TÜRİB Genel Müdürü Kırali: Fiyatlar yukarı gidiyor tarıma girdi desteği lazım

Türkiye Ürün İhtisas Bor­sası (TÜRİB) Genel Mü­dürü Ali Kırali, “Savaşlar gelir geçer ama iklim krizi kalıcı ve ürün altın değerinde. Tarım­sal üretim her zamankinden daha kıymetli hale geldi. Firenin en aza indiği sistemleri arzuluyoruz” de­di. Ekonomi Gazetecileri Derne­ği (EGD) ile birlikte düzenlenen yıllık değerlendirme toplantısın­da Hürmüz Boğazı’nın kapanma­sının tarımsal emtia üzerindeki etkilerine ilişkin soruları yanıtla­yan Kırali, “Savaş tarım piyasala­rını çeşitli yönlerden etkiliyor. En büyük etki tarımsal girdiler nok­tasında mazot ve gübreden geli­yor. Bunun çift yönlü etkisi ola­cak. TÜRİB’de de bu etkilerin fiyat tarafında sonuçlarını görüyoruz. Savaşın fiyatları yukarı itme etki­si güçlü. Bizim her zaman dile ge­tirdiğimiz üzere, tarımda müda­halenin fiyatlar üzerinden ziyade sübvansiyonların girdiler üzerin­den yapılmasından yanayız. Hem mazot hem gübrede sübvansiyon fiyat artışlarını yumuşatabilecek­tir” ifadelerini kullandı.

Buğday ve şekerde hareketlilik oldu

Küreselde bütün emtiada oldu­ğu gibi tarımda da özellikle buğda­yın, savaş ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasından en çok etkilenen ürün olduğunu kaydeden Kırali, “Boğazdan geçişler buğdayı etki­ledi. Şekerde de hareketler oldu. Ürün tedariki anlamında içerde kısa ve orta vadede sorun olacağı­nı düşünmüyoruz. Zaten orta va­dede de savaşın biteceğini düşü­nüyoruz” diye konuştu. Şubat ve mart aylarının bereketli geçtiğini anlatan Kırali, “Depolar zaten do­lu. TMO tarafında yapılan satışla­rın etkisi büyük. İyi bir sezon ge­liyor. Yağışlardan görüyoruz. Ge­çen sene zirai don golü yedik. Ama bu sene o dönemi atlatıyoruz gibi” bilgilerini paylaştı.

Manipülasyona karşı tam saha denetim

Derin piyasalarda manipü­lasyon yapmanın zor olduğunu ve piyasaları herhangi bir mani­pülasyona karşı sıkı gözetledik­lerini anlatan Kırali, yapay zeka destekli piyasa gözetimi ATİP (Algoritmik tespit ve izleme plat­formu) hakkında bilgiler de ver­di. Kırali, sözlerini şöyle sürdür­dü: “Yapay zeka gözetim sistemi sayesinde piyasada fiyatların manipüle edilip edilmediğini de­netliyoruz. Geçen yaz yapılan mevzuat değişikliği ile gözetim ve denetimi oturtmak için bilgi sis­temi kuracağız. Depoların uzak­tan gözetimi yapılacak. Elektro­nik kayıtlarla uyumlu mu değil mi diye kontrol edilecek. Nasıl ki in­sanlar paralarını bankaya ema­net ediyorsa çiftçi ve tüccar da ürününü depolara emanet edi­yor. Depolar ticaret bakanlığı de­netiminde. Nasıl SPK halka açık şirketleri denetlemiyor, bağımsız denetim şirketleri denetliyorsa bu tarafta da bir bağımsız dene­tim şirketi kuruldu. TOBB ve TÜ­RİB ortaklığında kurulan şirket yarı özerk konumda Ticaret Ba­kanlığı burada bir takım yetki ve sorumluluklarını devretti. Altya­pı çalışmaları devam ediyor. Li­sanslı depoculuk bilgi sistemi ile birlikte bu mekanizma sayesinde sahada yaygın denetim ekipleri olacak.”

"Teverruk Lonra’da değil burada olmalı"

Teverruk projesi konusundaki gelişmelere işaret eden Ali Kırali, şunları anlattı: “Katılım finansmanında kısa vadeli fon temininde teverruk finansman modelinde emtia ticaretinin ELÜS üzerinden gerçekleştirileceği Teverruk Piyasası’nın devreye alınması çalışmaları Ticaret Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı, Türkiye Katılım Bankaları Birliği ve TMO başta olmak üzere paydaşlarla birlikte yürütülmeye devam ediyor. Halen teverruk işlemleri yurt dışında yapılıyor. Söz konusu hacmin TÜRİB Teverruk Piyasası ile yurt içine çekilmesi hedeflenmektedir. Yapımız tamamlandı. Hukuki altyapı için çalışmaların bu yıl tamamlanmasını öngörüyoruz. Bir takım mali yükümlülükler konusunda Hazine ve Maliye Bakanlığımız ile görüşüyoruz. Katılım bankaları birbirlerini fonladıklarında işlemleri Londra Metal Borsası veya Malezya Palm Borsası’ndan yapıyorlar. Bu finansal güvenlik açısından da doğru değil.”

Hedef bölgesel borsa olmak

Uluslararası ürün piyasası projesinden söz eden TÜRİB Genel Müdürü Ali Kırali, mayıs ayı içinde hayata geçmesi beklenen proje sayesinde Türkiye’nin tarım ticaretinde bölgesel merkez olmasını hedeflediklerini ifade etti. Türkiye’nin halihazırda tahılın üretildiği kuzey ülkeleri ile ithalatçı güney ülkeleri arasında bir köprü konumunda bulunduğunu söyleyen Kırali, “Gerek işlenmiş ürünlerde gerek işlenmemiş ürünlerde şekilde akan bir ticaret var. Ülkemizdeki antrepolarda millileşmiş veya millileşmemiş ürünleri borsada kote edip, ticaretini dolar ve euro ile yapılabilir hale getireceğiz. Yurt dışındaki ürünler de bu sisteme dahil edilebilir. Ve bu sayede bölgesel bir borsa olabiliriz” ifadelerini kullandı.