Savaş küresel altın akışını kilitledi: Dubai’deki büyük tıkanma piyasaları sarsıyor

İran ile Körfez’de tırmanan gerilim, küresel altın ticaretinin en kritik merkezlerinden biri olan Dubai’yi adeta felç etti. Dünya altın ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sini yöneten emirlikte uçuşların durması, Afrika’dan çıkan altının Avrupa ve Asya’ya ulaşmasını engellerken, piyasalarda fiziki arz krizi endişesi büyüyor.

Savaş küresel altın akışını kilitledi: Dubai’deki büyük tıkanma piyasaları sarsıyor

Küresel altın piyasasında büyük bir lojistik kırılma yaşanıyor. ABD ve İsrail'in saldırısına uğrayan İran’ın Körfez bölgesindeki misillemeleri sonrası Birleşik Arap Emirlikleri'nin kalbi Dubai’de hava trafiğinin büyük ölçüde durması, dünya altın ticaretinin yaklaşık beşte birini taşıyan kritik bir koridoru kesintiye uğrattı.

Afrika’daki madenlerden çıkan altınların Avrupa’daki rafinerilere ve Asya’daki alıcılara ulaşmasında kilit rol oynayan Dubai’nin devre dışı kalması, fiziki altın akışında ciddi bir darboğaz yaratırken özellikle Asya piyasalarında fiyat primlerinin hızla yükselmesine neden oldu.

Küresel altın ticaretinin kalbi

Dubai, yıllardır küresel altın ticaretinin en önemli transit merkezlerinden biri olarak görülüyor. Afrika’daki altın madenlerinden çıkan külçeler genellikle Dubai üzerinden Avrupa’daki rafinerilere veya Asya’daki mücevher üreticilerine gönderiliyor.

Ancak İran’ın hafta sonu Birleşik Arap Emirlikleri’ne yönelik füze ve drone saldırıları, Dubai Uluslararası Havalimanı, Cebel Ali Limanı ve şehirdeki çeşitli sivil altyapılarda hasara yol açtı. Bunun ardından bölgedeki hava trafiği büyük ölçüde durdu.

Emirates Havayolları uçuşlarını çarşamba gecesine kadar askıya alırken, Etihad Havayolları da perşembeye kadar operasyonlarını durdurdu. Uçuş takip verilerine göre Körfez’deki 7 büyük havalimanında 21 binden fazla uçuş iptal edildi. Bu durum, altın ticaretinin en kritik lojistik hatlarından birinin neredeyse tamamen kapanmasına yol açtı.

Altın neden yolcu uçaklarıyla taşınıyor?

Birçok kişi altın taşımacılığının özel kargo uçaklarıyla yapıldığını düşünse de gerçekte durum farklı. Küresel altın sevkiyatlarının büyük bölümü ticari yolcu uçaklarının kargo bölümünde taşınıyor.

Tek bir palet içinde milyonlarca dolarlık altın

Altının değerinin ağırlığına göre son derece yüksek olması, hava taşımacılığını en verimli yöntem haline getiriyor. Tek bir palet içinde milyonlarca dolarlık altın taşınabiliyor. Ancak bu sistemin kritik bir dezavantajı bulunuyor: Yolcu uçuşları durduğunda altın akışı da duruyor.

Kara yolu taşımacılığı ise güvenlik riskleri nedeniyle sigorta şirketleri ve lojistik firmaları tarafından genellikle tercih edilmiyor. Bu nedenle Dubai üzerinden geçen altın sevkiyatlarının kısa sürede başka bir merkeze yönlendirilmesi neredeyse imkânsız görünüyor.

Fiyat dengesini ciddi şekilde etkileyebilir

Dubai’deki aksama fiziki altın piyasasında hemen etkisini göstermeye başladı. Suudi Arabistan’da altın primlerinin hızla yükseldiği bildirildi. Uzmanlara göre kesintinin sürmesi halinde Hindistan ve diğer Asya ülkelerinde de benzer fiyat artışları görülebilir.

Dünyanın en büyük altın tüketicilerinden biri olan Hindistan, rafineriler ve mücevher üreticileri için Dubai üzerinden gelen sevkiyatlara büyük ölçüde bağımlı durumda. Bu nedenle bölgede oluşacak uzun süreli bir kesinti, küresel fiyat dengesini ciddi şekilde etkileyebilir.

5 bin 277 dolara çıktı

Jeopolitik riskler ve tedarik sıkıntısı altın fiyatlarını da yukarı taşıdı. Spot altın fiyatı önce yüzde 1,7 yükselerek ons başına 5 bin 277 dolara çıktı, ardından 5 bin 170 dolar seviyesinde işlem görmeye devam etti. Gümüş fiyatları da yaklaşık yüzde 3 oranında yükseldi.

Londra, New York, Şanghay ve Zürih gibi finans merkezlerinde işlemler sürse de uzmanlar fiziki altın piyasasında ciddi bir baskı oluştuğunu vurguluyor. Bu durum, altının güvenli liman talebinin de artmasıyla fiyat dalgalanmalarını daha da büyütebilir.

Pandemideki krizi hatırlatıyor

Analistler yaşanan gelişmeleri 2020 pandemi dönemine benzetiyor. O dönemde seyahat yasakları Londra ile New York arasındaki altın sevkiyatını kesmiş ve piyasada büyük fiyat farklılıkları oluşmuştu.

Fiziki altın stokuna doğru yerde sahip olan bazı bankalar bu fiyat farklılıklarından ciddi kazanç elde etmişti. Benzer bir durumun şimdi de yaşanabileceği belirtiliyor. Körfez dışında altın stokları bulunan finans kuruluşları, oluşan fiyat farklarından avantaj sağlayabilir.

Fiziki teslimat yerine nakit uzlaşma

Piyasalarda en kritik soru ise kesintinin ne kadar süreceği. Eğer Körfez hava sahası kısa sürede yeniden açılırsa yaşanan tıkanıklığın geçici bir fiyat sıçramasıyla sınırlı kalması bekleniyor.

Ancak hava trafiğinin haftalarca kapalı kalması durumunda sorun büyüyebilir. Bu durumda bazı trader’ların fiziki teslimat yerine nakit uzlaşmaya gitmek zorunda kalabileceği ve fiyat mekanizmasının bozulabileceği ifade ediliyor.

Küresel lojistik krizi derinleşebilir

Sorun yalnızca Dubai ile sınırlı değil. Küresel lojistik zincirinde başka aksaklıklar da ortaya çıkıyor. Deniz taşımacılığı devi Maersk, Süveyş Kanalı üzerinden yapılan bazı seferleri durdurarak gemilerini Ümit Burnu rotasına yönlendirdi.

Buna ek olarak Katar’ın LNG üretimini durdurması ve Körfez’deki enerji altyapısında yaşanan kesintiler, emtia piyasalarında yeni bir arz şoku riskini artırıyor.

Yeni bir rekor gelir mi?

Altın piyasası zaten krize yüksek volatiliteyle girmişti. Fiyatlar ocak ayında ons başına 5 bin 594 dolar ile rekor seviyeyi görmüştü. Dubai’deki tedarik zinciri kırılması tek başına fiyatları hemen bu seviyelere taşımasa da önemli bir denge unsurunu ortadan kaldırmış durumda.

Uzmanlara göre eğer küresel altın akışı uzun süre aksarsa, fiyatları sınırlayan fiziki arz ortadan kalkabilir. Bu da altın piyasasında yeni bir rekor dalgasının önünü açabilir.