Bilal Alrais: Türkiye’yi Dubai ile değil dünyayla karşılaştırmalı

Sevilay ÇOBAN

Yapay zekâ ve dijital tek­nolojilerde son yıllarda yaşanan hızlı dönüşüm, ülkelerin teknoloji ve girişim­cilik ekosistemlerini yeniden şekillendiriyor. COVID-19 dö­neminde hızlanan dijitalleşme, ChatGPT başta olmak üzere üretken yapay zekâ uygulama­larının yaygınlaşmasıyla yeni bir aşamaya geçti. GITEX kü­resel organizatörü inD Dijital Büyümeden Sorumlu Başkan Yardımcısı Bilal Alrais, DÜN­YA Gazetesi’ne verdiği röpor­tajda bu dönüşümün Türkiye açısından önemli fırsatlar ba­rındırdığını belirtti. Alrais, Türkiye’nin özellikle endüstri­yel yapay zekâ, üretim, finans, perakende, e-ticaret, finte­ch ve savunma teknolojilerin­de güçlü bir potansiyele sahip olduğunu söyledi. Türkiye’nin yalnızca bölgesel değil, küre­sel ölçekte değerlendirilme­si gerektiğini vurgulayan Alra­is, girişimlerin büyümesinin önündeki en önemli başlıklar­dan birinin ise sermayeye eri­şim olduğunu ifade etti. Alra­is, inovasyon, büyüme ve ölçek­lenebilirlik gibi farklı kriterler üzerinden yapılan değerlendir­mede Türkiye’nin, Avrupa’nın 1 numaralı yükselen startup merkezi, dünyada ise 3 numa­ralı yükselen startup merkezi olarak gösterildiğini kaydetti.

Üretim merkezi bölge ülkelerinin toplamından büyük

GITEX bugün 15 şehirde düzenleniyor. Türkiye ve İs­tanbul’u bu küresel ağ içeri­sinde, örneğin Dubai ile kar­şılaştırdığınızda nasıl ko­numlandırıyorsunuz?

Türkiye’yi Dubai ile değil, dünyayla karşılaştırmak gerek­tiğini düşünüyorum. Türkiye, endüstriyel yapay zekâ açısın­dan dünyanın en gelişmiş eko­sistemlerinden birine sahip. Bölgedeki pek çok ülkenin top­lamından daha büyük bir üre­tim merkezi var. Türkiye’nin farklı şehirlerinde uzun yıl­lardır geliştirilen çok güçlü bir akıllı şehir çözümleri ekosiste­mi bulunuyor. Perakende, fin­tech, finans ve e-ticaret de son derece güçlü alanlar. Tarım, üretim, perakende, e-ticaret ve finans gibi sektörlerde Türki­ye, yıllar içerisinde pek çok ül­keden daha hızlı gelişti. İnsan­ların GITEX’e gelme neden­lerinden biri de Türkiye’nin yapay zekâyı bu alanlarda nasıl kullandığını görmek ve öğren­mek. Bu nedenle Türkiye’yi Du­bai ekosistemiyle değil, küre­sel ölçekte değerlendirmek ge­rekiyor. Dubai özellikle turizm, hizmetler ve finans alanında güçlü. Ancak Türkiye’nin üre­tim kapasitesi, belki Suudi Ara­bistan dışında, Orta Doğu’daki hiçbir ülkeyle kolay kolay kar­şılaştırılamaz. Türkiye çok da­ha büyük bir pazar ve tekno­lojinin sanayide uygulanması konusunda çok daha köklü bir geçmişe sahip. Ayrıca çok güçlü bir mühendislik insan kaynağı bulunuyor.

Endüstriyel yapay zekâda dünyanın ilk 5’inde

Teknoloji alanında belir­li alanlarda uzmanlaşma­nın önemli olduğunu düşü­nüyor musunuz? Türkiye sizce hangi alanlara odak­lanmalı?

Yapay zekâ açısından bakıl­dığında Türkiye’nin öncelikle zaten güçlü olduğu sektörlerin avantajından yararlanması ge­rektiğini düşünüyorum. Üre­tim, finans, perakende, e-tica­ret, oyun ve savunma bunların başında geliyor. Yapay zekâ­nın en hızlı uygulanacağı ve so­nuçlarının en hızlı görülebile­ceği alanlar da bunlar. Ancak Türkiye’nin avantajı tek bir uzmanlık alanıyla sınırlı değil. Yazılım geliştirmeden mühen­disliğe ve pazarlama teknolo­jilerine kadar farklı alanlar­da önemli yetkinliklere sahip. Türkiye’yi kategorize etmem gerekirse, endüstriyel yapay zekâ açısından dünyanın önde gelen dört-beş ülkesinden biri olduğunu söyleyebilirim. Tür­kiye bu alanda dünyanın pek çok ülkesinden daha güçlü bir konumda. Çeşitlilik Türkiye açısından önemli bir avantaj. Tek bir sektöre bağımlı kalma­dan, farklı küresel pazarlara hitap edebilecek büyük tekno­loji şirketleri çıkarabilecek bir yapıya sahip.

Türkiye uluslararası ya­tırımcılar açısından görü­nürlüğünü nasıl artırabilir?

Türkiye’nin bugüne kadar en önemli sorunlarından biri, sahip olduğu potansiyeli ülke dışında yeterince göstereme­mesi oldu. Örneğin Türkiye, pazarının büyüklüğüne kıyas­la dünyadaki en geniş tekno­park ağlarından birine sahip. Ancak dünyanın farklı yerle­rindeki etkinliklere baktığı­nızda yalnızca birkaç Türk tek­noparkını görebiliyorsunuz. Dolayısıyla yatırımcıların bu teknoparklardaki şirketleri keşfetmesinin yolu çoğu zaman Türkiye’ye gelmekten geçiyor. Türkiye’nin bugüne kadar yete­rince yatırım çekememesinin nedenlerinden biri oldukça ba­sit: görünürlük. Biz de küresel ağımızı kullanarak Türkiye pa­zarının uluslararası görünür­lüğünü hızlandırmak istiyoruz. Dubai yatırım açısından büyü­meye devam ediyor; bizim he­defimiz bu yatırımcı ağını Tür­kiye’ye de taşımak.

“Büyük iç pazar, şirketleri küreselleşmekten uzak tuttu”

Türkiye’nin bü­yük bir iç pazara sa­hip olması, şirketle­rin uzun yıllar ulus­lararası pazarlara açılma ihtiyacını da­ha az hissetmesine ne­den olmuş olabilir mi?

Evet, Türkiye bu açı­dan Japonya’ya benziyor. Japonya da oldukça içe dö­nük bir pazar. Türkiye’de dil, kültür ve geleneklerin yanı sıra iç pazarın büyüklüğü nede­niyle şirketlerin geçmişte yatı­rım bulmak veya büyümek için mutlaka ülke dışına çıkması gerekmedi. Benzer bir durumu Almanya’da da gördük. Büyük bir yerel pazara sahip olduğu için uzun süre dışarıya açılma­ya aynı ölçüde ihtiyaç duymadı. Biz Berlin’e de benzer bir ne­denle gittik; amaç daha fazla yatırım ve uluslararası ilgi çek­mekti. Türkiye’de bulunmamı­zın nedenlerinden biri de bu uluslararası bağlantıyı güçlen­dirmek. Ekonominin temelini KOBİ’ler oluşturuyor; yeni KO­Bİ’lerin ortaya çıkabilmesi için de startup’lara ihtiyaç var.

“Türkiye yabancı girişimler için güçlü bir sandbox”

Türkiye, yabancı star­tup’ların teknolojilerini test edebileceği ve buradan farklı pazarlara açılabilece­ği bir pilot pazar olabilir mi?

Kesinlikle. Türkiye pilot pro­jeler için son derece güçlü bir test ortamı, yani sandbox sunu­yor. Bir startup geliştirdiği çö­zümü burada büyük ölçekli bir bankada veya perakende şirke­tinde deneyebilir. Türkiye gi­bi büyük ve gelişmiş bir pazar­da çalışan bir çözümün Suudi Arabistan’da veya Avrupa’nın farklı pazarlarında da başarı­lı olma potansiyeli yüksek. Bu nedenle Türkiye yabancı tek­noloji şirketleri açısından da çok iyi bir pilot pazar olabilir.

“Asıl mesele yatırıma ve sermayeye erişim”

Türkiye’nin startup ve scale-up ekosisteminde da­ha güçlü bir küresel oyuncu haline gelmesi ve daha faz­la yatırım çekmesi için ne yapması gerekiyor?

Aslında Türkiye hâlihazır­da birçok alanda lider. Dün­yanın en büyük insansız ha­va aracı üreticilerinden biri ve perakende teknolojileri ile di­jital pazarlama çözümleri ko­nusunda çok güçlü şirketle­re sahip. Ancak unicorn sayısı henüz aynı ölçüde yüksek de­ğil. Bence konu dönüp dola­şıp yatırıma ve sermayeye ge­liyor. Startup’ların büyüyebil­mek için finansmana ihtiyacı var. Bankaların ve finans siste­minin startup’larla daha yakın çalışması, onları desteklemesi ve yatırım mekanizmalarının geliştirilmesi gerekiyor. Böy­lece girişimcilerin üzerinde­ki finansman baskısı azalır ve asıl işlerine, yani inovasyona odaklanabilirler. Türkiye’de fi­nans kuruluşlarından kurum­sal şirketlere ve girişim serma­yesi fonlarına kadar yeterince güçlü bir yatırım kaynağı olu­şursa, girişimlerin finansman bulmak için ABD’ye veya başka pazarlara gitmesi ge­rekmez. Teknolojile­rini Türkiye’de geliş­tirip dünyaya sata­bilirler. Türkiye’nin 2030 için 100 uni­corn hedefi var. Bu hedefe ulaşmanın yolu da gelecek vadeden şirket­lerin büyüme­sini hızlandıra­cak yatırımla­rı artırmaktan geçiyor.