Dış borçta 110 milyar dolarlık refinansman ihtiyacı
Türkiye ekonomisinin, bir yıl içinde ödemesi gereken dış borç miktarı eylül sonu itibarıyla 240,2 milyar dolar oldu. Geçmiş yıllarda uzun vadeli olarak kullanılmış krediler ve tahvil ihraçlarının taksitlerini de içeren bu borcun büyük bölümü özel sektör ve bankalara ait.
Türkiye’nin kamu ve özel sektörü ile gelecek bir yıl içinde vadesi dolacak dış borçlarını çevirmek için 110 milyar dolarlık “aktif refinansman ihtiyacı” bulunuyor.
Merkez Bankası’nın açıkladığı verilere göre, Türkiye’nin kısa vadeli dış borç stoku yılın 3’üncü çeyreğinde önceki çeyreğe kıyasla yüzde 1,5 artış göstererek 173,1 milyar dolara çıktı. Türkiye ekonomisinin, orijinal vadesine bakılmaksızın gelecek bir yıl içinde vadesi dolacak dış borç stoku ise eylül sonu itibarıyla 240 milyar 221 milyon dolar düzeyinde gerçekleşti. Kısa vadeli dış borç stoku en baştan 1 yıl veya daha kısa vadeyle alınan borçları kapsarken, kalan vadeye göre dış borç ise bunlara ek olarak geçmişte uzun vadeli (örneğin 5-10 yıllık) alınıp ödeme günü izleyen 12 ay içine denk gelen taksitleri de içeriyor. Başka deyişle bir yıl içinde vadesi gelecek dış borç tutarı, uzun vadeli dış borçların bu döneme yığılan anapara taksitlerini de kapsıyor. Büyük bölümünü özel sektör ve bankacılık sisteminin yükümlülüklerinin oluşturduğu, geçmiş yıllarda uzun vadeli olarak kullanılmış krediler ile tahvil ihraçlarının ödeme günü yaklaşan taksitlerini de içeren bu hacmin yarıdan fazlası ticari akış ve mevduatlarla kendiliğinden devredeceği için, uluslararası piyasalardan taze kaynakla çevrilmesi gereken kısma ait asıl refinansman ihtiyacı 110 milyar dolar civarında bulunuyor.
Gelecek bir yıl içinde vadesi dolacak dış borcun 155 milyar 509 milyon dolarla yüzde 64,74’ü özel sektöre ait. Özel sektörün dış borç yükünün 81 milyar 402 milyon dolarlık kısmını finansal olmayan kuruluşlara (reel sektör şirketleri) ait tutar oluştururken, özel finansal kuruluşların borcu 74 milyar 107 milyon dolar düzeyinde bulunuyor. Bu borcun da 65 milyar 312 milyon doları özel bankalardan, 8 milyar 795 milyon doları ise bankacılık dışı finansal kuruluşlardan kaynaklanıyor. Kamu kesiminin bir yıl içinde vadesi dolacak dış borç stoku ise 61 milyar 499 milyon dolarla genel toplamın yaklaşık dörtte birini oluşturuyor. Kamu borcunun 46 milyar 309 milyon doları kamu bankalarının, 1 milyar 908 milyon doları ise bankacılık dışı kamu finansal kuruluşlarının yükümlülüklerinden oluşuyor. Genel hükümetin bir yılda ödeyeceği dış borç tutarı 11 milyar 848 milyon dolar seviyesinde kalırken, bunun 11 milyar 304 milyon doları merkezi yönetime (Hazine), 544 milyon doları ise mahalli idarelere ait bulunuyor. Kamu iktisadi teşebbüsleri (KİT) 405 milyon dolar, diğer kamu kuruluşları 1 milyar 29 milyon dolar olmak üzere finansal olmayan kamu kuruluşlarınca bir yılda ödenecek dış borç 1 milyar 434 milyon dolar düzeyinde.
Öte yandan, doğrudan TCMB’nin bilançosunda yer alan ve gelecek bir yılda vadesi dolacak yükümlülüklerin tutarı ise 23 milyar 213 milyon dolarla toplam stokta yüzde 9,66 pay alıyor. Bu verilere göre kamu ve özel bankaların bir yıl içinde vadesi gelecek toplam borcu 111 milyar 621 milyon dolara ulaşarak genel borç yükünün tek başına yüzde 46,47’sini oluşturuyor.

Gerçek refinansman ihtiyacının hesabı
Finansal piyasa işleyişi açısından, gelecek bir yıl içinde 240,2 milyar dolarlık borcun tamamının bir yıl içinde nakit olarak ödenip tasfiye edilmesi gerekmiyor. Bu stokun içinde yer alan yaklaşık 66,5 milyar dolarlık yurt dışı yerleşik mevduatları, olağanüstü bir güven sarsıntısı yaşanmadıkça bankacılık sisteminde kalmaya devam ediyor. Benzer şekilde, reel sektörün 81,4 milyar dolarlık yükümlülüğü içinde bulunan yaklaşık 63,9 milyar dolarlık ithalat kaynaklı ticari krediler, dış ticaret döngüsü sürdükçe eski faturalar kapanıp yenileri açılarak kendiliğinden devrediyor. Doğal akışında yenilenen bu 130,4 milyar dolarlık kalemler dışarıda bırakıldığında, Türkiye ekonomisinin gelecek 12 aylık süreçte uluslararası kredi ve tahvil piyasalarından aktif olarak bulup yenilemesi gereken borç tutarı, başka deyişle gerçek finansman ihtiyacı yaklaşık 109,8 milyar dolar düzeyinde oluşuyor. Söz konusu tutar bu yılın ilk dokuz ayında 3 milyar 860 milyon, son bir yılda ise 6 milyar 18 milyon dolar büyüdü. 110 milyar dolarlık aktif refinansman hacmi, Türkiye büyüklüğündeki bir ekonomi için olağan piyasa koşullarında sistemin çevirebildiği bir büyüklüğe işaret ediyor. Özellikle doğrudan merkezi yönetim bütçesini ilgilendiren Hazine borcunun 11,3 milyar dolar gibi sınırlı bir düzeyde kalması, kamu maliyesi üzerinde doğrudan bir dış borç baskısı oluşmasını engelliyor. Ancak bir yıl içinde vadesi gelecek dış borçların refinansman ihtiyacına, aynı dönemde oluşacak cari işlemler açığının finansmanın da eklenmesi gerekiyor.