ECB’den doğalgaz alarmı: Fiyat artışı enflasyona artık 1-3 ayda geçiyor

Avrupa’da doğalgaz fiyatındaki değişimin tüketicinin faturasına ve enflasyona ulaşma süresi belirgin biçimde kısaldı. Avrupa Merkez Bankası’nın 21 Eylül’de yayımladığı çalışma, 2022 enerji krizinden sonra değişen sözleşme yapıları ve daha esnek tarifelerin doğalgaz fiyatı şoklarının ekonomiye daha hızlı aktarılmasına neden olduğunu ortaya koydu.

Doğalgaz fiyatı artık 1-3 ayda enflasyona geçiyor

ECB’nin euro bölgesindeki ulusal merkez bankalarıyla yaptığı araştırmaya göre toptan doğalgaz fiyatındaki değişikliklerin ülkelerin yarısından fazlasında 1 ila 3 ay içinde uyumlaştırılmış tüketici fiyatları kapsamındaki doğalgaz enflasyonuna yansıması bekleniyor.

Euro bölgesinin yaklaşık onda birinde geçiş süresi 4-6 ay, yaklaşık üçte birinde ise 7-12 ay olarak ölçülüyor.

Asıl dikkat çekici değişiklik ise uzun vadeli fiyat geçişinde yaşandı. 2022’de doğalgaz fiyatındaki değişimin tüketiciye ulaşmasının 13-24 ay sürdüğünü bildiren ülkelerin ağırlığı yaklaşık yüzde 40 düzeyindeydi. Bu oran 2026’da yaklaşık yüzde 5’e kadar geriledi.

Böylece Avrupa’da toptan piyasada meydana gelen bir doğalgaz şokunun hanehalkı faturalarına ulaşması için geçmişte olduğu kadar uzun bir tampon süresi kalmadı.

Sözleşmeler değişti, koruma süresi kısaldı

ECB’ye göre hızlanmanın arkasındaki temel nedenlerden biri Avrupa enerji piyasasının 2022 krizinden sonra geçirdiği dönüşüm.

Birçok ülkede doğalgaz ve elektrik perakende piyasaları daha fazla serbestleşirken uzun süreli sabit fiyatlı sözleşmelerin yerini daha kısa vadeli veya toptan piyasa fiyatına daha yakın hareket eden esnek tarifeler almaya başladı.

Bu yapı tüketici açısından iki yönlü sonuç yaratıyor. Toptan fiyat gerilediğinde düşüş faturaya daha hızlı yansıyabiliyor ancak fiyatların sert yükseldiği dönemlerde koruma süresi de kısalıyor.

Enerji şirketlerinin yıllar öncesinden fiyat sabitlediği ve müşterilerine uzun vadeli sözleşmeler sunduğu sistemlerde kısa süreli fiyat sıçramaları tüketiciye sınırlı ölçüde ulaşıyordu. Yeni sözleşme yapılarında ise fiyat güncellemelerinin sıklığı artıyor.

Elektrikte aynı hız görülmüyor

Doğalgaz fiyatındaki geçiş hızlanırken elektrik tarafında farklı bir tablo ortaya çıkıyor.

ECB, yenilenebilir enerji kaynaklarının Avrupa elektrik üretimindeki payının yükselmesinin doğalgaz ile elektrik fiyatları arasındaki geçmişteki güçlü bağı zayıflattığını belirtiyor.

2021-2022 enerji krizinde doğalgaz, birçok saat diliminde Avrupa elektrik piyasasında marjinal fiyat belirleyici konumundaydı. Bu nedenle doğalgazdaki sert yükseliş elektrik fiyatlarına da hızla taşınmıştı.

2026’da ise yenilenebilir enerji üretiminin artması ve bazı ülkelerde düşük karbonlu kaynakların daha fazla kullanılması, aynı büyüklükteki doğalgaz hareketinin elektrik fiyatında daha sınırlı etki yaratmasını sağlıyor.

ECB’ye göre elektrik fiyatlarının tüketici enflasyonuna geçiş süresi ülkeler arasında bir aydan kısa sürelerden iki yıla kadar geniş bir aralıkta değişiyor ve genel yapı 2022’ye kıyasla büyük ölçüde aynı kalıyor.

Vergiler faturada tampon görevi görüyor

Toptan enerji fiyatındaki artışın tamamı doğrudan tüketici faturasına dönüşmüyor. Vergiler, dağıtım maliyetleri, ağ ücretleri ve diğer sabit kalemler fiyat hareketinin etkisini azaltabiliyor.

ECB hesaplamalarına göre 2025 yılında euro bölgesinde vergi ve diğer ücretlerin tüketicinin ödediği doğalgaz fiyatındaki ortalama payı yüzde 31 seviyesindeydi. Elektrikte ise bu oran yüzde 27 olarak hesaplandı.

Bu kalemlerin toptan enerji fiyatına göre daha yavaş değişmesi, fiyat şoklarının tüketiciye geçişini bir ölçüde sınırlıyor.

Ancak doğalgaz sözleşmelerinin giderek daha esnek hale gelmesi bu tamponun fiyatlama tarafındaki etkisini azaltıyor. Bu nedenle toptan piyasadaki yeni bir yükseliş, geçmişe kıyasla daha kısa sürede enflasyon göstergelerinde görülebiliyor.

ECB için enerji-enflasyon takvimi sıkışıyor

Yeni tablo para politikası açısından da önem taşıyor. Enerji fiyatlarının enflasyona ne kadar hızlı geçtiği, ECB’nin karşı karşıya olduğu fiyat baskısının zamanlamasını doğrudan etkiliyor.

ECB, 2026’daki enerji şokunun 2021-2022 dönemindeki krizden daha sınırlı olduğunu ve özellikle elektrik tarafında yenilenebilir enerjinin koruyucu bir rol oynadığını vurguluyor.

Buna karşılık doğalgaz fiyatındaki değişimin tüketiciye daha hızlı ulaşması, enerji piyasasındaki yeni bir sıçramanın kısa vadeli enflasyon görünümünü geçmişe göre daha erken bozabileceği anlamına geliyor.

Orta Doğu’daki gelişmeler, enerji arzı ve Avrupa’daki hava koşulları da fiyatlar üzerindeki belirsizliği artırıyor. ECB bu nedenle toptan enerji fiyatlarının yakından izlenmesi gerektiğini, tüketici fiyatlarına geçişin yakın dönem enflasyon oynaklığının önemli kaynaklarından biri olmaya devam ettiğini belirtiyor.