Savaşın etkileri istatistiklere yansımaya başladı

Mart ayında Israil ve ABD’nin İran’a saldırısıyla başlayan savaşın mali­yet kanalından enflasyonu dış ticaret ka­nalından da dış açığı olumsuz etkilemesi ve döviz kuru üzerinde baskı oluşturma­sı bekleniyordu. Bu etkiler istatistiklere yeni yansımaya başladı. Maliyet kanalın­dan enflasyon üzerindeki etki önümüzde­ki aylarda petrol fiyatlarındaki artışla gi­derek belirginleşecek. Aşağıda bu konuya değineceğim. Bu yazıda geçen hafta açık­lanan dış ticaret istatistiklerinde gözlem­lenmeye başlayan savaş etkisini ele almak istiyorum.

Mart ayında ihracatta belirgin azalma

Serbest bölgelere, gümrük antrepoları­na ve serbest dolaşım alanına giren veya bu alanlardan çıkan malların hesaplara dâhil edildiği Genel Ticaret Sistemi istatistikle­rine göre mart ayında önceki yıla göre ihra­catta yüzde 6,4 azalma var. İhracatta yakla­şık yüzde 94 paya sahip imalat sanayi mal­ları ihracatı yüzde 6,8 azalmış. Ocak-şubat döneminde de azalma var ama yüzde 3,9 ile sınırlı. Mart ayında en büyük azalış yüzde 26,7 ile yüksek teknolojili ürünlerde. Bun­lar genellikle silahlar. Normalde savaş si­lah satışlılarını artırır. Ürün rakamlarının ayrıntısına bakmak lazım ama ileri tekno­loji ürünlerinin ihracat içindeki payı yüzde 3,5 ile sınırlı olduğundan dış ticaret açığı­na etki ihmal edilebilir.

Sorun, yüzde 29’luk paya sahip düşük teknolojili ürünlerde; bir yılda ihracat yüz­de 15,2 oranında azalmış. Bu büyük düşü­şün bir ölçüde hazır giyim ihracatında de­vam eden yapısal düşüşten kaynaklandığı tahmin edilebilir ancak ocak-şubat döne­minde azalma yüzde 4,8 ile sınırlı. Savaşın özellikle bu ihracat kalemini anlaşılıyor. İhracatın ülkelere dağılımına bakıldığın­da savaşın etkisi netleşiyor. Mart ayında en büyük ticaret ortağımız Avrupa Birli­ği’ne (pay yüzde 44,7) ihracatımız bir yılda yüzde 4,4 azalmış. Oysa Yakın ve Ortadoğu ülkelerine yönelik ihracatta azalma oranı yüzde 21,1, ocak-şubat döneminde azalma ise yüzde 11,8. İle çok daha düşük.

Dış ticaret açığı büyüyor

İthalat ise artıyor. Mart ayında yıllık ar­tış yüzde 8,2. Ocak-şubat döneminde artış yüzde 2,8 ile sınırlıydı. Tüketim malı itha­latı azalmaya devam ediyor. Artışın esas kaynağı yüzde 70 paya sahip ara mallardaki yüzde 11,2’lik artış. Ne kadarı petrol fiyat­larının 80-90 dolar seviyesine çıkmasın­dan ne kadarı sanayi işletmelerinin ham madde ve ara malı stoklamasından kaynak­landı bilemiyorum. Sonuçta her ikisi de sa­vaşın damgasını taşıyor.

İhracatta azalma, ithalatta artış hızla­nırken dış ticaret açığında da mart ayında haliyle dikkate değer bir genişleme ortaya çıktı. Ocak ve şubat aylarında 8,4 ve 9,1 mil­yar dolar olan dış ticaret açığı mart ayında 11,2 milyar dolara yükseldi. Mart ayında turizm geliri bir yılda 3 milyar 70 milyon­dan ancak 3 milyar 100 milyona yükselmiş. Bu gelirle cari açığın büyümesini durdur­mak mümkün değil. Önümüzdeki aylarda petrol fiyatlarında ciddi artışların yaşan­ması çok muhtemel olduğundan dış ticaret açığı ve cari açık giderek genişleyecek.

Her ne kadar silahlar şimdilik susmuş olsa da ABD’nin Hürmüz Boğazı’nı abluka altın­da tutması sonucu petrol fiyatlarında ciddi bir artış kaçınılmaz görünüyor. The Econo­mist dergisi 21 Nisan’da “Küresel enerji pi­yasaları felaketin eşeğinde” başlığı ile çık­tı. Dergide son derece kapsamlı bir analiz yer alıyor. Özetlersem, The Economist, yü­zer stokların yani savaş öncesi Hürmüz Bo­ğazı’ndan geçmiş olan tankerlerin yükleri­ni çoktan boşalttığını artık rezervlerin kul­lanılmakta olduğunu, rafinelerin de üretimi kısmaya başladığını söylüyor. Abluka de­vam edecek olursa The Economist Temmuz ayında varilin 130-150 dolara çıkmasını ön­görüyor. Bu satırları yazarken Brent petro­lün varil fiyatına baktım; 110 dolar seviye­lerine gelmiş bile. Bir mucize olup Trump ablukayı kaldırmaz ise petrol fiyatlarından kaynaklanacak büyük bir kriz bizi bekliyor. Ekonomi yönetiminin hangi ekonomik ön­lemlerle hasarı sınırlayacağına ve hasarı kimlere ödettireceğine dair şimdiden kafa yormaya başlamasında yarar var.