İstanbul pahalı kaldı rota Anadolu’ya kaydı

Nurdoğan A. ERGÜN

Ekonomik dalgalanmalara rağmen alışveriş merkez­leri (AVM) sektörü, 2025 yılında cirosal büyümesini sür­dürdü. 445 AVM’nin olduğu Tür­kiye’de metrekare başına düşen toplam ciro ülke genelinde yüz­de 30 artarak 191 milyon 803 TL seviyesine ulaştı. Sektörün geçen yılki toplam cirosu ise 59 milyar dolar oldu. Alışveriş Merkezleri ve Yatırımcıları Derneği (AYD) ve Akademetre iş birliğiyle hazırla­nan “AVM Endeksi” sonuçlarına göre, 2025 yılı AVM sektörü açı­sından güçlü bir büyüme perfor­mansına işaret ediyor.

2010 baz yılına göre 4063 puana ulaşan en­deks, nominal bazda tarihi bir se­viyeye çıktı. Bölgesel kırılıma ba­kıldığında dikkat çekici bir tablo ortaya çıkıyor. İstanbul AVM’le­rinde metrekare başına ciro artışı yüzde 25 seviyesinde gerçekleşir­ken, Anadolu AVM’lerinde artış oranı yüzde 35,3’e ulaştı. Bu du­rum, büyümenin yalnızca büyük metropollerle sınırlı kalmadığı­nı, Anadolu şehirlerinde peraken­de talebinin ve tüketim dinamiz­minin daha güçlü bir ivme yaka­ladığını gösteriyor. Anadolu’daki bu performans, bölgesel ekono­mik canlılık açısından da önemli bir sinyal niteliği taşıyor.

Endekse göre, ciro tarafındaki güçlü artışa karşın, ziyaretçi sayısı endeksin­de yüzde 3’lük bir düşüş gözlen­di. Bu tablonun, harcama davra­nışında bir değişime işaret ediyor olabileceğini söyleyen AYD Baş­kanı Nuri Şapkacı, “Daha az ziya­retle daha yüksek ciro üretilme­si, ortalama sepet tutarındaki ar­tış, fiyat etkisi veya tüketicinin daha planlı alışveriş davranışıy­la açıklanabilir” dedi. Kategoriler bazında alışverişi de yorumlayan Şapkacı, en fazla artışın yüzde 35 ile giyimde görüldüğünü aktardı.

Şapkacı’nın aktardığına göre, tek­noloji kategorisinde yüzde 31, yi­yecek içecek kategorisinde yüz­de 30, hipermarket kategorisin­de yüzde 30, diğer kategorisinde yüzde 23 ve ayakkabı çanta kate­gorisinde yüzde 11’lik bir artış ya­şandı. Alım gücü ve ekonomik gö­rünüme bağlı olarak AVM’lerde harcama eğiliminin yeme-içme ve kişisel bakıma kaydığını dile getiren Şapkacı, özellikle ayakka­bı ve çanta tarafında ‘yüksek fi­yatlar’ yüzünden alışverişin yurt­dışına kaydığını söyledi.

“Yabancı yatırımın payı %15’e geriledi”

1987 yılında Galaria ile başla­yan sektörde bugün 13 il dışında her bölgede AVM bulunduğunu, son 15 yılda 6 milyon metrekare­den 14 milyon metrekareye çık­tığını açıklayan Şapkacı, bu yıl 5 AVM daha açılacağını kaydet­ti. Şapkacı, “AVM sektöründe ye­ni yatırımdan çok mevcudun dö­nüşümünde hareket var. Gelecek 15 yıl dönüşüm için hareketli ge­çecek ama bunun için de finan­sal altyapı ve mevzuat gerekiyor. El değiştirmelerde de yabancıdan yerliye doğru bir kayış var. Son 3 yılda yabancı yatırımın payı yüz­de 30’dan yüzde 15’e geriledi. Bu arzu ettiğimiz bir durum değil” açıklamasını yaptı.

“Büyüme reel değil, daralma bile var”

Ekonomist Fatih Keresteci, AVM ciro endeksi 2025’te nominal olarak yüzde 30 büyüdüğünü ancak TÜFE enflasyonu ile karşılaştırıldığında bunun reel bir büyüme olmadığını söyledi. Keresteci, “Önemsenecek düzeyde bir daralma bile var. Pandemiden bu yana istikrarlı olarak her yıl reel büyüyen alışveriş ekonomisi 2025’te ivme yitirmiş oldu.

Bunun temel nedenini dezenflasyon politikaları ile tüketicinin satın alma gücünde yaşanan belirgin oranda erozyon. Bu ziyaret sayılarına da yansımış. 2025’te 2,78 milyar ziyaret ile son 3 yılın en zayıf trafik performansı gerçekleşmiş. Trafiğe, kiralanabilir alan bazında bakınca ivme kaybı daha da bariz görünüyor. Son 5 yılın en zayıfı. Alışveriş eğilimi niceliksel olarak 2025’te belirgin oranda bir yavaşlama kaydetmiş” diye konuştu.