Gümrük Birliği güncellemesiyle katma değer artışı desteklenmeli

Hüseyin VATANSEVER

Endüstriyel üretimin te­mel sütunlarından olan makine endüstrisi; oto­masyon, elektrifikasyon ve diji­talleşme öncülüğünde önemli bir küresel dönüşüm sürecinden ge­çiyor. Küresel çapta 2025 yılında 3,3 trilyon euro’nun üzerinde bir değere ulaşan öngörülen sektör, istikrarlı bir büyüme kaydediyor. 2030 yılına kadar yıllık ortala­ma yüzde 6,8’lik bir büyüme ora­nıyla 5,5 trilyon doların üzerinde bir pazar büyüklüğüne ulaşaca­ğı tahmin ediliyor. Küresel ölçek­te, endüstriyel üretim ivme ka­zanırken sektör, 2025 yılında bir önceki yıla kıyasla daha hızlı bü­yüdü. Küresel makine satışların­da 2026 yılı için uluslararası pa­zarda büyümenin ılımlı şekilde devam edeceği öngörülüyor. Av­rupa için durgun görünüm hâlâ devam ediyor olsa da Asya pazar­ları ve özellikle ABD’nin küresel makine ve ekipman endüstrisi­ni desteklemeye devam edeceği tahmin ediliyor.

Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi verilerine göre Türk makine sektörü 2024 yılında 57,8 milyar dolar toplam gelir elde etti. Sektörün ihracatı ise 2025 yılında 28,7 milyar dolar olarak kayıtlara geçti. Türkiye’nin ger­çekleştirdiği toplam ihracatında yüzde10’luk pay elde eden maki­ne sektörü aynı zamanda en bü­yük dördüncü ihracat endüstrisi konumunda yer alıyor. 200’ü aş­kın ülkeye makine ürünleri ihra­catı gerçekleştiren sektör, ürün­lerinin çoğunlukla yüzde 54’ünü Almanya, Birleşik Krallık, Fransa ve İtalya dahil olmak üzere AB ül­kelerine ve ABD’ye ihraç ediyor. Buna ilave Türkiye, Avrupa’nın 6’ncı büyük makine imalatçısı olarak konumlanıyor.

Makine ihracatı 2026’nın ilk iki ayında 4,4 milyar dolar oldu

Makine İhracatçıları Birliği (MAİB) tarafından paylaşılan ma­kine imalat sanayi konsolide ve­rilerine göre 2026 yılının ilk iki ayında Türkiye’nin serbest bölge­ler dâhil toplam makine ihracatı 4,4 milyar dolar oldu. Makine ima­lat sanayii konsolide verilerine gö­re Ocak-Şubat 2026’da miktar ba­zında makine ihracatının yüzde 10,6 geriledi. Söz konusu dönemde kilogram başına ortalama ihracat fiyatında, 2025 yılına göre sağla­nan yüzde 16,9 yükselişin etkisiyle değer bazında yüzde 4,5 artış kay­dedildi. Yıllıklandırılmış konsoli­de makine ihracatına bakıldığında ise bir önceki 12 aylık döneme gö­re yüzde 2,6 artış gözenerek 28,9 milyar dolar seviyesine yükseldiği görüldü. Bir diğer açıdan bakıldı­ğında sektörün üretim kabiliyet­lerini geliştirerek, adet bazında satışı azalsa da katma değeri yük­sek ürünleri imal ederek nitelik­li ürünlerde geliştiğinden bahset­mek mümkün.

Türk makine sanayiinde mali­yet baskısının genel imalat orta­lamasının üzerinde seyrettiğini belirten MAİB Başkanı Kutlu Ka­ravelioğlu, üretimde ve kapasite kullanım oranında gerileme ya­şandığını söyledi. Birçok ülkenin iç pazarını güçlendirmeye yöne­lik önlemler aldığına dikkat çeken Kutlu Karavelioğlu, “Atıl durumda bulunan üçte birlik kapasitemizi ekonomiye kazandırmak için her türlü politika aracını kullanmayı gerekli ve meşru görüyoruz. Çün­kü ilave gümrük vergilerimizin se­viyelerinin düşüklüğünü müte­kabiliyet ekseninde tartıştığımız yılların sonuna geldik” ifadelerini kullandı. Kutlu Karavelioğlu, doğ­ru stratejinin Avrupa ile derin en­tegrasyonun sağlanması, üretim kabiliyetinin yeşil ve dijital dönü­şüm yatırımlarıyla güçlendiril­mesiyle birlikte Gümrük Birliği’ni (GB) pazar erişimi ve eşit rekabet koşulları temelinde güncelleye­cek bir yaklaşımı kararlılıkla sa­vunmak olduğunu vurguladı.

Gelişmekte olan ülkeler küreselde ilerliyor

Almanya, Japonya, ABD gibi gelişmiş ülkeler makine sanayiinde en büyük üreticiler olmaya devam ederken, üretim giderek ortalamanın üzerinde büyüme kaydeden Çin ve Hindistan gibi gelişmekte olan ülkelere kayıyor. Makine imalatını etkileyen bazı küresel gelişmeler şöyle sıralanıyor:

Otomasyon ve akıllı üretim:

Yapay zekâ destekli CNC kontrol sistemleri, robotik ve akıllı üretim teknolojileri verimliliği artırıyor. 2024 itibarıyla 9,2 milyonu aşkın makine birimi faaliyette ve bunların yüzde 59’u “Nesnelerin İnterneti” IoT bağlantısına sahip.

Kestirimci bakım:

2023 sonrası üretilen makinelerin yaklaşık yüzde 47’si kestirimci bakım özellikleriyle donatıldı. Böylece plansız arıza sürelerinin yüzde 30’a varan oranda azaltıldı.

Sürdürülebilirlik ve elektrifikasyon:

Enerji verimliliği yüksek ekipmanlara doğru güçlü bir geçiş yaşanırken; özellikle inşaat ve tarım sektörlerinde yeni makinelerin yüzde 18’inde elektrikli veya hibrit motor kullanıyor.