TCMB'den "Net Hata ve Noksanın Nesi Noksan?" videosu
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), ödemeler dengesi verilerinde zaman zaman tartışma konusu olan "net hata ve noksan" kaleminin ne anlama geldiğini anlattı. TCMB, bu kalemin kayıp ya da kaynağı belirsiz bir para anlamına gelmediğini, mevcut verilerle henüz açıklanamayan işlemlerden kaynaklandığını belirtti.
TCMB, finansal okuryazarlık çalışmaları kapsamında "Herkes İçin Ekonomi" platformunda "Net Hata ve Noksanın Nesi Noksan?" başlıklı yeni bir video yayımladı.
Videoda, ödemeler dengesi konuşulurken en çok merak edilen kalemlerden birinin "net hata ve noksan" olduğu, dönem dönem özellikle yüksek değerli istatistikler yorumlanırken bu konunun sıkça gündeme geldiği ifade edildi.
Net hata ve noksan neden oluşuyor?
Ödemeler dengesinin binlerce parçalık dev bir yapboza benzetilebileceği kaydedilen videoda, "Yapbozun parçaları, yani veriler farklı yerlerden ve farklı zamanlarda gelir. Bazı parçaların yeri hemen bulunur, bazıları ise doğru yerini bulana kadar yerleştirilemez. Net hata ve noksan da buna benzer. Kayıp bir parça değil, henüz tam yerine oturtulmamış, eşleşmeyi bekleyen bilgidir." ifadeleri kullanıldı.
Videoda, ödemeler dengesinin, ihracat, ithalat, turizm ve yatırımlar gibi işlemlere ilişkin verileri farklı kaynaklardan bir araya getirdiği belirtilerek bu verilerin aynı anda gelmeyebileceği veya tam olarak eşleşmeyebileceği, aradaki farkın "net hata ve noksan" olarak kaydedildiği bildirildi.
Yastık altı döviz de etkileyebiliyor
Bu farkın birçok nedeninin olabileceği, veri kaynaklarının kapsam ve ölçüm yöntemlerinin farklılaşabileceği, bilgilerin gecikmeli gelebileceği veya sonradan güncellenebileceği anlatılan videoda, bu konuda bir örnek de paylaşılarak, şu bilgilere yer verildi:
"Örneğin, ihracat bedeli ülkeye gelmiş ancak mal henüz gümrük kayıtlarına yansımamış olabilir. Kayıt tamamlandığında fark kapanır. Bu nedenle zamanlama kaynaklı farkların zaman içinde birbirini dengelemesi beklenir. Nakit döviz hareketleri de bu kalemi etkileyebilir. 'Yastık altı' dövizin banka hesabına yatırılması yeni bir sınır ötesi işlem değildir ancak kaynağı mevcut verilerle belirlenemeyebilir. Bu da net hata ve noksanı artırır. Bankadan çekilen nakit döviz ise ters yönde etki yaratabilir."
"Net hata ve noksanda noksan olan para değil, açıklanamayan bilgidir"
Videoda, yerleşiklerin yurt dışındaki hesaplarına ilişkin bilgilerin de kapsam ve raporlama güçlükleri nedeniyle eksik veya gecikmeli yansıyabileceği aktarılarak, şu ifadeler kullanıldı:
"Açıklanamayan hareketlerin net sonucu giriş yönündeyse net hata noksan artar, çıkış yönündeyse net hata noksan azalır. Veriler güncellendikçe, yöntemler geliştikçe ve yeni kaynaklar elde edildikçe farkların bir bölümü ilgili işlem kalemlerine aktarılır. Kısacası, net hata ve noksanda noksan olan para değil, henüz mevcut veri kaynakları ile açıklanamayan bilgidir."
Herkes İçin Ekonomi: Net Hata ve Noksanın Nesi Noksan? https://t.co/spi0fpRm0L pic.twitter.com/VqyzxYnFdc
— Merkez Bankası (@Merkez_Bankasi) August 10, 2026
