Borsa İstanbul'da yukarı adım kuralı uygulamaya alındı

Borsa İstanbul A.Ş. pay piyasası alım satım sistemi üzerinden yeni bir duyuru yayımladı. Kurum 8 Temmuz 2026 tarihinde saat 13:43:58 itibarıyla BIST 100 endeksinde meydana gelen değişimin eşik değeri aşması sebebiyle tedbir kararı aldı. Endeks değerindeki düşüşün eksi yüzde 2 eşiğini aşması üzerine piyasada yeni işlem kuralları hayata geçti. Bu gelişme doğrultusunda pay piyasasında açığa satış yapılabilen işlem sıralarında yukarı adım kuralı uygulanmaya başlandı.

Yukarı adım kuralı Borsa İstanbul tarafından alınan karar gereği mevcut seansın sonuna kadar geçerliliğini sürdürür. Yatırımcıların ilgili paylarda gerçekleştirecekleri açığa satış işlemlerinde bu elektronik kurala riayet etmeleri zorunlu hale geldi. Belirlenen yüzde 2 seviyesindeki eşik değerin aşılması piyasa dinamiklerinde kısa süreli bir düzenleme ihtiyacını ortaya çıkardı. Açığa satış işlemlerindeki bu kural gün sonuna kadar BISTECH alım satım sisteminde otomatik olarak devrede kalır.

Borsa İstanbul genelinde açığa satış işlemleri

Açığa satış işlemi yatırımcıların sahip olmadıkları sermaye piyasası araçlarını satmaları ve daha sonra fiyat düşüşünden faydalanarak yerine koymaları esasına dayanır. Sermaye Piyasası Kurulu ve Borsa İstanbul bu işlemlerin piyasa bozucu etkilerini sınırlamak amacıyla çeşitli dönemlerde makro ihtiyati düzenlemeler yapar. Söz konusu açığa satış işlemleri sadece kurum tarafından önceden belirlenen ve likiditesi yüksek olan pay senedi sıralarında gerçekleştirilir. Yatırımcılar piyasa kuralları çerçevesinde bu yöntemle düşen piyasalardan getiri elde etme stratejisi izler.

Piyasa volatilitesinin arttığı ve genel satış baskısının yoğunlaştığı anlarda açığa satış işlemleri düşüş ivmesini hızlandırıcı bir faktör olarak pay tahtalarına yansır. Düzenleyici kurumlar endeks genelinde veya spesifik pay bazında yaşanan ani fiyat hareketlerini dengelemek için sistem içi müdahale araçlarını etkin biçimde kullanır. Alınan son tedbir doğrudan satış baskısının kendi kendini besleyen bir sarmala dönüşmesini engellemeyi amaçlar. Yukarı adım kuralı Borsa İstanbul altyapısında bu tür durumlarda en sık başvurulan dengeleyici mekanizmaların başında gelir.

Yukarı adım kuralı nedir ve nasıl çalışır

Yukarı adım kuralı bir pay senedinde açığa satış işleminin ancak o payın en son gerçekleşen işlem fiyatının bir adım üzerinde yapılabilmesi ilkesini ifade eder. İlgili payın son gerçekleşen fiyatı bir önceki fiyattan daha yüksekse açığa satış en son fiyat seviyesinden de sisteme iletilir. Bu algoritmik mekanizma açığa satış yapan piyasa aktörlerinin fiyatları sürekli aşağı çekerek düşüş dalgasını derinleştirmelerini engeller. Kural sayesinde satıcılar piyasa fiyatının daha altında pasif emir vererek hisse kademelerini tek taraflı olarak düşüremez.

Borsa İstanbul yönetimi mevcut BISTECH alım satım sisteminde endekse bağlı devre kesici algoritmaları ile bu kuralı otomatik bir biçimde işletir. BIST 100 endeksinde gerçekleşen yüzde 2 oranındaki kayıp sistemin otomatik olarak tetiklenmesini ve tedbirin saniyeler içinde devreye girmesini sağladı. Süreç kapsamında manuel bir onaya gerek kalmadan tüm açığa satış emirleri bu yeni kuralın elektronik filtresinden geçmeye başladı. Aracı kurumlar ve likidite sağlayıcılar işlemleri kendi altyapılarında bu yeni emir iletim kurallarına göre anında revize etti.

Endeks performansı ve piyasa etkisi

BIST 100 endeksi günün ilk saatlerinde izlediği işlem seyrinin ardından genele yayılan satışlarla birlikte alt destek seviyelerini test etti. Öğleden sonraki dilimde saat 13:43:58 itibarıyla yaşanan kırılma işlem hacimlerinde ve tahta derinliklerinde belirgin bir değişime yol açtı. Yukarı adım kuralı uygulamasının devreye girmesi açığa satış kaynaklı aşağı yönlü momentumun zayıflaması yönünde yeni bir zemin oluşturdu. Bu elektronik tedbir adımları piyasa katılımcılarının risk algısını stabilize etmek için kritik bir regülasyon fonksiyonu üstlenir.

Uygulanan yukarı adım kuralının piyasa işleyişine olan etkisi gün içi volatiliteyi belirli bant aralıklarında tutma yönünde şekillenir. Kararın mevcut seans sonuna kadar devam edecek olması pay senetlerinin gün sonu kapanış fiyatlarındaki oynaklık marjını daraltıcı bir etki yaratır. BIST 100 endeksinde öğle saatlerinde yaşanan bu geri çekilme aylık ve yıllık bazdaki geniş finansal perspektifte rutin bir teknik düzeltme olarak izlenmeye devam eder. Yıl genelindeki makroekonomik beklentilere dayalı uzun vadeli ana trendler bu tarz gün içi operasyonel müdahalelerle korunarak piyasa dengesi güçlü tutulur.