Çin’den ticarette dengeleri değiştirecek hamle: Afrika'ya tarife sıfırlandı!

ABD'nin tarife politikasıyla ülkeleri kıskaca aldığı bir dönemde Çin, Afrika Birliği (AfB) üyesi 53 ülkeye gümrük vergilerini iki yıllığına sıfırladı. Küreselleşme dalgasını Küresel Güney'e yayarak sürdürmeye çalılan Çin'in Afrika ülkeleriyle ticaretinde kıta aleyhine gelişen ticaret açığını giderip gideremeyeceği ve bu ticaretteki yapısal dengesizlikleri çözüp çözemeyeceği belirsizliğini koruyor.

Karar orta ve uzun vadede Çin'in ülkelerle yapmayı öngördüğü ekonomik ortaklık anlaşmaları için ikili ticaret bağlarını güçlendirmeyi amaçlıyor.

Sıfır tarife politikası

Daha önce en az gelişmiş 33 Afrika Birliği üyesi ülkeye sağlanan sıfır tarife, 1 Mayıs itibarıyla Güney Afrika, Mısır, Nijerya, Cezayir ve Kenya gibi Afrika'nın en büyük 20 ekonomisini de içine aldı.

Çin Devlet Konseyi Gümrükler Tarife Komisyonu tarafından yapılan açıklamada, iki yıl sürecek uygulamanın ortak kalkınmayı teşvik etmeyi hedeflediği belirtildi. Süre sonunda tarifelerin geleceği, ülkelerle yapılacak 'Müşterek Kalkınma Ekonomik Ortaklık Anlaşması' kapsamında belirlenecek.

Çin Ticaret Bakanlığı ise menşe ve karantina şartlarını karşılayan ürünlerin tarifesiz şekilde Çin'e ihraç edilebileceğini duyurdu. Bu kapsamda, Fildişi Sahili ve Gana'dan kakao, Kenya'dan kahve ile Güney Afrika'dan narenciye ve şarap ürünleri artık gümrük vergisi olmadan Çin pazarına girebilecek.

İlk teslimatlar başladı

Düzenlemenin yürürlüğe girmesinin ardından, Güney Afrika'dan gelen 24 ton elmanın, 1 Mayıs'ta Çin'e girmesi bekleniyor. Gümrük tarifesiz mallar ise 20 bin yuan (2 bin 929 dolar) daha ucuza geliyor. Bunu takiben Mısır'dan 560 ton portakal, Kenya'dan 24 ton avokado, Güney Afrika'dan da 6 bin şişe şarap tarifesiz olarak ülkeye girdi.

Afrikalı kazanacak, Çinli ucuz ulaşacak

Tarifesiz ticaretin, Afrikalı üreticilere mallarını daha az maliyetle ihraç etme olanağı verirken diğer taraftan ürünlerin Çin pazarındaki fiyatları düşürerek tüketicilere daha ucuza ulaşmasını sağlayacağı öngörülüyor.

Öte yandan, Afrika'nın Çin'e ihracatının yüzde 60 ile ağırlığını oluşturan petrol ve maden ürünlerinin büyük bölümünün ihracatında halihazırda gümrük tarifesi uygulanmadığından düzenlemenin bu ürünlerin ticaretine belirgin etkisinin olması beklenmiyor.

Ticaret açığı 

Çin, son 17 yılda Afrika'nın en büyük ticaret ortağı olmayı sürdürürken, Çin Gümrükler Genel İdaresi verilerine göre, 2010'da 60 milyar dolar olan ticaret hacmi 2025'te 348 milyar dolara yükseldi.

2025 yılında ticaret hacmi yıllık bazda yüzde 17,7 artarken, Çin'in Afrika'ya ihracatı yüzde 25,8 artışla 225 milyar dolara ulaştı. Aynı dönemde Afrika'dan ithalat ise yüzde 5,4 artarak 123 milyar dolar seviyesinde kaldı. Bu tablo, 2010'da dengede olan ticaretin 2025 itibarıyla Afrika aleyhine 102 milyar dolarlık açık vermesine yol açtı.

Ticaret hacmindeki büyümeye paralel olarak Çin'in imalat ürünleri Afrika pazarlarında daha yaygın hale gelirken, kıta ülkelerinin Çin'e ağırlıklı olarak ham madde ve tarım ürünleri ihraç etmesi; buna karşılık Çin'in makine, elektronik, otomobil ve güneş paneli gibi yüksek katma değerli ürünler satması, dış ticaret açığının derinleşmesinde belirleyici oldu.

Yeni düzenlemenin, Afrika'dan Çin'e tarım ve gıda ihracatında artış ve çeşitlenme yaratması beklenirken, taraflar arasındaki katma değer farkının yarattığı ticaret dengesizliğini tek başına gidermeye yetmeyeceği değerlendiriliyor. 

ABD ile tarife gerilimi ve alternatif pazarlara yönelim

Öte yandan ABD ile süren tarife gerilimi, Çin'in ihracat pazarlarını çeşitlendirme arayışını hızlandırdı. 2025 yılında Çin'in ABD'ye ihracatı yüzde 20 azalırken, Güneydoğu Asya Uluslar Birliği ülkelerine yüzde 13,4, Avrupa Birliği'ne yüzde 8,4 ve Latin Amerika'ya yüzde 7,4 artış kaydedildi. Aynı dönemde Afrika, yüzde 25,8 ile Çin'in ihracatında oransal olarak en güçlü artışın yaşandığı bölge oldu.

Çin'in Afrika'ya yönelimi, Pekin yönetiminin "Küresel Güney" olarak tanımlanan gelişmekte olan ülkelerle işbirliğini artırma stratejisinin bir parçası olarak değerlendirilirken, artan korumacılık eğilimlerine karşı küreselleşmeyi bu ülkeler üzerinden sürdürme hedefiyle örtüşüyor.