F-35 parçaları Çin'in eline geçti: Pentagon sevkiyat zincirini soruşturuyor

Dünyanın en gelişmiş savaş uçaklarından F-35'in küresel tedarik zincirinde dikkat çekici bir güvenlik vakası ortaya çıktı. Avustralya'dan ABD'ye gönderilen iki F-35 parçası planlanan rotadan çıkarak önce Güney Kore'ye, ardından Hong Kong'a ulaştı.

Parçaların daha sonra Çinli makamların eline geçtiği ve ABD'nin geri alma girişimlerine rağmen henüz iade edilmediği bildirildi.

Pentagon şimdi sevkiyatın nasıl rota değiştirdiğini, Hong Kong'a neden gönderildiğini ve lojistik zincirindeki hangi aşamada kontrolün kaybedildiğini araştırıyor.

Sevkiyatta kanopi ve silah bölmesi kapağı vardı

Mayıs ayı sonunda Avustralya'dan yola çıkan sevkiyatta bir F-35'in kokpit kanopisi ile silah bölmesi kapağı bulunuyordu.

Parçalar ABD'ye inceleme, olası onarım veya kullanım dışına çıkarma işlemleri için gönderiliyordu.

Her iki parçanın da F-35'in düşük radar görünürlüğüne katkı sağlayan radar emici malzemeyle kaplı olduğu bildirildi.

Bu durum olayın basit bir kargo yönlendirme hatasının ötesinde güvenlik tartışmasına dönüşmesine neden oldu.

Ancak Avustralya yönetimi parçaların teknolojik açıdan “hassas” olarak sınıflandırılmadığını belirtiyor.

Avustralya'dan çıktı, Seul üzerinden Hong Kong'a gitti

Soruşturmanın merkezinde sevkiyatın izlediği olağan dışı rota bulunuyor.

Parçalar Avustralya'dan ABD'ye gönderilmek üzere yola çıktıktan sonra Güney Kore'nin başkenti Seul'e ulaştı. Buradan ise ABD yönüne devam etmek yerine Hong Kong'a gönderildi.

Sevkiyatın neden Güney Kore'de durduğu ve ardından Hong Kong'a yönlendirildiği henüz kesinleşmedi.

Rotanın kasıtlı olarak mı değiştirildiği yoksa lojistik süreçte yapılan bir hata nedeniyle mi Hong Kong'a gönderildiği konusunda da kamuoyuna açıklanmış kesin bir bulgu bulunmuyor.

Çin'in sevkiyatın yönünü değiştirdiğini gösteren kamuya açık bir kanıt da bulunmuyor.

Pentagon parçaları geri almaya çalışıyor

ABD yönetimi parçaların geri alınması için çalışmalarını sürdürüyor.

F-35 programını yöneten birim, sevkiyatla ilgili bir sorun bulunduğunu kabul ederken ABD makamları ve sektör ortaklarıyla birlikte parçaların geri getirilmesi için çalışıldığını bildirdi.

Soruşturmanın yalnızca parçaların mevcut durumuyla sınırlı olmadığı belirtiliyor.

Pentagon aynı zamanda benzer bir olayın yeniden yaşanmaması için F-35'in uluslararası lojistik sisteminde uygulanabilecek yeni güvenlik önlemlerini değerlendiriyor.

Olayın ABD Kongresi'ndeki ilgili komitelerin de dikkatini çektiği bildiriliyor.

Parçaların hassasiyeti konusunda iki farklı değerlendirme var

Olayın en kritik noktalarından biri parçaların teknolojik önemine ilişkin farklı değerlendirmeler.

Konu hakkında bilgi sahibi kişilere göre hem kokpit kanopisi hem de silah bölmesi kapağında uçağın radar görünürlüğünü azaltmaya yardımcı olan özel kaplamalar bulunuyor.

Bu nedenle parçaların incelenmesinin F-35'in düşük görünürlük teknolojisine ilişkin bazı bilgiler sağlayabileceğine yönelik endişeler dile getiriliyor.

Avustralya Savunma Bakanı Richard Marles ise parçaların hassas ekipman olmadığını belirterek güvenlik riskini daha sınırlı değerlendirdi.

Çin Dışişleri Bakanlığı da olayla ilgili olarak durumdan haberdar olmadığını açıkladı.

Parçaların Çin tarafından teknik incelemeye tabi tutulduğunu veya F-35 teknolojisinden yararlanmak amacıyla kullanıldığını gösteren kamuya açık bir kanıt bulunmuyor.

UPS sevkiyat zinciri mercek altında

Soruşturmanın yeni aşamasında kargo şirketi UPS'in Asya'daki lojistik ağı da inceleniyor.

F-35 parçalarını taşıyan sevkiyatın UPS tarafından gerçekleştirildiği ve şirketin Asya'daki bazı kargo rotalarında Çin üzerinden geçen lojistik merkezleri kullandığı belirtiliyor.

ABD'li yetkililer özellikle Avustralya'dan ABD'ye gitmesi gereken kargonun Seul'den sonra neden Hong Kong'a yönlendirildiğini anlamaya çalışıyor.

F-35 parçalarının taşınması, sıradan ticari ürünlerden farklı olarak ihracat kontrolü ve güvenlik kurallarının bulunduğu çok daha sıkı bir tedarik zincirine tabi.

Bu nedenle olay, yalnızca yanlış adrese gönderilmiş bir kargo vakası değil, savunma sanayisinin küresel lojistik sistemindeki kontrol mekanizmalarının da sorgulanmasına yol açıyor.

F-35'in küresel tedarik zinciri yeniden sorgulanıyor

F-35 programı yalnızca ABD'deki üretim tesislerinden oluşmuyor. Uçağın parçaları ve bakım ağı çok sayıda ülkeye yayılan uluslararası bir sistem üzerinden yönetiliyor.

Avustralya da bu ağın önemli merkezlerinden biri. Ülkenin 72 F-35 savaş uçağı bulunuyor ve Avustralya, ABD dışındaki ortak yedek parça havuzuna katılan ülkeler arasında yer alıyor.

Williamtown'daki tesis ise Asya-Pasifik bölgesindeki F-35'ler için parça ve bakım ağı açısından önemli merkezlerden biri konumunda.

Bu nedenle sevkiyatın aylar boyunca geri alınamaması, F-35 programında yalnızca teknolojinin değil, parçaların ülkeler arasındaki hareketinin de ne ölçüde güvenli kontrol edilebildiği sorusunu gündeme taşıdı.

Pentagon soruşturmasının sonunda sevkiyatın neden Hong Kong'a gittiğinin belirlenmesi kadar, F-35 parçalarının bundan sonra hangi güzergâhlar ve güvenlik prosedürleriyle taşınacağı da önem taşıyacak.