Hastalıkların hayvancılığa yıllık faturası 1 trilyon dolar

Mehmet H. GÜLEL
mehmet.gulel@dunya.com

Dünyada hayvan hastalık­ları, hayvancılık sektö­ründe yaklaşık yüzde 20'ye varan oranda kayıplara ne­den olurken, bu durum yıllık trilyonlarca dolarlık zarara yol açıyor. Türkiye’de ilk kez 6-10 Eylül tarihleri arasın­da düzenlenen 33. Dünya Bu­iatri Kongresi’nde DÜNYA’ya özel açıklamalarda bulunan uzmanlar, bugün hastalıkla­rın hayvancılık sektörüne yıl­lık faturasının 1 trilyon dolar seviyesinde bulunduğunu ak­tardılar. Hayvan hastalıkları­nın küresel ekonomide önem­li bir maliyet oluşturduğunu kaydeden uzmanlar, ancak asıl meselenin hastalıkların fatu­rasından çok; aşı, gözetleme ve veterinerlik hizmetlerine yapılacak yatırımların sağla­yacağı ekonomik geri dönü­şe odaklanılması gerektiğine dikkat çekiyorlar.

DÜNYA’ya konuşan 33. Dünya Buiatri Kongresi Baş­kanı Prof. Dr. Hasan Batmaz, hayvan hastalıklarının yıllık ekonomik kayıplarının önem­li bir bölümünün, özellikle kır­saldaki küçük işletmelerde öl­çülemediğini söyledi. Türki­ye’de 60 yıl aradan sonra SAT1 tipi şap hastalığının görüldü­ğünü belirten Batmaz, şapın Türkiye ve dünya hayvancılı­ğı için ciddi bir tehdit olduğu­nu ifade etti. Türkiye’nin uzun yıllardır faaliyet gösteren Şap Enstitüsü sayesinde önem­li bir avantaja sahip olduğunu kaydeden Batmaz, “Şap virü­sünün 7 alt tipi var. Son 4 yıl­da iki yeni tip ülkemize girdi. 2023’te SAT2, 2025’te SAT1 görüldü” dedi.

“İlk vakalar hemen imha edilmeli”

Şapla mücadelede aşının yanı sıra özellikle sınır böl­gelerinde görülen ilk vakala­ra hızlı müdahale edilmesi ge­rektiğini vurgulayan Batmaz, hastalıklı hayvanların tazmi­nat ödenerek imha edilmesi­nin ve başka bölgelere sevki­nin engellenmesinin önemine dikkat çekti. Üreticilerin has­talığı bildirmekten çekinme­mesi için gerçek değere yakın tazminat ödenmesi gerekti­ğini belirten Batmaz, “İlk aşa­mada yüksek görünen bu ma­liyet, hastalığın ülke geneline yayılmasının önlenmesiyle çok daha büyük bir ekonomik kazanç sağlayacaktır. Şap vi­rüsü karada 80 kilometreye kadar yayılabildiğini ve insan­ların saçında, burun akıntısın­da ve ayakkabı üzerinde yakla­şık 24 saat taşınabiliyor. Has­talığın hayvanlarda doğrudan ölüm oranının düşük olması­na rağmen, ancak süt ve et ve­riminde ciddi kayıplara, özel­likle meme ve ayaklarda kalıcı hasarlara yol açıyor. Şap ya­yıldıktan sonra mücadele çok zorlaşıyor” diye konuştu.

Kuş gribinin son yıllarda farklı hayvan türlerine de ya­yılmaya başladığına dikkat çe­ken Batmaz, ABD'de kuş gri­bi sığırlara bulaştı. Sığırlara bulaşmasıyla memelerinde problem yarattı ve süte de tes­pit edildiğini aktaran Batmaz, “Hastalığın sığırlardan in­sanlara geçmesi halinde cid­di bir risk oluşabilir. Hayvan­sal ürünler pastörizasyon, ısıl işlem ve pişirme gibi yöntem­lerle güvenli hale getirilme­den tüketilmemeli” ifadeleri­ni kullandı.

“Türkiye mücadelede en zorlu ülkelerden”

Türkiye’nin coğrafi konu­mu nedeniyle hastalıklar açı­sından hassas bir bölgede bu­lunduğunu belirten Dünya Buiatri Birliği Başkanı Prof. Dr. Arcangelo Gentile ise Af­rika, Avrupa ve Asya’nın kesi­şim noktasında yer almasının özellikle şap ve çiçek gibi sı­nır ötesi hastalıklar açısından risk taşıdığını söyledi. İnsan, ticari ve hayvan hareketleri­nin hastalıkların ülkeler ara­sında hızla yayılmasına neden olduğunu ifade eden Gentile, “Türkiye tam bir kesişim nok­tasında bulunuyor. Bu neden­le hastalıklarla mücadelede en zorlu ülkelerden biri. Ancak Türkiye konuya hassas yakla­şıyor ve hastalıkların önlen­mesi konusunda gerçekten iyi adımlar atıyor” dedi.

Türkiye, Avrupa’yı hastalıklardan koruyor

Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü Avrupa Şap Sorumlusu Başkan Yardımcısı Dr. Fabrizio Rosso, şap hastalığının Kuzey ve Güney Amerika’dan Asya ve Afrika’ya kadar geniş bir coğrafyada yayıldığını belirterek, hastalığın yayılımında hayvan hareketleri ve iklim değişikliğinin önemli rol oynadığını söyledi. Hastalığın mücadelesindeki en büyük sorunlardan birinin gözetleme olduğunu ifade eden Rosso, “Yedi serotip bulunuyor ancak hangi ülkede ve bölgede, hangi virüsün görüldüğünü takip etmekte zorlanıyoruz. Bir diğer sorun ise iyi aşılara erişim. Yeterli sayıda ve kalitede aşı üretimi bulunmuyor ve bunlara ulaşmak zor” dedi. Türkiye’nin zorlu coğrafi konumuna rağmen hastalıkların gözetiminde başarılı olduğunu vurgulayan Rosso, Türkiye’nin görülen hastalık ve serotipleri düzenli şekilde raporladığını, güçlü aşı üretimi ve aşılama çalışmalarıyla hastalığın yayılmasını önlediğini belirterek, Türkiye’nin bir diğer anahtar rolünün de Avrupa’yı bu hastalıklardan koruması olduğunu vurguladı.

Kimliklendirme ve aşıdan ücret alınmayacak

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Türkiye Kırmızı Et Üreticileri Merkez Birliği'nin Erzurum'daki tesisinin açılışına katıldı. Burada bir konuma yapan Yumaklı Türkiye'nin hayvancılığı stratejik bir sektör olarak gördüğünü belirterek, son 24 yılda hayvancılıkla ilgili desteklerin 654 milyar liraya ulaştığını bildirdi.

Yumaklı, 2024 yılının şubat ayında Hayvancılık Yol Haritası'nı açıkladıklarını anımsatarak, yol haritasındaki uygulamaların geri dönüşlerini almaya başladıklarını söyledi.

Hayvancılığın başarısının yalnızca hayvan sayısıyla ölçülemeyeceğini işaret eden Yumaklı, sağlıklı hayvan olmadan hayvancılığın yapılamayacağını vurguladı.

Bu kapsamda ilk olarak Erzurum'da olmak üzere 5 veteriner yol kontrol noktası oluşturduklarını, bu sayıyı 8'e çıkaracaklarını bildiren Yumaklı, geçen yıl yaşanan şap hastalığıyla mücadelenin 4 ay içinde tamamlandığını söyledi. Yumaklı, şunları kaydetti:

"Bu yıl hayvan ve sürü sağlığı desteği altında yeni bir destekleme kalemi oluşturduk. Bu destek kapsamında yetiştiricilerimizden artık aşı ve kimliklendirme ücreti almıyoruz. Buradan bütün üreticilerimiz bunun için diğer desteklerden herhangi bir kesinti yapılmayacak. Ayrıca veteriner hekimler de herhangi bir şekilde ilave bir ücret talep etmeyecekler. Bütün bu rakam bunların hepsini topladığımızda yaklaşık 6 milyar liralık bir tutarı sadece bu iş için ayırmış olduk. Böylece üreticilerimizin üzerindeki bu iki kalemdeki yükü hafifletmeyi amaçlıyoruz."