9 °C

kültür köprüleri

Yirminci asrın ortalarında Türk sanatı ile batı arasında çok değerli ilişkiler kuran Edouard Roditi hakkında ülkemizde pek az yayın bulunuyor.

kültür köprüleri

RAŞİT GÖKÇELİ*

Kırmızıkedi Yayınevi, Yılmaz Özdil'in "Mustafa Kemal" kitabının yanı sıra genç Türkiye Cumhuriyeti'nin muasır medeniyete ulaşma çabalarının ilginç bir bölümünü oluşturan batı medeniyeti ile bütünleşik bir zemin oluşturma yönündeki çabalarına da ışık tutan ilginç belgeler yayımlıyor.

Bunlardan bir tanesi 1950'li yıllarda ülkemiz resim sanatı ve edebiyatı ile batı arasında son derece köklü bağların oluşmasına önayak olan "Edouard Roditi ve İstanbul Avangardı" kitapçığı.

Yayınevi, Enis Batur'un yayın yönetmenliği, Volkan Atmaca'nın editörlüğünde, Selhan Savcigil-Endres'in çevirisi ile Clifford Endress'in Edouard (Eduar) Roditi ve İstanbul Avangardı kitapçığını yayımlayarak sanat tarihimizin 1940 ile 1970 yılları arasında batı sanat dünyası ile ilişkileri hakkında önemli bilgiler sunuyor.

Yirminci asrın ortalarında Türk sanatı ile batı arasında çok değerli ilişkiler kuran Edouard Roditi hakkında ülkemizde pek az yayın bulunuyor.

Aklıma Selçuk Altun'un Cumhuriyet Kitap eklerinden birinde kaleme aldığı Edoard Roditi yazısı dışında bir başka kaynak gelmiyor. Kitapçık, Roditi'nin, D grubu ressamları Abidin Dino, Nurullah Berk, Zeki Faik İzer, Elif Naci, Cemal Tollu, Zühtü Müridoğlu, yine Bedri Rahmi Eyüboğlu ile ilişkilerinden, İngiliz yazar Derek Patmore'un Roditi ile ilişkisinin ressamlarımızın batıya açılması alanında doğurduğu sonuçlardan bahsettikten sonra, Roditi ile Şakir Eczacıbaşı'nın ilişkisini, Sabahattin Eyûboğlu ile olan işbirliğini elealıyor.

Sabahattin Eyûboğlu 1940'lardaki meşhur Tercüme Bürosu'nu yöneten kişi. Roditi ise batı intelligensyasında önemli bir yeri olan sürrealist akım içerisinde sözü geçen bir aydın.
RoditiailekökeniitibarıileOsmanlıİmparatorluğuiledeilişkili.

Roditi, Bayram Gazetesi'nden bir muhabire, "görevim Batı dünyasına Türkiye medeniyetinin tanıtılmasını ve Türkiye'nin bu süreçte, özellikle sanat ve edebiyatta geçirdiği evrimin Batı tarafından izlenmesini sağlamak, çünkü onlar için de oldukça faydalı bir gözlem olacak" diyor. (Andak) (kitapçık s. 32).

Roditi'nin Yaşar Kemal'in İnce Memed'inin batıda tanıtılmasında da önemli bir rolü oluyor.

İnce Memed'in Amerika'da Pantheon tarafından yayımlanan 1961 tarihli çevirisi Edouard Roditi imzasını taşıyor. Roditi bu çevirisinde Yaşar Kemal'in eşi Thilda Kemal ile işbirliği yapıyor.

Roditi'nin yirminci yüzyıl ikinci yarısında ülkemiz sanatı ile batı dünyası arasında kurduğu köprüler, Alain Bosquet'nin düşüncesi paralelinde henüz ‘Edouard Roditi'nin Çağdaş Türk Yazınına Etkisi' başlıklı bir doktora tezi konu olmadı ise de, "onun Türk sanatı ve edebiyatına katkıları, tıpkı kendi eserlerindeki Türk etkisi kadar gerçek ve elle tutulur bir şekilde durmaktadır." "Roditi'nin mirası kalıcıdır, İstanbul'un çarpıklığı ve ve hayhuyu içinde tek bir parlak saç telidir." (s. 66)

Bu satırların yazarı, Edouard Roditi'yi çocuk yaşta iken tanıdı.

Bir havaalanında Edouard Roditi ile ayaküstü son görüştüğümde ise 34 yaşında idim. Son görüşmeden aklımda kalan insanın aklındakileri okuyabilen keskin zekâya sahip bir kişi olduğuydu.

Clifford Endres'in kitabı bu yazıda özellikle nakletmemeyi yeğlediğim sayısız anekdot ve değerli bilgiler içermekte. Zaten yazarları, "tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni alınmaksızın, hiçbir şekilde kopyalanamaz, elektronik veya mekanik yolla çoğaltılamaz, yayınlanamaz ve dağıtılamaz" ibaresin ikitapçığın tanıtım sayfasına koymuşlar.( s. 2)

Esasen kitap küçük formatta ve notlar ile kaynakçalar dahil sadece seksen beş sahifeden ibaret.

Bu kısacık kitap, bence tavan arasında bir köşede duran bir mücevheri andırıyor. Türk edebiyatının 1940 – 1970 arası macerasını merak edenler için paha biçilmez bir kaynak.

1940'larda Sabahattin Eyûboğlu ve Tercüme Bürosu ile başlayan genç Türkiye Cumhuriyeti'nin aydınlanma süreci, 1970 ve 1980 askeri darbeleri sonucunda darbe yedi.Gene de Enis Batur'un yayıncılığı ile (Yapı Kredi Yayınları'ndaki çabası da gözönünde tutulursa) genç Türkiye Cumhuriyetinde Hasan Âli Yücel'lerin, Sabahattin Eyûboğlu'ların yaktığı aydınlanma meşalesinin tamamen söndüğü iddia edilemez.

*Yüksek Bölge Plancısı(ODTÜ), Mimar(İTÜ)

EDOUARD RODITI VE İSTANBUL AVANGARDI, Clifford Endres, Kırmızıkedi Yayınevi

Dunya.com

Güncel gelişmelerden anında haberdar olun!
dunya.com'a girmeden de haberleri takip edebilirsiniz.