Yöneticilik neden gözden düştü?
Yöneticilik, uzun yıllar kariyerde ilerlemenin simgesiydi. Daha büyük sorumluluk, yeni bir unvan, yönetilecek bir ekip... Şimdi aynı teklif bazı çalışanların aklına başka sorular getiriyor: Daha fazla toplantı mı? Mesai bitince de susmayan telefon mu? Başkalarının performansından sorumlu olmak mı? Üstelik bütün bunlara değecek bir karşılık var mı?
Kasım ayında yayımlanan Robert Walters araştırmasına göre, Z kuşağı çalışanlarının yüzde 87'si iş arkadaşlarını yönetmek istemiyor. Yüzde 66'sı yöneticiliği yüksek stres ve düşük ödülle ilişkilendiriyor. Yüzde 54'ü ise kariyerini yönetici olmak yerine bir alanda uzmanlaşarak ilerletmeyi tercih ediyor. Bu sonuçlar bütün gençlere genellenemez. Yine de önemli bir işaret.
YÖNETİCİLİK NEDEN CAZİBESİNİ KAYBEDİYOR?
Sorun yalnızca genç kuşaklarla sınırlı görünmüyor. Ipsos'un ekim ayında yayımladığı, 32 ülkede 9 bin 100 çalışanı kapsayan araştırmasında her dört kişiden yalnızca biri, kendi kurumunda gördüğü haliyle insan yönetmeyi cazip buluyor. Buradaki “gördüğü haliyle” ifadesi önemli. Çalışanlar liderlik fikrinden çok, karşılarında gördükleri yöneticilik modeline itiraz ediyor olabilir.
Bugünün orta kademe yöneticisinden aynı anda pek çok şey bekleniyor. Üst yönetimin hedeflerini tutturacak, ekibin motivasyonunu koruyacak, çatışmaları çözecek, yeni çalışanları yetiştirecek, değişimi yönetecek. Çoğu zaman kendi uzmanlık işlerini de sürdürecek. Üstelik kararları her zaman kendisi veremese de sonuçlardan sorumlu tutulacak. Yetkisi sınırlı, sorumluluğu geniş bir rolün çekiciliğini kaybetmesine şaşırmalı mı?
Mayıs ayında İngiltere'de 5 bin çalışanla yapılan Ipsos Karian and Box araştırmasında yönetici olmayanların yalnızca yüzde 15'i bu görevi cazip bulduğunu söylüyor. Yüzde 66'sı yöneticilerin sorumluluğunun birkaç yıl öncesine göre belirgin biçimde arttığını düşünüyor. Beklentiler büyürken yöneticilere sunulan özgürlük, destek ve ödül aynı hızda artmayabiliyor.
HERKES YÖNETİCİ OLMAK ZORUNDA MI?
Deloitte'nin 2026 Küresel Z ve Y Kuşağı Araştırması daha incelikli bir tablo çiziyor. Her iki kuşakta da liderlik pozisyonunu birincil kariyer hedefi olarak görenlerin oranı yalnızca yüzde 6. Buna karşılık Z kuşağının yüzde 76'sı, Y kuşağının yüzde 67'si kariyerlerinin bir aşamasında üst düzey liderlik rolüne ilgi duyuyor. Demek ki mesele liderlik arzusunun bütünüyle ortadan kalkması değil. İnsanlar ilerlemek istiyor ama bunun hayatlarının geri kalanını tüketmesini istemiyor.
Üstelik kariyerde ilerlemek her zaman insan yönetmek anlamına gelmek zorunda mı? Robert Half'ın ABD'de binden fazla çalışanla yaptığı araştırmada Z kuşağının yüzde 40'ı yönetici olmadan yükselmek istiyor. Uzmanlığını derinleştiren, daha karmaşık sorunları çözen, şirkete daha fazla değer katan biri neden yalnızca ekibindeki kişi sayısı arttığında başarılı sayılsın?
Şirketler de alışkanlıklarını sorgulamalı. İyi bir uzmanı ödüllendirmek için onu yönetici yapmak, her iki taraf için de yanlış karar olabilir. Uzmanlığında çok başarılı bir çalışan insan yönetmekten hoşlanmayabilir. Buna karşılık ekip kurmayı, başkalarını geliştirmeyi seven biri yöneticilikte çok daha başarılı olabilir. Tek bir kariyer merdiveni, bu farklı yetenekleri aynı basamağa sıkıştırıyor.
Robert Walters araştırmasına göre, Z kuşağı çalışanlarının yüzde 87’si iş arkadaşlarını yönetmek istemiyor. Yüzde 66’sı yöneticiliği yüksek stres ve düşük ödülle ilişkilendiriyor.
NE YAPMALI?
● Yönetici adaylarına unvan kadar işin gerçek sorumluluklarını da anlatın.
● Yetki, ücret ve desteği artan sorumlulukla uyumlu hale getirin.
● Uzmanlar için yöneticilik dışında da yükselme yolları oluşturun.
● İlk kez yönetici olanları eğitim ve mentorlukla destekleyin.
● Yönetici olmak istemeyeni hırssız veya isteksiz diye etiketlemeyin.
Belki de iş dünyasının yeniden düşünmesi gereken şey, başarıyı nasıl tanımladığı. Kariyer basamaklarını yalnızca yönetilen insan sayısıyla ölçersek başka türlü başarıları görünmez kılıyoruz. Asıl soru, çalışanların neden yönetici olmak istemediği kadar, yöneticiliği neden bu kadar zor bir işe dönüştürdüğümüz. Çünkü bir unvanın yükselmesi, insanın hayatının da iyileştiği anlamına gelmiyor.