Made in Europe: Everest’ten Amazonlar’a COP31

Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!

Everest’te bırakılan atıklardan Amazonlar’daki pestisit kirliliğine, Avrupa’nın karbon düzenlemelerinden küresel ticaretin yeni kurallarına kadar çevresel maliyetler sınırları aşıyor. Antalya’daki COP31’de üretimden tüketime uzanan bu zincirde çevresel sorumluluğun kim tarafından üstlenileceği sorusuna yanıt arandı.

“Ne aşılmayacak kadar yüksek bir dağ var ne de geçilmeyecek kadar derin bir vadi.”

Marvin Gaye & Tammi Terrell

Everest’e çıkarken ardımızda bıraktığımızla Brezilya’da tarlaya döktüğümüzün buluştuğu yer aynı: Bir başkasının bardağı. Zirvede kişisel hırs, tarlada daha fazla verim arayışı; aşağı havzada yaşayanlar ise yalnızca temiz su peşinde. Antalya’daki COP31’i bu dışsallık perspektifinden okuyoruz. İklim diplomasisinin gündelik hayata uzanan asıl sorusu şu: Kendi tercihimizin maliyetini daha ne kadar başkasına taşıtabiliriz?

Everest: Zirvenin altında bir musluk var

Everest kapanmadı. Fakat parayı verip zirve deneyimi satın alma anlayışına yeni sınırlar çiziliyor. Nepal’de parlamentonun üst kanadından geçen turizm tasarısı, Everest izni için ülkede daha önce 7.000 metreden yüksek bir zirveye ulaşma şartı öngörüyor. Yerel yetkililer, artan dağcı sayısının çevre üzerindeki yüküne dikkat çekiyor. Dağın bir yolgeçen hanına dönmesi istenmiyor. Tecrübe, güvenlik ve kurtarma yükü tartışmanın odağında. Her şeyden önce ise Everest’in kendisine duyulan saygı.

Çevre kuralları tasarıyı beklemedi bile. Her dağcıdan ana kampın üzerinden en az sekiz kilogram çöp indirmesi isteniyor. İkinci Kamp’ı aşanların o rakımın üzerinden en az iki kilogram çöp indirmesi gerekiyor. 2026 talimatları yüksek irtifa kamplarında komitenin sağladığı dışkı torbalarını zorunlu tutuyor; kurala uymayan ekiplere atık temizliği belgesi verilmiyor. Geçmişte önerilen yaptırım kurala dönüşseydi, çöpünü dağda bırakanları bir de Everest’ten ömür boyu men riski bekleyecekti. Bu tür torbalardaki emici teknolojinin kökeni NASA’nın uzay görevlerine uzanıyor. Satın alınması ve geri teslimi zorunlu.

Eriyen buzul suları yerleşimlerin içme ve sulama kaynaklarını besliyor. Maine Üniversitesinin araştırmasına göre muson öncesindeki kurak dönemde yerel su arzının yaklaşık %65’i buzul erimesinden geliyor. Yukarıda bıraktığımız aşağıya taşınabiliyor. Buz, atığı bozunmadan saklasa da zararsız kılmıyor.

Made in Europe: Everest’ten Amazonlar’a COP31 - Resim : 1

Amazonlar: Sınırın altından sızan zehirli bir akıntı var

Amazonlar Brezilya’nın doğayla ilişkisinin küresel simgesi. Bloomberg’ün “Zehir Boruları” (The Poison Pipeline) araştırması havzanın ötesine uzanıyor. Şebeke suyu ve özel kuyu örneklerini, bir de pestisit kaçakçılık ağını inceliyor.

Ocak 2023 ila Haziran 2026 arasında test yapan belediyelerin yaklaşık üçte birinde yasaklı pestisit saptandı. Parakuat analizi yapan belediyelerin %28’inde bu kimyasalın izine rastlandı. Kalıntı düzeyi yasal sınırın altında kalsa bile yasaklı maddenin suda bulunması denetimi sorgulatıyor.

Parakuat, yabancı otları kurutarak ürün kaybını sınırlayan ucuz bir kimyasal. Ana üreticisi Çin. Brezilya’da 2020’den beri yasak; komşu Paraguay’da ise satılabiliyor. Çin’den Paraguay’a yasal yoldan giren yükün bir kısmı Brezilya tarlalarına kaçak yollarla sızıyor. Sınırın bir tarafındaki izin, diğer tarafındaki yasağı deliyor.

Çiftçinin hesabı ekimle hasat arasına sıkışmış durumda. 14 Temmuz 2025 tarihli “Brzeziński İle Satranç Oynamak” yazımızda düşen tahıl fiyatlarını, çiftçinin artan finansman yükünü ve bu baskının Banco do Brasil’in takipteki alacaklarına yansımasını incelemiştik. Borcun faizi işlerken yabancı ota kaptırılan her kilo, ödeme gücünden eksiliyor. Bu yük altında yasal alternatifinden ucuz kaçak ilaç cazip bir kestirme gibi görünebiliyor. Yakalanma ihtimali düşükse ve beklenen ceza sağlanan tasarrufun gerisinde kalıyorsa, yaptırım göze alınan bir masrafa dönüşüyor.

Bedelin bir kısmı suyu arıtacak idareye, musluğu açan aileye taşınıyor. Üreticinin hesabında ilaç bedeliyle hasat geliri var; aşağı havzanın su faturası yok. Everest’te kişisel hırsın geride bıraktığı atık, burada verim arayışının suya taşıdığı zehir. Kazanç tarlada kalıyor; maliyet suyla yol alıyor.

Made in Europe: Everest’ten Amazonlar’a COP31 - Resim : 2

Made in Europe: Sınırdan geri dönen bir fatura var

Avrupa’nın karbon piyasası bu muhasebenin işleyen örneği. Emisyon ticareti, sonradan kesilen göstermelik bir ceza değil; karbonun fiyatını üreticinin hesabına baştan yazıyor. Avrupa Komisyonunun yayımladığı Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) sertifika fiyatı, 2026’nın ikinci çeyreğinde ton CO2 eşdeğeri başına 75,28 avrodan üçüncü çeyrekte 82,32 avroya yükseldi.

Mekanizmanın mali yükümlülük dönemi bu yıl başladı; AB’deki ithalatçılar 2026 ithalatına ilişkin sertifikaları Şubat 2027’den itibaren satın alabilecek. Gübre de kapsamda. Yeşil ve geleneksel amonyağı karşılaştırırken doğal gaz ve yenilenebilir elektrik fiyatlarının yanına karbon maliyetini de yazıyoruz. Yeşil sıfatı kârlılık garantisi sağlamıyor.

21 Şubat 2026’da “Atın Ölümü Arpadan Olsun” dizimizin üçüncü bölümünde karbonun ticaret filtresine dönüşeceğini yazmıştık. Avrupa Komisyonu, 4 Mart’ta sunduğu Sanayi Hızlandırma Yasası (Industrial Accelerator Act) teklifiyle “Made in Europe”u ihale şartnamesine taşımayı önerdi. Teklif, belirli kamu alım ve teşviklerinde ürüne göre düşük karbon, AB menşei ya da her iki şartı birden öngörüyor. 16 Mart 2026 tarihli “Komşuda Pişer Bize De Düşer” yazımızda ayrımı açıkça koyduk: “Made in Europe bir yerli malı özendirme sloganı değil.” Türkiye’den AB’ye CBAM kapsamında mal satan ihracatçı, fiyat teklifinde ürünün gömülü karbonunu da hesaba katıyor. Türk sanayisinin uzun vadeli rekabet gücü açısından “Made in Europe” hesabında üretim standardı menşeden ağır basıyor.

Ormansızlaşmayı Önleme Tüzüğü (EUDR) bu hesabı ürünün yetiştiği araziye kadar götürüyor. 30 Aralık 2026’dan itibaren büyük ve orta ölçekli işletmeler, sığır, soya, kahve ve palmiye yağı gibi kapsamdaki ürünlerin 31 Aralık 2020’den sonra ormansızlaştırılmış arazilerden gelmediğini belgelemekle yükümlü. Amazon’da o tarihten sonra ormandan açılan tarlanın soyası AB pazarına giremeyecek.

Everest’te zirveye çıkanın atığını geri taşıması isteniyor; Avrupa’ya ürün satanın da üretimin çevresel yükünü başkasına bırakmaması. Birinde yük sırt çantasına, diğerinde maliyet cetveline geri dönüyor.

Made in Europe: Everest’ten Amazonlar’a COP31 - Resim : 3

Sonuç: Sosyal medyanın karbon vergisi, “cancel culture”

Bizim çıkardığımız sonuç şu: Çevrecilik, sosyal medyada doğa fotoğrafı paylaşmaktan gündelik bir disipline doğru ilerliyor. Her bireye bugün doğrudan karbon vergisi kesilmiyor; şirketlerin karbon maliyeti ise fiyatlara yansıdığı ölçüde bireysel bütçenin kapısını çalıyor.

Yeşil mesajlarıyla uluslararası fon alan bir içerik üreticisinin aynı platformda karbon yoğun bir yaşam sergilediğini düşünelim. Lüks bir restoranda paylaştığı tek bir biftek fotoğrafından hüküm çıkaramayız. Sığır etinin emisyon yoğunluğu yüksek. Toplam ayak izini tartarken tüketimin sıklığına, miktarına ve üretim yöntemine bakıyoruz. Ancak o sofralar paylaşımlarında sıklaştıkça takipçileri savunduğu ilkelerle yaşadığı hayat arasındaki mesafeyi sorgulayabilir. Fon desteğini de itibarını da riske atabilir, “cancel culture” baskısıyla takipçi kaybedebilir. Buradaki yaptırım hukuktan değil, toplumsal tutarlılık talebinden doğuyor. Aynı tutarlılığı çevreci mesajlar veren kurumların da göstermesi gerekiyor. Halka açık bir şirketin söyledikleriyle yaptıkları arasındaki fark yatırımcı güvenini de sarsarsa, bunun bedeli hisse fiyatına yansıyabilir.

Kalıcı düzeni linç üzerine kuramayız. Bunun için temiz seçeneğe erişim, güvenilir ölçüm ve caydırıcı yaptırım gerekiyor. Aksi hâlde yüksek gelirli kirletmenin bedelini öderken düşük gelirli temiz suyu bile satın almakta zorlanır.

COP31’in karşılığını burada arıyoruz: Dağcının atığını indirmesinde, çiftçinin kullandığı kimyasalın izlenmesinde, sanayicinin karbonunu ölçüp azaltmasında.

Marvin Gaye ile Tammi Terrell’in şarkısında kavuşmaya engel çıkaracak kadar geniş bir nehir yok. Bizim sorumuz artık karşı kıyıya nasıl geçeceğimiz değil, o nehirden bir bardak su içip içemeyeceğimiz. Nehir genişledikçe bıraktığımız kirliliği de kaldırır sandık. Oysa ihtiyacımız daha geniş bir nehir değil; içilebilir bir yudum su.

Yazara Ait Diğer Yazılar
Piyasa Özeti
Borsa 11.131,32 -2,36 %
Dolar 50,5453 0,17 %
Euro 55,4833 -0,08 %
Euro/Dolar 1,0964 -0,11 %
Altın (GR) 6.053,10 -1,52 %
Altın (ONS) 3.533,80 -3,45 %
Brent 90,3905 -0,13 %