Dijital aboneliklerde onaysız yenileme mercek altında: Bakanlık inceleme başlattı

Dijital platformlara abone olurken birkaç işlem yeterli olsa da üyeliği sonlandırmak veya otomatik yenilemeyi durdurmak isteyen tüketiciler çeşitli sorunlarla karşılaşabiliyor. Ticaret Bakanlığı, abonelik sözleşmelerini yeniden ele almak üzere kapsamlı bir çalışma başlattı. Büyük hizmet sağlayıcılarına yönelik incelemeler sürerken geçmiş yıllarda yaşanan izinsiz abonelik yenilemeleri ve tüketici şikâyetleri de gündeme geldi.

Büyük hizmet sağlayıcıları incelemeye alındı

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, TBMM'de dijital aboneliklerle ilgili yöneltilen yazılı soru önergesine verdiği yanıtta, abonelik sözleşmelerine ilişkin mevzuatın güncellenmesi amacıyla çalışmalar başlatıldığını açıkladı. Bakanlık, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında faaliyet gösteren büyük ölçekli hizmet sağlayıcıları üzerinde araştırma ve incelemelerini sürdürüyor.

Çalışma yalnızca dijital yayın platformlarıyla sınırlı değil. Abonelik sistemiyle hizmet sunan ve tüketici mevzuatı kapsamına giren farklı sektörlerdeki büyük şirketlerin uygulamaları da değerlendiriliyor. Bakanlık, incelemeler sırasında ortaya çıkan sorunlara ilişkin ayrıca bir rapor hazırlıyor. Söz konusu raporun, abonelik sözleşmelerine yönelik mevzuat değişikliklerine temel oluşturması bekleniyor.

Ancak henüz yeni kuralların yer aldığı kesinleşmiş bir düzenleme yayımlanmış değil. Hangi abonelik türlerinin nasıl etkileneceği, şirketlere getirilecek yeni yükümlülükler ve uygulamanın ne zaman başlayacağı açıklanmadı.

Dijital abonelikler için 1.459 başvuru yapıldı

Ticaret Bakanlığının paylaştığı veriler, dijital abonelik işlemlerinde yaşanan sorunların boyutuna ilişkin önemli bilgiler ortaya koydu. Buna göre 2025 ve 2026 yıllarında dijital aboneliklerle ilgili Bakanlığa toplam 1.459 tüketici başvurusu ulaştı. Abonelik hizmetlerinin genelinde tüketici şikâyetlerinin en fazla yoğunlaştığı alan ise elektronik haberleşme sektörü oldu.

Otomatik abonelik yenilemeleri de şikâyet edilen uygulamalar arasında bulunuyor. Bakanlığın açıklamasına göre 2023-2026 döneminde otomatik yenileme işlemleri nedeniyle 282 tüketici başvuruda bulundu. Bu rakam, yalnızca söz konusu gerekçeyle yapılan başvuruları gösteriyor; otomatik yenilemeyle ilgili bütün işlemlerin usulsüz olduğu anlamına gelmiyor.

Aboneliklerin belirli sürelerle yenilenmesi, sözleşme koşullarına ve tüketicinin geçerli onayına bağlı olarak uygulanabiliyor. Sorun, tüketicinin talebi veya gerekli onayı bulunmadan üyelik süresinin uzatılması ve yeni bir ödeme yükümlülüğü oluşturulması durumunda ortaya çıkıyor.

9 bin 669 abonelik izinsiz yenilendi

Bakanlığın verdiği bilgiler arasında geçmiş yıllarda uygulanan önemli bir yaptırım da bulunuyor. Yapılan bir incelemede, toplam 9 bin 669 tüketicinin yıllık ve sezonluk aboneliklerinin talep ve onayları alınmadan yenilendiği belirlendi. Söz konusu işlemleri gerçekleştiren hizmet sağlayıcıya 2022 yılında 5 milyon 946 bin 435 lira idari para cezası verildi.

Bu yaptırım, 2026 yılında başlatılan yeni bir soruşturmanın sonucu değil; geçmişte tespit edilen bir ihlale ilişkin örnek olarak açıklandı. Ceza verilen hizmet sağlayıcının adı da kamuoyuna aktarılan bilgilerde belirtilmedi.

Yıllık veya sezonluk aboneliklerin kullanıcı onayı dışında yenilenmesi, tüketicilerin hizmeti kullanmaya devam etmek istemedikleri halde ödeme yapmak zorunda kalmaları sonucunu doğurabiliyor. Bu tür işlemler özellikle kredi kartından düzenli tahsilat yapılan üyeliklerde önem taşıyor. Tüketicilerin hesap hareketlerini düzenli kontrol etmemeleri durumunda, yenileme işlemleri bir süre fark edilmeyebiliyor.

Abonelik iptalinde tüketicinin mevcut hakları neler?

Türkiye'de abonelik sözleşmelerine ilişkin temel kurallar, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 52. maddesi ve Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği ile belirleniyor. Mevcut mevzuat, tüketicinin aboneliğini sona erdirmesini zorlaştıran bazı uygulamalara zaten izin vermiyor. Dolayısıyla Bakanlığın üzerinde çalıştığı değişiklikler, tüketici haklarını ilk kez düzenleyen bir yasal çerçeve oluşturmayacak.

Mevcut kurallara göre abonelik sözleşmesinin feshi, sözleşmenin kurulmasından daha ağır koşullara bağlanamıyor. Başka bir ifadeyle, hizmet sağlayıcıların aboneliği başlatırken uyguladıkları yöntemden daha zorlayıcı bir iptal yöntemi belirlemeleri mümkün değil. Ayrıca belirsiz süreli veya süresi bir yıldan uzun olan belirli süreli aboneliklerde tüketicinin, kural olarak, gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin fesih hakkı bulunuyor.

Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği kapsamında fesih talebinin, ilgili istisnalar saklı kalmak üzere, sağlayıcıya ulaşmasından itibaren en geç yedi gün içinde yerine getirilmesi gerekiyor. Talebin mevzuatta belirlenen sürede sonuçlandırılmaması halinde, bu sürenin sonrasındaki hizmet için tüketiciden ücret istenemiyor. Ayrıca fesih sonrasında iade edilmesi gereken tutarlar için de süreler ve yükümlülükler bulunuyor.

Bununla birlikte elektronik haberleşme, dijital yayın ve diğer abonelik hizmetlerinde uygulanacak özel kurallar farklılık gösterebiliyor. Bu nedenle her dijital üyeliğin aynı fesih veya iade koşullarına tabi olduğu varsayılmamalı.

Otomatik yenilemelerde ne değişecek?

Yeni mevzuat çalışmasının hangi maddeleri kapsayacağı henüz açıklanmadı. Bununla birlikte Bakanlığın paylaştığı veriler, aboneliklerin yenilenmesi, fesih işlemleri ve tüketicilerin bilgilendirilmesi konularının önemini ortaya koyuyor. Özellikle büyük hizmet sağlayıcılarının uygulamalarına yönelik incelemelerin sonuçları, hazırlanacak düzenlemenin kapsamını belirleyebilir.

Yeni düzenlemede otomatik yenileme için farklı onay yöntemleri, abonelik iptaline ilişkin ek yükümlülükler veya tüketicilere yönelik yeni bilgilendirme kuralları getirilip getirilmeyeceği henüz bilinmiyor. Bu nedenle belirli bir süre içinde bütün aboneliklerin yeniden onaylanacağı ya da otomatik yenilemelerin tamamen yasaklanacağı yönünde kesin bir karar bulunmuyor.

Tüketiciler ise mevcut mevzuat kapsamında da haklarını kullanabiliyor. Abonelik sözleşmesinin bitiş tarihini, otomatik yenileme koşullarını ve kayıtlı ödeme yöntemlerini kontrol etmek, istenmeyen tahsilatların fark edilmesi açısından önem taşıyor. Uyuşmazlık durumunda tüketiciler Ticaret Bakanlığının ilgili başvuru kanallarına ve şartları uygun olduğunda tüketici hakem heyetlerine başvurabiliyor. Elektronik haberleşme alanındaki uygun aboneliklerin feshi için e-Devlet üzerinden başvuru imkânı da bulunuyor.

Bakanlığın inceleme ve raporlama süreci tamamlandığında, yeni düzenlemenin kapsamı daha açık hale gelecek. Mevzuat çalışmasının abonelik başlatma, yenileme ve iptal süreçlerinde nasıl bir değişiklik yaratacağı, önümüzdeki dönemde tüketiciler ve dijital hizmet sağlayıcıları açısından izlenecek temel gelişme olacak.