İran’da kriz derinleşiyor: Can kaybı artıyor, ABD ile gerilim tırmanıyor

İran’da 28 Aralık’ta ekonomik gerekçelerle başlayan ve kısa sürede ülke geneline yayılan protestolar, son yılların en geniş çaplı toplumsal hareketlerinden biri olarak değerlendiriliyor. İnternet erişiminin büyük ölçüde kesildiği ülkede, gösteriler sırasında 2 bin 500’den fazla kişinin yaşamını yitirdiğine dair bilgiler paylaşıldı. Yüzlerce protestocunun baş ve göz bölgesinden yaralandığı bildirildi.

Washington’dan sert mesajlar

ABD Başkanı Donald Trump’ın "yardım yolda" mesajının ardından İran yönetimi, ABD’yi askeri müdahale için zemin hazırlamakla suçladı. Trump, CBS News’e yaptığı açıklamada, protestoların idamlarla bastırılması halinde Washington’un sert karşılık vereceğini söyledi. Trump, “Binlerce insanı öldürmeye başlarlarsa, şimdi de idamdan söz ediyorsunuz, bunun onlar için nasıl sonuçlanacağını göreceğiz” ifadelerini kullandı.

"Protestoya devam edin" çağrısı

Trump, protestoların sürmesi yönündeki çağrısını Truth Social üzerinden yineledi. Paylaşımında, "İranlı vatanseverler, protestoya devam edin, kurumlarınızı ele geçirin! Yardım yolda" ifadelerine yer verdi. Beyaz Saray Sözcüsü ise Trump’ın hava saldırılarını değerlendirdiği “çok sayıda seçenekten biri” olduğunu ifade etti.

Can kaybı 2 bin 500'ü geçti, 16 bin kişi gözaltında

ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na (HRANA) göre, protestolarda hayatını kaybedenlerin sayısı 2 bin 500’ü geçti. Ölenlerin yüzde 90’dan fazlasının protestolara katılan kişiler olduğu belirtilirken, 16 bin 700’den fazla kişinin gözaltına alındığı kaydedildi.

Hastaneler dolup taştı

Guardian’a konuşan İranlı doktorlar, hastanelerin ve acil servislerin protestocularla dolu olduğunu aktardı. Tahran’daki bir göz doktoru, yalnızca tek bir hastanede 400’ü aşkın kişinin gözünden vurulduğunu belirtti.

ABD’den vatandaşlarına çıkış çağrısı

ABD Dışişleri Bakanlığı, Amerikan vatandaşlarına İran’ı derhal terk etmeleri yönünde çağrı yaptı. Açıklamada, “güvenliyse” kara yoluyla Ermenistan ya da Türkiye üzerinden çıkış seçeneklerinin değerlendirilebileceği belirtildi. İran’daki ABD sanal büyükelçiliği ise internet kesintileri nedeniyle alternatif iletişim yöntemlerinin planlanmasını ve ABD yardımına dayanmayan bir çıkış planı hazırlanmasını önerdi.

Trump, görüşmeleri iptal etti

Trump, "anlamsız öldürmeler sona erene kadar" İranlı yetkililerle yapılması planlanan temasları iptal ettiğini duyurdu. Kararın, tansiyonu düşürmeye yönelik diplomatik girişimleri zora sokabileceği yorumları yapıldı.

Starlink devrede

Bloomberg News’in aktardığına göre, Elon Musk’ın SpaceX şirketi, internet kesintisinin beşinci gününü aşması üzerine İran’daki kullanıcılara Starlink uydu ağı üzerinden ücretsiz internet erişimi sağlamaya başladı.

Pehlevi ile gizli temas

Axios’un haberine göre, Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff, geçtiğimiz hafta sonu sürgündeki eski İran veliaht prensi Rıza Pehlevi ile gizli bir görüşme gerçekleştirdi. Üst düzey bir ABD’li yetkili, görüşmede protestoların ele alındığını söyledi. Pehlevi, daha önce yaptığı açıklamalarda geçiş sürecine liderlik etmeye hazır olduğunu dile getirmişti.

BM ve uluslararası tepkiler

Trump’ın “yardım yolda” paylaşımına yanıt veren İran’ın BM Daimi Temsilcisi Emir Said İrevani, ABD Başkanı’nı şiddeti teşvik etmekle suçladı. BM Güvenlik Konseyi’ne gönderdiği mektupta, “ABD ve İsrail rejimi, özellikle gençler arasında masum sivillerin hayatını kaybetmesinin doğrudan ve inkar edilemez hukuki sorumluluğunu taşımaktadır” dedi.

Rusya da İran’ın iç işlerine yönelik “yıkıcı dış müdahaleyi” kınadı. Moskova, benzer bir senaryonun tekrarlanmasının bölgesel ve küresel güvenlik açısından ağır sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu.

Avrupa’dan diplomatik adımlar

İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya, baskı politikalarını protesto etmek amacıyla İran büyükelçilerini dışişleri bakanlıklarına çağırdı. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, X üzerinden yaptığı paylaşımda, “İran’da artan can kayıpları dehşet verici” ifadelerini kullandı.

Jet hızıyla idam kararı

BBC’nin aktardığı bilgilere göre, İran’daki protestolar sırasında tutuklanan 26 yaşındaki Erfan Soltani hakkında verilen idam kararının yalnızca iki gün gibi olağanüstü kısa bir sürede alındığı belirtilirken, Hengaw İnsan Hakları Örgütü sürecin bu denli hızlı ilerlemesine daha önce tanık olmadıklarını vurguladı.

Protestolarda 12 çocuk hayatını kaybetti

HRANA, protestolarda 12 çocuğun da protestolarda hayatını kaybettiğini, ayrıca hükümetle bağlantılı yaklaşık 150 kişinin de öldüğünü bildirdi.

Protestoların kısa sürede 180 şehir ve 31 eyalete yayıldığı ifade edilirken, en az 18 bin 434 kişinin gözaltına alındığı aktarıldı. BBC’nin doğruladığı görüntülerde Tahran’daki Kahrizak Adli Tıp Merkezi’nde en az 180 ceset torbası görülürken, BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, protestoculara yönelik şiddetin ve hızlandırılmış idam ihtimalinin "son derece endişe verici" olduğunu belirtti.

Öte yandan, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ile telefon görüşmesi yaptı. Fidan bölgedeki son durum hakkında bilgi aldı.

Rusya'dan İran mesajı: Dış müdahaleyi şiddetle kınıyoruzDünya

Bahçeli'den Trump'a sert sözler: ABD'nin 50 parçaya ayrılacağı günler uzak değilGündem