliyor. Bu beklenti, ilk çeyrekteki kaybın yıllık üretim planında önceden hesaba katılan gelişmeler ve ilerleyen dönemlerde beklenen toparlanmayla yönetilebileceğine işaret ediyor.

Escondida için yıllık üretim hedefi 1 milyon ile 1 milyon 100 bin ton arasında tutulurken Spence için 210 bin ile 230 bin tonluk beklenti korundu. Avustralya'nın güneyindeki bakır operasyonlarında ise 290 bin ile 320 bin ton arasında üretim öngörülüyor. Yıllık hedeflerin korunması, şirketin üretimdeki gerilemeyi kalıcı bir kapasite kaybı olarak değerlendirmediğini gösteriyor.

BHP, gelecekteki bakır üretimini artırmak amacıyla yeni yatırımlarına da devam ediyor. Şirket, Escondida'da kurulması planlanan yeni cevher işleme tesisi için 800 milyon dolarlık ön hazırlık finansmanını onayladı. Bu kaynak, projenin mühendislik, izin ve uygulama hazırlıkları için kullanılacak; nihai yatırımın tamamlandığı anlamına gelmiyor.

Avustralya'daki bakır faaliyetlerinde de uzun vadeli büyüme hedefleri bulunuyor. Şirket, bölgedeki yıllık üretimi 2035'e kadar yaklaşık 500 bin tona, 2040'a kadar ise 650 bin tona çıkarmayı amaçlıyor. Bu hedefler, mevcut üretim kayıplarına rağmen BHP'nin bakıra yönelik uzun vadeli yatırım stratejisini koruduğunu gösteriyor.

Yapay zekâ yatırımları bakır talebini destekliyor

BHP'nin bakır üretimindeki gerileme, küresel ekonomide bu metale yönelik uzun vadeli talep beklentilerinin güçlü kaldığı bir döneme denk geldi. Elektrik şebekeleri, yenilenebilir enerji tesisleri, elektrikli araçlar ve veri merkezleri, bakır tüketimini destekleyen başlıca alanlar arasında bulunuyor. Özellikle yapay zekâ altyapısına yönelik yatırımların artması, yüksek kapasiteli elektrik sistemlerine duyulan ihtiyacı büyütüyor.

BHP Üst Yöneticisi Brandon Craig, Çin ve Hindistan'daki sanayileşme ile kentleşmenin yanında veri merkezi ve altyapı yatırımlarının da bakır talebinin uzun vadeli görünümünü desteklediğini belirtti. Craig, jeopolitik gerilimlerin, ticaret belirsizliğinin ve yüksek enerji maliyetlerinin sektör üzerinde baskı oluşturduğunu ancak temel emtialara yönelik talebin dirençli kaldığını ifade etti.

Büyük üreticilerde yaşanan aksaklıklar, piyasada gelecekteki bakır arzına ilişkin beklentiler açısından önem taşıyor. Ancak tek bir şirketin çeyreklik üretim düşüşü, küresel bakır arzında aynı oranda daralma yaşandığı anlamına gelmiyor. Fiyatların yönünde diğer madencilerin üretimi, stok seviyeleri ve özellikle Çin'in sanayi talebi de belirleyici olacak.

Türkiye açısından bakır fiyatları; elektrik kablosu, elektronik ekipman, enerji altyapısı ve çeşitli sanayi ürünlerinin maliyetleri üzerinden önem taşıyor. Küresel bakır fiyatlarında kalıcı bir yükseliş yaşanması, bu alanlarda faaliyet gösteren üreticilerin ham madde giderlerini artırabilir. Bu nedenle BHP'nin gelecek çeyreklerde üretimini toparlayıp toparlayamayacağı, yalnızca madencilik şirketleri değil sanayi üreticileri açısından da yakından izlenecek.