Trump-Şi görüşmesi öncesi kritik mineral baskısı

ABD ile Çin arasında bu hafta yapılacak liderler zirvesi öncesinde kritik mineraller cephesinden dikkat çekici bir veri geldi. Çin’in ABD’ye nadir toprak mıknatısı ihracatı temmuzdaki güçlü artışın ardından ağustosta yeniden geriledi.

Çin gümrük verilerine göre ABD’ye sevkiyat bir önceki aya göre yaklaşık yüzde 21 düşerek 512 tona indi. Geçen yılın aynı dönemine göre de yaklaşık yüzde 13 gerileme yaşandı.

Temmuzdaki toparlanmanın önemli bölümü geri verildi

Çin’in ABD’ye nadir toprak mıknatısı ihracatı temmuz ayında yaklaşık 647 tona yükselmişti. Bu miktar, ihracat kontrollerinin devreye girmesinden sonraki en güçlü aylardan biri olmuştu.

Ağustosta sevkiyatın 512 tona gerilemesi, temmuzdaki hızlı toparlanmanın önemli bölümünün yalnızca bir ay içinde geri verilmesi anlamına geliyor. Çin’in küresel mıknatıs ihracatı daha geniş ölçekte toparlanırken ABD’ye giden miktarın yeniden düşmesi Washington açısından ayrıca dikkat çekiyor.

Otomobilden savaş uçağına kadar kritik

Nadir toprak mıknatısları yalnızca elektronik ürünlerde kullanılmıyor. Elektrikli araç motorları, rüzgâr türbinleri, robotlar, sanayi makineleri, tüketici elektroniği ve savunma sistemlerinde yüksek performanslı mıknatıslara ihtiyaç duyuluyor.

Özellikle neodimyum-demir-bor tipi kalıcı mıknatıslar yüksek güç/ağırlık oranları nedeniyle ileri teknoloji üretiminin kritik girdileri arasında bulunuyor.

ABD’nin sorunu ise tedarikin önemli bölümünde Çin’e bağımlı olması. Washington son yıllarda yerli üretim yatırımlarını hızlandırsa da maden çıkarma, ayrıştırma, rafinaj ve mıknatıs üretim zincirinin tamamında Çin’in sahip olduğu kapasite kısa sürede ikame edilemiyor.

Çin'in en güçlü pazarlık araçlarından biri

Nadir toprak elementleri ABD-Çin ticaret geriliminde geçen yıldan bu yana en hassas başlıklardan biri haline geldi.

Pekin’in ihracat lisansı uygulaması sonrasında bazı Amerikan ve Avrupa şirketleri hammadde ve mıknatıs temininde gecikmeler yaşarken, bazı üretim hatlarında kesinti riski ortaya çıktı.

Mayıs ayında Donald Trump ile Şi Cinping arasında varılan mutabakatta Çin, kritik mineral tedarikine ilişkin ABD’nin kaygılarını ele alma sözü vermişti. Ancak Washington yönetimi sonraki aylarda lisans sürecinin ve sevkiyatların beklenen ölçüde istikrarlı hale gelmediğini savundu.

ABD kendi üretimini artırmaya çalışıyor

Washington, Çin bağımlılığını azaltmak amacıyla kritik mineraller için devlet desteğini hızlandırdı. ABD yönetimi hem yerli nadir toprak üreticilerine yatırım yapıyor hem de geri dönüştürülebilir kritik mineraller için Savunma Üretim Yasası kapsamındaki yetkileri genişletiyor.

Ancak aradaki kapasite farkı büyük. Dünya.com’un daha önce aktardığı verilere göre ABD’nin yıllık nadir toprak mıknatısı talebi yaklaşık 48 bin ton seviyesinde bulunurken yerli kaynakların sağlayabildiği miktar bunun çok küçük bir bölümünü karşılıyor.

Bu nedenle Çin’den gelen aylık sevkiyatlardaki sert değişimler, yalnızca ticaret verisi olmaktan çıkıp otomotivden savunmaya kadar birçok sektör için üretim riski anlamına gelebiliyor.

Gözler 24 Eylül'deki Trump-Şi görüşmesinde

ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in 24 Eylül’de Washington’da görüşmesi planlanıyor.

Görüşmenin ticaret, yapay zekâ, gümrük tarifeleri ve kritik mineralleri kapsaması bekleniyor. Çin’in daha fazla nadir toprak ihracat lisansı vermesi, müzakerelerde kullanılabilecek başlıklardan biri olarak değerlendiriliyor.

Buna karşılık Pekin’in hangi ticari veya teknolojik tavizleri talep edeceği henüz açıklanmış değil.

Ağustosta ortaya çıkan yüzde 21’lik düşüş bu nedenle zirve öncesindeki önemli göstergelerden biri haline geldi. Washington açısından mesele yalnızca 512 tonluk aylık sevkiyat değil; ABD sanayisinin kritik girdilerde Çin’e bağımlılığının müzakere masasındaki ağırlığını koruması.